1. Haberler
  2. Kıbrıs
  3. Haller ‘yap-işlet’ olacak

Haller ‘yap-işlet’ olacak

Ekonomi ve Enerji Bakanı Amcaoğlu, yıllar sonra geçen Hal Yasası’nın, hallerin inşa edilmesiyle yaklaşık bir yıl sonra hayat bulacağını söyledi

featured


ÖZEL HABER – Müslüm BAYUK

“İLK HEDEFİMİZ HALK SAĞLIĞI”… Ekonomi ve Enerji Bakanı Olgun Amcaoğlu, Hal Yasası ile ülke genelinde iki ile beş arasında halin ‘yap-işlet-devret’ modeliyle inşa edileceğini kaydetti. Amcaoğlu, bu sayının muhatapla birlikte belirleneceğini de söyledi. Hal Yasası ile sadece yaş sebze meyve değil; et ve et ürünleri ile süt ve süt ürünlerinin de bu çerçevede ele alınacağını belirten Amcaoğlu, “Hal Yasası ile ilk hedefimiz, ucuzluk değil; halk sağlığıdır” ifadelerini kullandı.

“SÖZLEŞMELERİN YÜZDE 80’İ GÜNCEL DEĞİL”… Sanayi bölgelerinin yıllardır sahipsiz kaldığına vurgu yapan Olgun Amcaoğlu, “Bu bölgeler sahipsiz, herkes kendine göre, kendi bakış açısıyla sanayi bölgelerinde ister projesi olsun ister olmasın, ister inşaat izni olsun ister olmasın, bugüne kadar geldi. Yani yaklaşık yüzde 80’ine yakınının şu an buralardaki mevcut kiralamaların sözleşmeleri güncel değil. İlk önce sorumlu bir yönetim kurulu olacak” diye konuştu.

   Ekonomi ve Enerji Bakanı Olgun Amcaoğlu, Hal Yasası, Organize Sanayi Bölgeleri Komisyonu, Enerji Dairesi ve Enerji Üst Kurulu ile ilgili yapılan yasal düzenlemelerin detaylarını paylaştı.

   Amcaoğlu, KIBRIS TV’de yayınlanan Aytuğ Türkkan ile Detay programında, önemli açıklamalarda bulundu.

   Göreve geldiğinde bir yol haritası belirlediğini anlatan Amcaoğlu, ilk olarak sanayi bölgeleri yasasını ele aldıklarını anlattı. Amcaoğlu, yaptıkları ilk tespitlerde sanayi için kiralanması gereken yerlerin birçoğunun başka amaçlar için kullanıldığını tespit ettiklerini kaydetti. Amcaoğlu, “Başta uzun yıllardır tartışılan organize sanayi bölgelerinin yasalarının güncellenmesini, yeniden yapılmasını öngördük. Muhalefetle birlikte, oy birliğiyle geçirilecek şekilde bu yasa hazırlandı. Şu an 18 tane sanayi bölgemiz olduğunu iddia ediyoruz. Adına sanayi bölgesi diyoruz ama 18 tane ihracata yönelik, iç tüketime yönelik, üretime yönelik diye lakin bunların yüzde 20’sinin bile üretim için kiralanmadığını görüyoruz. Hani diyorsunuz ya, ‘Üretelim, daha çok üretelim.’ Pandemi dönemlerinde özellikle mikro anlamdaki üretimin ortaya çıktığı, önemsendiği bu dönemde bir şeyleri ne kadar üretemediğimizin farkına vardık” şeklinde konuştu.

