“KULLANDIĞIMIZ PARA BİRİMİ İŞLEVİNİ YİTİRDİ”… Prof. Dr. Mete Feridun, “Bizim esas sorunumuz, fiyatların ve gelirlerin nereye endekslendiği değil, aslında kullandığımız resmi para biriminin, dışımızdaki gelişmeler nedeniyle işlevini yitirmesidir. Kendimizin yaratmadığı bu sorunun çözümünü kendi içimizde bulmak zorunda kalmamız, döviz krizinden çok daha önemli bir sorundur. Palyatif tedbirler ortaya koymak yerine bu tip yapısal sıkıntıları çözecek politika önerileri geliştirilmesi gereklidir” dedi.
Özel Haber – Sedef BOŞNAK
Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Finansal Düzenleme ve Risk Yönetimi Merkezi Başkanı, Bankacılık ve Finans Bölümü Başkan Yardımcısı Prof.Dr. Mete Feridun, gelirlerin ve giderlerin aynı anda stabil bir para birimine endekslenmesinin, uzun vadede oluşturacağı sıkıntılardan söz etti ve uyarıda bulundu.
Feridun, KKTC’de, gelirlerin Euro’ya endekslenmesinin fayda değil zarara yol açabileceğine dikkat çekerek, “Bizim esas sorunumuz, fiyatların ve gelirlerin nereye endekslendiği değil, aslında kullandığımız resmi para biriminin, dışımızdaki gelişmeler nedeniyle işlevini yitirmesidir. Kendimizin yaratmadığı bu sorunun çözümünü kendi içimizde bulmak zorunda kalmamız, döviz krizinden çok daha önemli bir sorundur. Palyatif tedbirler ortaya koymak yerine bu tip yapısal sıkıntıları çözecek politika önerileri geliştirilmesi gereklidir” dedi.
Bir dönem İngiltere Merkez Bankası’nda görev yapan Feridun, AB normlarına ve Euro’ya geçiş için gerekli koşullara bağlı kalma gayretinin önemine vurgu yaptıktan sonra, önemli noktalara dikkat çekti.
Feridun, gerçekçi hareket edilmesi gerektiği üzerinde durdu ve devam etti:
“Stabil bir para birimine sahip olmanın önemi yadsınamaz. AB bizim için bir hedef olmaya devam etmelidir. Ben, değil gelirlerin Euro’ya endekslenmesi, doğrudan Euro kullanımına geçilmesini ve böylelikle olası bir çözüm durumunda AB’ye hazır bir şekilde girmemizi isterim ama bu konuda gerçekçi hareket etmek durumundayız.
Bu tip konular ekonominin yolunda gittiği, kurların stabil olduğu zamanlarda gündeme gelmeli ve uygulamaya sokulmalıdır. Nitekim, bu konu yeni ortaya çıkmış bir konu değil, yıllardır ara ara gündeme geliyor ama nedense sadece ekonomik kriz dönemlerinde hatırlanıyor. Bence zamanlama olarak bunları konuşmamız uzun vadeli Euro’ya geçiş hedefine faydadan çok zarar getirir.”
Euro’ya endeksleme konusundan bahsederken stabil bir para birimi kullanmanın önemine vurgu yapılması gerektiğinin üzerinde duran Feridun, mevcut durumu içselleştirmenin ve sadece palyatif bir tedbir uygulamayı savunmanın, yalnızca ‘günü kurtarmak’ olduğunu ifade etti.
“Objektif ve bilimsel tartışma yok”
Mete Feridun, insanların, alım gücünün yükseltilmesinin ve bunun nasıl ve ne ölçüde yapılacağının, objektif bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Feridun, konuyla ilgili tatmin edici, objektif ve bilimsel bir tartışmaya şahit olmadığını ifade ederek, görüşlerini şöyle aktardı:
“Ekonomide, gelirlerin giderlerle aynı ölçüde arttığı zaman, herşey mutlaka yoluna girecek diye bir varsayımda bulunmak objektif bir yaklaşım olmaz. Gelirlerin Euro’ya sabitlenmesi kamu maliyesinde nasıl bir etki yaratacak, en başta bunun değerlendirilmesi gerekir. Ancak konu sadece devletin kamuda artan maaş yükünü kaldırıp kaldıramayacağı konusu değildir. Bunun iş ve işveren üzerindeki etkileri de dikkate alınmalıdır.
