2 bin 408 kaplumbağa yuvası!

Sedef BOŞNAK

“CARETTALAR AZALDI, DİKKATLİ OLMALIYIZ”… Kuzey Kıbrıs Kaplumbağaları Koruma Cemiyeti’nin basın sözcüsü Çevre Koruma Uzmanı Damla Beton, yeşil kaplumbağa yuva sayısında artış görülürken, 3 yıldır, dünyada artış olmasına karşın, ülkemizde, Carettaların yuva sayılarında azalma görüldüğünü kaydetti ve “Bu düşüş, endişe vericidir. Düşüşte, yetişkin ölümlerinin yanı sıra, insan etkisinin de büyük payı vardır. Sahilleri kullanırken, yaban hayatı korumak için daha dikkatli olmalıyız” dedi.

Kuzey Kıbrıs Kaplumbağaları Koruma Cemiyeti ve DAÜ Su Altı Araştırma ve Görüntüleme Merkezi, Kıbrıs’ın kuzey kıyılarında, geçtiğimiz yıl 2 bin 408 yeşil kaplumbağa yuvası tespit etti.

Cemiyetin basın sözcüsü, Çevre Koruma Uzmanı Damla Beton, bu rakamın, son 29 yıla göre rekor olduğunu açıkladı.

Damla Beton, koruma çalışmalarında, Karpaz ve Mağusa dışındaki tüm kuzey sahillerinde, 18 farklı ülkeden 91 kişinin çalıştığına vurgu yaparak, yuva sayısının 191’inin İskele’de DAÜ Su Altı Araştırma ve Görüntüleme Merkezi tarafından tespit edildiğini anlattı.

Beton, “Bu sayılara ulaşmak çok büyük bir başarıdır. 1993 yılından beridir, aralıksız kontrol edilip korunan, 17 sahildeki yuva sayısının artışı bizi çok mutlu etti. Çalışmalar yaklaşık 30 yıl önce başladı ve aralıksız devam etti. Yeşil kaplumbağa yuvasında, dünyada da olduğu gibi ülkemizde de artış var. Rekor sayı, yapılan zorlu çalışmaların sonucudur, katkı koyan herkese teşekkür ederiz” dedi.

“Carettaların yuva sayısı azaldı”

Kıbrıs’ın koruma altındaki kuzey sahillerinde, yeşil kaplumbağaların yuva sayısında bir artış gözlemlenirken, Carettaların yuva sayılarında, son 3 yıldır azalma görüldüğünü kaydeden Damla Beton, diğer ülkelerdeki yuva sayısındaki artış dikkate alındığında, bu düşüşün endişe verici olduğunu ifade etti.

Son bir yılda, kıyılara vurup ağlara takılan 265 kaplumbağa bulunduğunu belirten Beton, bu kaplumbağaların yüzde 72’sinin ölü olarak kaydedildiğini ifade etti ve ölü tespit edilen kaplumbağaların büyük kısmının yetişkin Carettalar olduğuna vurgu yaptı.

Damla Beton, Carettaların ölüm sebebini anlayıp, azaltmaya çalıştıklarını belirterek, bunun için balıkçılarla iş birliği içerisinde olduklarını, kaplumbağaları ağlardan uzak tutacak ışık sistemi oluşturduklarını dile getirdi.

Beton, konuşmasına şöyle devam etti:

“Yetişkin Carettaların ölümü, yuva sayılarında düşüşe etken ancak tek sebep değil. Cemiyetimizin hazırladığı rapora göre, bu kadar fazla sayıda ölü kaplumbağa kaydedilmesinin ana sebebi, toplumun, Kıbrıs Hedef Dışı Av Projesi süresince daha fazla bilinçlenmesi ve bundan dolayı daha çok ihbar almamızdır.

Hatta ihbarların % 41’i iş birliği içerisinde olduğumuz balıkçılar tarafından yapıldı. Dünyada Caretta sayısı artarken, bizde, son 3 yıldır düşüş görüldü. Bu endişe vericidir. Düşüşte, yetişkin ölümlerinin yanı sıra, insan etkisinin de büyük payı vardır. Sahilleri kullanırken, yaban hayatı korumak için daha dikkatli olmalıyız. Mağusa körfezinde, yalnızca Caretta yuvası, Karpaz’da yeşil kaplumbağa yuvaları görülür. Karpaz, Akdeniz’in, yeşil kaplumbağalar için en önemli 3’üncü sahilidir. Alagadi de ise her iki türün yuva yaptığı, ender sahillerden biridir. Değerlerini bilmeliyiz, duyarlı olmalıyız.”