“Sanayi bölgelerinden artık komisyon sorumlu”

   Yeni çıkan Organize Sanayi Bölgesi Yasası’yla, artık kiralamaların belirli kriterler çerçevesinde yapılabileceğine dikkat çeken Olgun Amcaoğlu, “Eskiden gelirdi birisi, ki torpil mekanizması işlerdi her yerde her zaman olduğu gibi ve oradaki torpil mekanizması gerçekleştikten sonra bir kiralama gerçekleştirilirdi ama o kiralamanın gerçekliği ve kiralamanın kriterleri nedir kimse bilmiyordu. Herkes kendi bakış açısına göre bir kriter belirliyordu. Artık öyle değil. Kiralamaların kriterleri var ve o kiralamaların kriterlerinden sonra organize sanayi bölgelerini yönetecek komisyonunun vereceği kararlar var” ifadelerine yer verdi.

   Yeni düzenlemeyle, sanayi bölgelerinin yönetiminden Organize Sanayi Bölgeleri Komisyonu’nun sorumlu olduğunu anlatan Amcaoğlu, komisyonun oluşumuna ilişkin şu bilgileri paylaştı:

“Siyaset el uzatamayacak”

   “Komisyon 11 kişiden oluşacak. Bunun sadece ikisi devlet tarafından, biri müsteşar, birisi de sanayi bölgesi müdürü. Diğerlerinin üçü Sanayi Odası’ndan, ikisi Ticaret Odası’ndan, ikisi Esnaf ve Zanaatkarlar Odası’ndan ve Belediyeler Birliği’nden olmak kaydıyla toplamda 11 kişi.

   Komisyon, dosyaları önüne alacak ve o günkü süreçte yeni yasanın kendine verdiği yetkiyle, donanımla birlikte bundan sonraki süreçlerde hem sözleşme yenilemelerini hem de süreçte devam edecek üretime dahil olanların nasıl yer kiralayacağına karar verebiliyor. Asla burada siyaset elini uzatmıyor komisyonun çalışmalarına. Yani diyoruz ki, en güzel şekliyle, ‘Artık buraları siz yönetin. Üretiyorsanız, emek sarf edip yatırım yapıyorsanız ve üretirken de istihdama da katkı sağlıyorsanız gelin yönetin.’

   Bununla ilgili yeni Organize Sanayi Yasası içerisinde, her sanayi bölgesinin kendi yönetim kurulunu oluşturabilmesi için tüzüğü geçiriyoruz. Yani bugün gittiğinizde Alayköy’ün birinci, ikinci etabına artık her etabın sorumlularını, yönetim kurullarını muhatap alabilecek sorunlarınızı aşabileceksiniz.”

   Sanayi bölgelerinin yıllardır sahipsiz kaldığına vurgu yapan Amcaoğlu,“Bu bölgeler sahipsiz, herkes kendine göre, kendi bakış açısıyla sanayi bölgelerinde ister projesi olsun ister olmasın, ister inşaat izni olsun ister olmasın, bugüne kadar geldi. Yani yaklaşık yüzde 80’ine yakınını şu an buralardaki mevcut kiralamaların sözleşmeleri güncel değil. İlk önce sorumlu bir yönetim kurulu olacak. Kapısını çalabileceğiniz, bölgenin şikayetini iletebileceğiniz, o bölgede yaşanan sorunu anında aktarabileceğiniz aktardıktan sonra da o sorunun komisyona gelip çözüm bulabileceği bir yapı kurmaya başladık” diye konuştu.

“Hal Yasası gıda güvenliğini sağlayacak”

   Olgun Amcaoğlu, 21 yıldır tartışılan ancak bir türlü yasalaşamayan Hal Yasası’nı da meclisten geçirdiklerini dile getirerek, Hal Yasası yürürlüğe girdiği zaman en önemli faktör gıda güvenliğinin de artık hayata geçeceğini kaydetti.

   Amcaoğlu, süreci anlattı:

   “21 yıldır görüşülen bir Hal Yasası tasarısından bahsediyoruz ve yaklaşık 12 yıldır da meclisin kapısına gidip gelen bir türlü geçme şansı elde edemeyen bu kayıp dışılığı önlemeyi bir kenara bırakın gıda güvenliğini sağlayacak insan sağlığına önem verecek bu adımı atamayan bir yapıyla karşı karşıyaydık.