Kısacası kamu maliyesi önemli bir nokta ama Euro’ya endeksleme konusunda dikkate alınacak tek kriter değil. Gelirlerin Euro’ya endekslemesi konusunda ön planda tutulan kamudaki maaşlarmış gibi görünse de asgari ücret üzerindeki etkisi reel sektörü doğrudan etkileyecektir. Hayat pahalılığının asgari ücrete yansıtıldığı dönemlerde özel sektörde sıkıntılar yaşandığını, hatta işten durdurmalar gerçekleştiğini duyuyoruz. Bunun kayıt dışılığa yol açtığı da biliniyor. Maaşların Euro’ya endekslenmesi ve yukarı yönde sık sık güncellenmesi durumunda özellikle küçük işletmelerin maliyetlerini ne ölçüde artıracak, bu işsizliği ne kadar artıracak, fiyatlara ne ölçüde yansıyacak, bu ve buna benzer birçok konunun da senaryo analizleri, simülasyon teknikleri gibi ekonomik analizler çerçevesinde objektif olarak değerlendirilmesi gerekir.
Bunun yanı sıra Euro’ya endeksleme konusunun uzun vadeli enflasyon üzerindeki etkisi de aynı şekilde bilimsel olarak değerlendirilmelidir. Kısacası gelirlerin Euro’ya endekslenmesi konusu üzerinde kapsamlı bir şekilde düşünülmesi ve çalışılması gereken bir konudur. Bana göre bu tip önemli noktaların bu öneriyi ortaya atanlar tarafından bilimsel bir zeminde objektif olarak değerlendirilip bir rapor olarak kamuoyuyla paylaşılması gerekirdi.”
Feridun, KKTC’de özel sektörde, işverenlerin, pratikte çalışanlarına kurlardaki artışı gerçekten yansıtıp yansıtmayacağı konusunun da önemli olduğunu kaydetti ve devam etti:
“Mevcut durumda dahi birçok işverenin çalışanlarının yatırımlarını asgari ücret üzerinden yapma gibi bir uygulamayı seçtikleri biliniyor. Dolayısıyla, özel sektörde kurlardaki artışın maaşlara yansıtılmasını beklemek bana fazla iyimser geliyor. Euro’ya endekslemenin sadece yukarı yönlü mü yoksa çift yönlü mü olacağı da önemlidir. Kurlarda artış yerine ileride bir düşüş yaşanması durumunda bu kez gelirler fiyatlar karşısında gerileyecektir. İşletmelere kurlar düşse bile siz çalışanlarınıza yüksek ücret ödemeye devam edeceksiniz diye bir yaptırım uygulayabilir misiniz? Dolayısıyla özel sektördeki maaşları Euro’ya endekslemeniz çeşitli senaryolar çerçevesinde nasıl bir sonuca yol açar bunların da değerlendirilmesi gerekir.”
“CTP önerisinde tutarlı yol izlemedi”
Mete Feridun, politika önerilerinin, simülasyon yöntemleri ve senaryo analizleri gibi birtakım ekonomik analizlerin sonuçları ışığında gündeme gelmesi gerektiğini söyledi.
Feridun, Cumhuriyetçi Türk Partisi’nin (CTP) ortaya attığı stabil para birimine endeksleme önerisini, doğru yönetemediğini belirtti ve muhalefet partisinin başından itibaren Euro’ya geçiş söylemiyle ilgili tutarlı bir yol izlemediğini anımsattı.
Feridun, “CTP, başlangıçta söylem olarak Euro’ya geçmekten bahsederken, daha sonra kastedilenin gelirleri Euro’ya endeksleme olduğu yönünde açıklamalar yaptı” dedi ve şöyle devam etti:
“Belki kastedilen bu olmasa da birçok kez ‘Euro’ya geçiş’ şeklinde bir ifade kullanıldığını hatırlıyoruz. İnternette kısa bir araştırma yapılırsa, örneğin CTP’nin bizzat kendi web sitesindeki 1 Aralık 2021 tarihli bir paylaşımda dahi ‘Euro’ya geçiş meselesini CTP çözecek’ başlığı kullanıldığını görüyoruz. Ancak, Başbakan olduğu dönemde Tufan Erhürman’ın ‘Euro’ya geçiş kuvvetli bir ihtimal olarak görülmüyor’ şeklinde bir açıklaması olduğunu da hatırlıyoruz. Dolayısıyla tutarlı bir söylem saptanmaması ve kast edilenin Euro’ya geçiş mi yoksa gelirlerin Euro’ya endekslenmesi mi olduğunun başından netleştirilmemesi de bu konuda kamuoyu desteğinin sağlanmasını engelledi.