“Sahilleri temiz tutmalıyız”

Damla Beton, yalnızca deniz kaplumbağalarının değil, köpek balıkları, vatos, yunus ve Akdeniz Foku’nu da korumak için daha dikkatli olunması gerektiğini anlattı ve sahil temizliğine önem verilmesi gerektiği üzerinde durdu.

“Deniz canlılarına yaşaması için destek verelim” diyen Beton, herkesin elinden geleni yapması halinde, daha temiz bir ülkede yaşayabileceğimize dikkat çekti ve ekledi:

“Ne yazık ki, tüm uyarılarına karşın, etkin önlemler alınmıyor. Sahillerde dolaşan başıboş köpekler, yuvalara zarar veriyor. Kamp kurulmasına; ATM, motor ve araç kullanımına bir son verilmiyor. Koruma çalışmalarını hiçe sayan, duyarsız ve düşüncesiz davranışlar, doğal hayata zarar veriyor. En önemlisi betonlaşma giderek artıyor. Etkin denetim yok. Önlem alıp, yaban hayat için elden geleni yapmalıyız.”

“Deniz Canlıları İhbar Hattı, 1188 çok önemli”

Bu yıl SPOT’un, toplumun ölü ya da yaralı tespit ettiği deniz kaplumbağaları veya diğer deniz canlılarını ihbar edebilmeleri için, 1188 kısa numarasıyla Deniz Canlıları İhbar Hattı’nı kurduğuna dikkat çeken Damla Beton, cemiyetin hazırladığı raporu aynen aktardı:

“Sahilde gözlem ve çalışmalar gerçekleştirdiğimiz projemiz geçtiğimiz yıl yurt dışından stajer ya da gönüllü kabul edemedi. Aynı zamanda adamıza yurt dışından turistler de gelemedi. Dolayısıyla projeye finansal destek sağlanmasında zorluk yaşadık. Çoğu yurt dışı kaynaklı bağışçılardan gelen ‘Acil Yardım Fonu’, bizim kendi çabamızla topladığımız bağışlar, yerel işletmeler ve yerli turistlerin destekleriyle bu yılki çalışmalarımızı gerçekleştirebildik. Özellikle Karşıyaka Turtle Watch bağış toplanmasına oldukça etkili oldu.

SPOT bu yıl 18 farklı ülkeden gelmiş olup KKTC’de bulunan 91 gönüllüyle çalıştı. Gönüllülerimiz projede hiç bir ücret ödemeden bulunurken, proje neredeyse tüm uzun süreli çalışmalarını devam ettirmeyi başardı.

Geceleyin yumurtlayan dişilerle çalışma süremiz yalnızca 3 hafta sürmüş olsa da neredeyse tüm dişileri tespit edebildik. Ayrıca sahillerimizden üç tondan fazla plastik temizledik.

2020 yılında Kıbrıs Hedef Dışı Av Projesi’nin 1. Ayak raporunu yayınladık. Proje süresince 900 defa balıkçılarla gözleme çıkıldı. Bu iki yıllık dönemde gerçekleştirilen gözlemlere dayanarak yılda 2,500 kaplumbağanın KKTC sularında fanyalı ağlara takıldığı tahmin ediliyor. Ağlara takılan kaplumbağaların %40 – %60’ı maalesef ölüyor. Ayrıca 35,000 köpekbalığı ve vatozun da ağlara takıldığı kaydedildi. Bu türler arasında kritik tehlike altında olan keler köpek balığı ve sivriburun camgöz köpekbalığı da var.

2021 döneminde yurt dışından ve yerli gönüllülerin SPOT’un ve Doğu Akdeniz Üniversitesi’nin projelerine katılmak üzere başvurmalarını umuyoruz. Bizler kaplumbağa yumurtlama sahillerinin ve balıkçılığın geliştirilmesi ve özellikle Deniz Koruma Alanları’nın oluşturulması için sorumlularla çalışmalarımıza/görüşmelere devam edeceğiz. Tüm yerli ve uluslararası gönüllü ve çalışanlarımıza pandemi sürecinde gerçekleştirdikleri zorlu çalışmalar için teşekkür ederiz. Devletimize verdikleri izinler ve sağladıkları destek için teşekkür ederiz. Ayrıca ve bizleri destekleyen tüm KKTC sivil toplum kuruluşlarına, belediyelere ve değerli paydaşlarımıza teşekkürü bir borç biliriz.”