   Sadece dokuz kez meclisin komitelerinde bu görüşmeler yapıldı. Yedi tanesinde bu muhataplar vardı. Kimdi bu muhataplar? Ekonomi ve Enerji Bakanlığı’nın yanında Tarım Doğal Kaynaklar Bakanlığı, Ticaret Dairesi, AB Koordinasyon Merkezi yetkilileri, Belediyeler Birliği temsilcileri ki Belediyeler Birliği Başkanı Mahmut Özçınar kaç kez kendisi katıldığı oraya, Esnaf ve Zanaatkarlar Birliği, Seracılar Birliği, Patatesçileri Birliği, Toptancılar Birliği, Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı ve üyelerinin katılımlarıyla tam dokuz toplantı yapıldı.

   Bunun yanında yedi kez bakanlık bünyesinde ayrıca topladık muhatapları, defalarca dinledik, sorunları kaleme aldık. En son noktada yapılan toplantılarda düşünün 22 maddelik bir Hal Yasası oy birliğiyle geçti.

   Bugün bize yapılan şikayetler vardır ve şikayetleri yapan o toplantılarda en büyük katkıları koyanlardan biri de Salahi Şahiner’dir. Ne diyor Şahiner? ‘Ülkedeki sebze meyve üretiminin satışını düzenlemesi, yerli üretimi koruması, tüccarın komisyon oranlarının düşmesine ve piyasaya ucuzlama gelmesine imkan tanıması, üretimde planlamanın önünü açarak gıda güvenirliliğini daha etkin denetimin yapılabileceği mümkün hale getirilmesi’ gibi olumlu yanlarını sıralıyor.”

“Yaş sebze meyve piyasasının hacmini bilemiyoruz”

   Yaş sebze ve meyve sektörünün ekonomik büyüklüğünün bugüne kadar ölçülemediğine dikkat çeken Olgun Amcaoğlu, yasa ile artık bunun da öğrenilip planlamasının yapılabileceğini belirtti.

   “Bugüne kadar yapılmayan, olmayan bir yasadan bahsediyoruz. Bugüne kadar herkesin söylediği rakamlar var ya sebze meyve piyasasıyla alakalı, işte birileri 5 milyar TL’den bahsederken, İstatistik Kurumu gibi piyasadakiler 10 milyar TL diyor. Bizim de iddiamız, bunlardan kat be kat fazladır çünkü denetleyemediğiniz, bilmediğiniz, kaydedemediğiniz bir yapının hacminden bahsederken çok da böyle açıklamalar yapmak doğru olmaz ama şunu görmek gerekir ki, bir ülkedeki nüfus yapısına baktığınızda 110 bin öğrenci varsa, 130 bin çalışanın yaklaşık 50 bini sadece yabancı uyruklu çalışansa, bunun sonucunda ortaya çıkan nüfus yapısına baktığımızda ihtiyacınız olan insanların günlük gıda ihtiyacını karşılayacak yaş sebze meyve piyasasının rahatlıkla hacmini oradan çıkarabilirsiniz.

   Biz de bu çalışmaları yaptık, yaklaşık iki buçuk saatlik yine komite toplantısında bir projeksiyon sunumu gerçekleştirdik. Bütün muhataplara Hal Yasası’ndaki ihtiyaçları, ülkenin geldiği noktayı, bugüne kadar neden yapılamadı veya yapılırsa bundan sonraki süreçte halin hangi bölgelerde yapılması gerektiğini, yapılacakken de bunların kriterlerinin neler olduğunu orada paydaşlara paylaştık ve açıkladık.

   Bugün yasayı elinize alırsanız şikayetler var, özellikle çok küçük bir kesimden gelen şikayetler var, bunu net söylüyorum. Yani biz daha çok direniş bekliyorduk bu konuda, daha çok mukavemet bekliyorduk. Yıllardır yapılmayan bir şeyi yapıyorsunuz ve insanlar denetime girecek belki de kayıt dışılıktan kayıt altına alınacak.”