Konjonktür olarak da iktidar partisi Türk Lirası kullanımının avantajını savunurken Euro’ya geçiş veya endeksleme gibi konuların ortaya atılmasını gerçekçi bulmuyorum. Bana göre bu tartışmalar popülist bir yaklaşım ve kamuoyunda bu öneriyi ortaya atanların samimi olmadığı algısına yol açmıştır. CTP’nin bu konuda muhalefetteyken değil iktidarda olduğu dönemlerde somut adımlar atması beklenirdi.
Bu konuda samimi olan bir parti bünyesindeki uzmanları kullanarak teknik çalışmalara pek ala başlayabilir, bir rapor hazırlatabilirdi. En azından bu konuda kafalarda oluşabilecek soru işaretlerine önceden cevaplar hazırlayabilir ve bu konuda kamuoyu oluşturabilirdi.
Bu tartışmaların sadece dövizin yükseldiği zamanlarda gündeme gelmesini sağlıklı bulmuyorum. Sosyal medyadan takip ettiğim kadarıyla kamuoyu da bu önerileri gerçekçi ve samimi bulmamıştır. Sonuç olarak bu öneriler insanlar arasında herhangi bir heyecan yaratmadı ve gereken desteği görmedi.”
“Sayısal etki çalışması olmaması büyük eksiklik”
Mete Feridun, ayrıca, gelirleri Euro’ya endeksleme önerisinin toplumda destek görmediğini, bunun bir sebebinin, CTP’nin önerisini, somut bir bilimsel çalışma üzerine kurgulayamaması olduğunu söyledi.
Ortada gelirlerin Euro’ya sabitlenmesi durumunda bunun ekonomiye ne gibi bir etkisi olacağına dair bir sayısal etki çalışması bulunmadığına dikkat çeken Feridun, “Sadece bunun olumlu sonuçlara yol açacağına dair bir iddia vardır. Bu iddiaların gerek simülasyon yöntemleri, gerek senaryo analizleri gerek ekonometrik çalışmalarla değerlendirilmesi gerekir. Ben 2005-2006’dan beri kendi çapımda bu konuya bilimsel bir yaklaşım getirecek yazılar yazmaya çalıştım ama benim ortaya koyduğum değerlendirmelerin de politika üretme düzeyinde olduğu iddiasında değilim. Bu konuda uzman ekonomistlerin yapacağı çalışmalar yol gösterici olacaktır.
Dolaysıyla, ortada, konusunda uzman akademisyenlerin üzerinde mutabık kaldığı bilimsel bir değerlendirme yokken Euro’ya endekslemenin ekonomiye olumlu bir katkısı olacağını iddia etmek ve bu yönde bir adım atılmasını savunmak spekülasyon olur” şeklinde konuştu.
Ortaya konan önerilerin rakamsal analizlerle desteklenmesi gerektiğini kaydeden Feridun, iktisatın bir bilim dalı olup, bilimsel çalışmalar yapmadan, konuyu akademik çevrelerde enine boyuna tartışmadan, gelirleri Euro’ya endeksleme gibi radikal politika önerilerinde bulunmanın, doğru bir yöntem olmadığını savundu.
Feridun, bir süre önce muhalefet kanadı tarafından yapılan bir açıklamadan da söz etti ve şöyle konuştu:
“Türkiye’de yürürlüğe giren Kur Korumalı Mevduat uygulamasının aslında KKTC’de dövize endeksleme yapılabileceğinin bir ispatı olduğu şeklinde bir iddia ortaya atılmıştı. Oysa bu örnek gelinen noktada bunun tersini ispatlayan bir örnek haline geldi. Bilindiği gibi şu anda bütün ekonomistler tarafından bu uygulamanın Türkiye ekonomisini büyük bir çıkmaza sürüklediği konusunda hemfikir. Dolayısıyla, her politika önerisi daha önce de dediğim gibi simülasyon yöntemleri ve senaryo analizleri gibi birtakım ekonomik analizlerin sonuçları ışığında gündeme gelmelidir.”



















Yorumlar kapalı.