“Halleri ihaleyle yapacağız”

   Olgun Amcaoğlu, yasanın şu an için çalışmadığını çünkü hallerin inşa edilmesi gerektiğini belirterek, bu konuda yap-işlet-devret modeli ile çalışacak bir ihale sürecine hazırlandıkları bilgisini şu ifadelerle paylaştı:

   “Yasa bundan sonraki aşamalarda devletin ihaleye çıkıp kuracağı, kurulmasına müsaade edeceği hallerdeki fiziki olarak çalışmaya başladığı zaman geçerli olacaktır. Şu anki mevcut piyasada bu yasanın hiçbir geçerliliği yoktur, özel, kendine münhasır bir yasadır.

   Ne zamanki devlet bu yasanın tam anlamıyla hayata geçmesi için şartnamelerini hazırlayacak, muhataplarıyla oturup konuştuktan sonra ‘En az iki, en fazla beş hal kurulur’ denen yasa maddesinden hareketle kaç tane hal kurulacağına karar verilecek. Tam da orada eş zamanlı şartnamelerini hazırlayıp ihaleye çıktıktan sonra ihale sonucunda da gelip ihaleyi alanların bunu fiziki olarak kurup çalışmaya başlamak için anahtarla kapıyı açtığı gün bu yasa şartları geçerli olacak.

   Halleri ihaleyle yapacağız, ‘yap işlet devret’ modelinde olacak. Tabii ki hallerin sayısına ve hacmine göre süreler de belirlenecek.”

“Hedef 1 yıl içerisinde hallerin devreye girmesi”

   “Hazırlığımız, bir yıl sonrasına hallerin çalışmaya başlamasıdır” diyen Olgun Amcaoğlu, yasanın birkaç gün içerisinde Resmi Gazete’de yayımlanacağını belirtti.

   Sürecin resmiyet kazanmasıyla kendilerinin hazırladıkları hal şartnamesini ortaya koyacaklarını belirten Amcaoğlu,  “Muhataplarla görüştükten sonra kaç tane hal kurabileceğinizle alakalı bütün konuları konuştuktan sonra, insan sağlığı açısından denetlenebilir ürünlerle güvenlik altına alınabilecek gıda güvenliğinin sağlanacağı, denetimin olacağı, haksız rekabetin önleneceği kayıt dışılığın artık kayıt dışılıktan çıkılacağı ülkenin sebze meyve piyasasının tam anlamıyla hacimlerin netleşeceği o halle ilgili aşamalar tamamlanacak” dedi.

   Yayınlanacak yasanın‘padişah kelamı’ olmadığının da altını çizen Amcaoğlu, “Elbette normalde düşünüldüğü gibi olmayan bazı fiili durumlar ortaya çıkabilir. O zaman bunların değiştirilmesi için süratle yasada değişikliğe gidilecektir çünkü hiç olmayan bir şeyi kuruyorsunuz, hiç olmayan bir şeyi kurup çalıştırmaya başlıyorsunuz, aksaklıklar olabilir” diyerek, gerekli düzenlemelerin yapılacağını da belirtti.

“Et ve süt ürünleri de halde toplanacak”

   Hal Yasası ile sadece yaz sebze meyve değil; et ve et ürünleri ile süt ve süt ürünlerinin de bu çerçevede ele alınmasını istediklerini aktaran Olgun Amcaoğlu, “Bu ürünlerin de denetimli olarak gelecekte bu yasa tahtında satılabilmesini planladık çünkü hep bir şeylerin kaçak olmasından bahsediyoruz.

   Bütün bunların engellenmesi, kontrol altına alınabilmesi için çabalıyoruz. Yani bile isteye insanımız zehirlenmesin. Birilerinin de sorduğu gibi ‘Hal Yasası’yla ucuzluk gelecek mi?’ Hal Yasası’nın ucuzluk getirmesini ilk olarak hedeflerimize koymadık. Bizim için önemli olan, gıda güvenliği ve halk sağlığıdır” ifadelerine yer verdi.

“Enerji politikaları devlet politikası olmalı”

   Enerjiden de sorumlu olan Olgun Amcaoğlu, elektrik yatırımları konusunda önemli açıklamalarda bulundu. Enerji ile ilgili politika üretecek uzman kişilerden oluşan bir yapının gerekliliğine değinen Amcaoğlu, “Doğru bir yerde olabilmemiz için uzman birilerinin, yetkin birilerinin, tecrübeli birilerinin konuya hakim, eğitime haiz birilerinin enerji strateji eylem planlarını yapması gerekiyor. Yani içinde jeofizik mühendisi, makine mühendisi, elektrik mühendisi ve bu konuda uzman kişilerin oluşturacağı dokuz kişilik enerji üst kurulunun enerji strateji eylem planını yapıp kısa-orta-uzun vadeli bu ülkenin ihtiyaçlarını sadece elektriği değil, enerji babındaki ihtiyaçlarını ortaya koyması gerekiyor” şeklinde konuştu.

   “Dünyanın yeşil enerjiye yönelirken, bizim tam tersine 2030’da fueloilin Akdeniz’in sularına inemeyeceğini bilerek, üretimi bu şekilde yapamayacağımızı bilerek, Güney’de 11 ay sonra doğalgazla üretimin şartlarının oluşturulduğunu okuyarak ve bundan sonraki süreçte 2035’te büyük otomotiv sektörlerinin fosil yakıtla yürüyen araç üretmeyeceklerini açıklamalarına rağmen hâlâ daha o yanlışa doğru bir şekilde yol almamızın anlamı yoktur” diyen Amcaoğlu, şöyle devam etti:

   “Burada tek yapmamız gereken, enerji dairesinin kurulumunu halletmek, içerisindeki 14 mühendis kadrosu olan Enerji Üst Kurulu’nun önerilerini, planlarını alıp ete kemiğe büründürecek bakanın aracılığıyla götürülüp Bakanlar Kurulu’ndan geçirilip devlet politikası haline getirecek o mevzuatları geçirmek.”

“Tek sıkıntı planlama yapılmaması”

   Elektrik konusuyla ilgili sıkıntıların planlama yapılamamasından kaynaklandığını söyleyen Olgun Amcaoğlu, sözlerine şöyle devam etti:

   “Yaz aylarının yaklaştığını, 450 megawaltlık kurulu düzenle yaz aylarındaki ihtiyacın karşılanamayacağını biliyoruz, halen AKSA’ya bir şeyler söylerken faturayı AKSA’ya ödemeyip 1 milyar 26 milyonluk borcumuz olduğunu biliyoruz ve ayda 500 milyona yakın tahsilatı olan Elektrik Kurumu’nun 30-40 milyon maaş öderken bir kere 12 milyonluk fueloilde aldığını biliyorsak neden halen borcun içerisinde boğuştuğunu da bilmemiz lazım. Bu şekildeki yapıyla yatırım yapamayan bir Elektrik Kurumu’nun çalışanlarını döverek bir yerlere ulaşamayacağımızı görmemiz gerekiyor.

   İşte tam da burada oradaki yapıya diyeceğiz ki ‘Bütün altyapının sahibi sizsiniz, Fasıl 170-171’e göre Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu’dur. Altyapıyı iletimi dağıtımı tahsilatı siz yaparken üretimi de siz yaparken sahada bunun nasıl yapılacağını planlayan Enerji Üst Kurulu olacak. Enerji Üst Kurulu’nun yaptığı kısa orta planlara göre, siz üretim için altyapıdaki yatırımlar için iletim-dağıtım hatlarındaki o eksik kalan kısımları bize yapılacak yatırımlarla alakalı herkes giderken Mersin’e tersine gitmeyesiniz diye yeşil enerjiye ulaşmanın yollarını arayacaksınız. Tek sıkıntı, planlamanın olmamasıdır. Siz planlamayı yapın kısa-orta-uzun vadede yatırımınıza olan ihtiyacı belirleyin, nasıl yatırım modelleriyle bu sorunun çözüleceğini net bir şekilde ortaya koyun planlamalarla yatırımı çoktur.”

“Dev projelerle bakanlığa geliyorlar”

   Elektrik üretimine yönelik birçok proje olduğunu söyleyen Olgun Amcaoğlu, “Karşımıza ciddi anlamlı projeler geliyor. Daha bugün (önceki gün ) Çin’den gelen dev bir şirketin yöneticileri ile konuştuk. Diyorlar ki ‘Bize 250 megawaltlık depolamalı sistemi kuralım alım garantisi verin.’ Yeter ki planlayın, aklınızda bir ev inşa etmek varken, ben bir evi inşa etmek istiyorum deyip de evi inşa edemezsiniz. Gidersiniz bir mimara, istediğiniz projeyi çizdirirsiniz bir mühendisle projeyi tamamlayıp evinizi yapmaya başlarsınız ama neyle planla.

   Bugün en büyük sıkıntımız, planımızın olmamasıdır” dedi.

“Enerji Dairesi ve Enerji Üst Kurulu şart”

   Olgun Amcaoğlu, hedeflerinin haziranda meclis kapanmadan hem Enerji Dairesi hem de Enerji Üst Kurulu Yasası’nı oy birliğiyle hazırlayıp geçirmek olduğuna vurgu yaptı.

   Enerjinin bir devlet politikası olması gerektiğine dikkat çeken Amcaoğlu, “Aksi takdirde oraya gelen her Ekonomi ve Enerji Bakanı kendi bakış açısıyla, vizyonuyla bu konuyu değerlendirir. Yani bakanların uygun göreceği bir şey olmaması lazım. Bunlar hükümetlerin de değil, devletin politikası haline gelmesi gerekir” dedi.

   KKTC’nin neredeyse 333gün güneş gören bir ülke olduğunu ifade eden Amcaoğlu, sistemin çok çabuk yenilenebilir enerjinin üzerine kurulması gerektiğini belirtti.

“CTP’li müdür kablo ile elektriğin önemini anlattı”

   Olgun Amcaoğlu, Türkiye’den kablo ile elektriğin gelmesinin öneminden bahsetti. Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu (KIB-TEK) eski Müdürü, Cumhuriyetçi Türk Partili (CTP) Ahmet Dargın’a dikkat çeken Amcaoğlu, “Ahmet Dargın, çok saygı duyduğum birisidir. Başbakanlık müsteşarı olduğum dönemde KIB-TEK’in başındaki müdür oydu ve 48 saat projeksiyonla anlattı bize o günlerde kabloyla ilgili projenin illaki olması gerektiğini. 2016 yılında bahsetmişti yani yıllarca öncesinden beri aynı şeyleri konuşuyoruz. Bugün halen belki de yıllar önce bitmesi gereken kabloyla ilgili elektrik projesi yine ülkenin gündeminde” ifadelerine yer verdi.

   Beş yıldır KIB-TEK’e altyapı anlamında tek bir yatırımın yapılmadığından şikayet eden Amcaoğlu, 80-100 megawatt’lık bir enerji açığının ortaya çıktığından söz etti. Amcaoğlu, bundan dolayı Güney’den elektrik almak zorunda kalındığına dikkat çekti. Yaz başında yine KIB-TEK’in tartışılacağını ifade eden Amcaoğlu, artık planlamanın şart olduğunu sözlerine ekledi.

Haller ‘yap-işlet’ olacak
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir