“BİZ YASALARI YAPMAYA TALİBİZ”… Yaşlı Hakları ve Ruh Sağlığı Derneği Başkanı Prof. Dr. Hatice Jenkins devlet yetkililerinin bakımevlerinin açıklarını ve sorunlarını bilmedikleri için yasa bile yapamadığını söyledi ve Başbakan’dan yasa yapma yetkisini kendilerine vermesini talep ettiklerini kaydetti. Bu konudaki yasa çalışmasına iki yıl önce başladıklarını ancak yetkililerin kendilerine “biz yapacağız” dediğini ifade eden Jenkins, “Ne yazık ki yapmadılar. Demek ki bu yasaları yapmak politikacıların önceliği değildir. Biz yasaları yapmaya talibiz” dedi.

“MADDİ SIKINTILAR YAŞANIYOR”… Bakımevlerinin hemen hemen hepsinde sorunlar yaşandığını vurgulayan Jenkins, diğer bakımevlerine de gidilip denetim yapılması gerektiğini söyledi. Ayrıca bakımevi sahiplerinin de maddi açıdan sıkıntılar yaşandığının altını çizen Hatice Jenkins, “bir yaşlının yemek masrafının günlük 100 TL olduğu düşünüldüğünde bu aylık 3 bin TL’ye denk geliyor. Bunun personel masrafı ve benzeri masrafları da var. Devlet kredi vermiyor, halk daha fazla para ödemek istemiyor. Bunların da konuşulması gerekiyor” vurgulaması yaptı.

Ceren ÖZBİL

Ülkede yaşlı bakımevleri konusunda “denetim” ve “yasa” gibi gerekli adımların yıllardır atılmamış olması, kısa süre önce Sınırüstü’nde bulunan Halk Vakfı Bakımevi’nde ortaya çıkan ve vicdanları sızlatan görüntülerin oluşmasına zemin hazırladı.

Ortaya çıkan bu acı tablodan da ders alınmayıp, gerekli adımların atılmaması durumunda da gerek maddi imkansızlıklar, gerek denetimsizlik, gerekse de yasal eksiklikler nedeniyle diğer bakımevlerinde de aynı görüntüler ortaya çıkabilecek gibi görünüyor.

Ülkedeki bakımevleriyle ilgili yıllardır çalışma yapan, raporlar hazırlayan ve ilgili mercilere de sık sık uyarılarda bulunan Yaşlı Hakları ve Ruh Sağlığı Derneği Başkanı Prof. Dr. Hatice Jenkins atılması gereken adımları söyledi ve 2020’de yaptıkları “Kıbrıs’ta Ailelerin Yaşlı Bakımı İle İlgili Tercihleri ve Sorunları Anketi”nin sonuçlarını paylaştı.

“Yasa yapma yetkisinin bize verilmesini talep ettik”

Yaşlı Hakları ve Ruh Sağlığı Derneği Başkanı Prof. Dr. Hatice Jenkins devlet yetkililerinin bakımevlerinin açıklarını ve sorunlarını bilmedikleri için yasa bile yapamadığını söyledi ve Başbakan’dan yasa yapma yetkisini kendilerine vermesini talep ettiklerini kaydetti.

Bu konuda yasa çalışmasına iki yıl önce başladıklarını ancak yetkililerin kendilerine “biz yapacağız” dediğini ifade eden Jenkins, “Ne yazık ki yapmadılar. Demek ki bu yasaları yapmak politikacıların önceliği değildir. Biz yasaları yapmaya talibiz. Bizim için külfet değildir” dedi.

“Bakımevlerinin hemen hemen hepsinde sorunlar var”

Bakımevlerinin hemen hemen hepsinde sorunlar yaşandığını kaydeden Jenkins, diğer bakımevlerinin de gidip denetlenmesi gerektiğini kaydetti. Jenkins şu şekilde konuştu:

“Ülkede şu anda 8 tane bakımevi var. Sınırüstü Bakım Evi kapanınca 7’ye düştü ancak tekrar açılacak. Bakımevlerinin hemen hemen hepsinde sorunlar var. Bu olay patlak verdikten sonra diğerleri gidip denetlendi mi? Bir bakımevi kapandığı zaman oradaki hastalar kapasitesi olmayan diğer bakımevlerine dağıtılıyorlar. Yani onların kalitesi de daha da aşağıya çekiliyor. Bu çözüm değildir. Artık halkımız da bu yerlerin denetlenmesini ve gerekli yasaların yapılmasını istemelidir. İkincisi de sadece denetim yetmez. Yaşlı bakımı çok maliyetlidir ve bakımevleri de eziliyor. Hayat pahalılığı yüzde 50 arttı onlar hâlâ daha eski fiyatları alıyor. Aileler fiyatların artmasını istemiyor. Çünkü bakımevinde olanlar anne ya da babadan çok teyze, dayı, amca ve haladır. Bir yaşlının karnı bugün 3 bin TL’ye doyar. Bir ay 30 gündür. Günlük 100 TL deseniz, bu ayda 3 bin TL’dir. Bakımevlerinin 4’te 3 masrafı personel masrafıdır. O yüzden 10 bakıcı yerine iki bakıcı tutuluyor. Bunların da konuşulması gerekiyor. Bakımevlerine kredi verilmiyor.”

Derneğin 2020’de yayınladığı “Kuzey Kıbrıs’ta Ailelerin Yaşlı Bakımı İle İlgili Tercihleri ve Sorunları Anketi”nin sonuçları ise şöyle:

“Bakımevleri hizmet açısından yeterli değil”

Yaşlı Hakları ve Ruh Sağlığı Derneği’nin,“Ailelerin Yaşlı Bakımı İle İlgili Tercihleri ve Sorunları” konulu anket, Kuzey Kıbrıs’ta yaşlı bakımı üzerine yapılmış ilk ve tek çalışma oldu. Elde edinilen bilgilerin, halkın hem anne babaları için, hem de kendileri yaşlandıkları zaman daha iyi bakım hizmeti almak istediklerini ortaya koyduğu belirtildi.

Anket çalışmasının sonucu şöyle değerlendirildi:

“Ne yazık ki toplum nüfusu hızla yaşlanırken bu sektör çok ihmal edilmiş, gereken yatırımlar yapılmamış ve yasal metinler şimdiye kadar çıkarılmamıştır. Katılımcıların yüzde 85’i, var olan yaşlı bakımevlerini hizmet açısından yeterli bulmamaktalar. Birçok katılımcı, bu yerlerin geliştirilmesi ve yasalarla düzenlenmesi gerektiğine vurgu yapmışlardır.

Fakat şu anda bakımevlerinin uyguladığı ücretler, onların daha iyi hizmet vermesi için gerekli finansal kaynağı yaratmamaktadır.”

“Aileler, bakımevleri yeterli olmadığı için yaşlılara bakıcı tutup evlerinde baktırıyor”

“Aileler çoğunlukla yakınlarına bakıcı tutup onları kendi evlerinde baktırmayı tercih etseler de, bunu başka bir alternatif olmadığı için tercih ettikleri görülmektedir. Eğitilmiş personeli ve modern, tek kişilik odaları olan çağdaş bakımevleri olsaydı, katılımcıların büyük bir oranı hem yakınları, hem de kendileri için böyle yerlerde bakılmayı tercih edeceklerini belirtmişlerdir.

Hatta katılımcıların %85’i böyle bir bakımevinde kalabilmek için şu anda var olan bakımevi ücretlerinden çok daha yüksek bir ücret ödemeyi de göze almaktadır. Bununla birlikte ölene kadar evinden ayrılmak istemeyen, anılarından ve geçmiş hayatından, çevresinden kopmak istemeyen katılımcıların olduğu da göze çarpmıştır.

Diğer önemli bir bulgu, ankete katılanların çoğunluğu 3-4 kardeş iken, kendi çocuk sayılarının 1-2 arasında olduğudur. Bu da bize gösteriyor ki şu anda aileler yaşlılarına bakarken çok kardeş olma avantajını yaşarken, bir nesil sonra bu avantaj kardeş sayısının azalması ile yok olacaktır. Halbuki şimdiki sistem, yani anne babanın evde bakım hizmeti alması, yetişkin çocuklar arasında olan dayanışma ile yürüyen bir sistemdir.

Yaşlıların evde bakımı ile ilgili maddi manevi bakım yükünü paylaşacak kardeş sayısının azalması, bu sistemin bazı yaşlılar için artık mümkün olamayacağı anlamına gelmektedir.

Bunların yanında evde veya bakımevinde bakılan yaşlıların bir kısmının ulaşım sorunu yüzünden sağlık hizmeti almakta zorlandığı ortaya çıkmıştır. Çok yaşlı ve yatalak durumunda olan yaşlıların hastaneye gidip gelmesi için ulaşım büyük bir sorun teşkil etmektedir. Ambulans ancak kaza veya ciddi bir hastalık durumunda yaşlıları hastaneye götürmekte, fakat tedavi sonrası geri evlerine getirmemektedir.

Yaşlılar için ayrı bir hastane aracı veya ambulans temini mutlaka olması gereken ve devletin yaşlılara ücretsiz sağlaması gereken bir hizmettir. Yaşlıların hastaneye ulaşamazlarsa sağlık sisteminden faydalanamayacağı bilinen bir gerçektir. Göz ardı edilen bu ulaşım sorununun ivedilikle çözülmesi gerekmektedir.”

“Teşvik, yatırım ve yasal düzenleme şart”

“Kuzey Kıbrıs’ta eğitim ve gelir seviyesi yüksek, kariyer yapmış bugünün orta yaşlılarının, yaşlandıkları zaman şu anda var olan bakım hizmetlerinden ve alternatiflerden çok daha iyi bakım hizmeti almak istedikleri ve bu bakım hizmetlerini ödeyecek gelire sahip oldukları ankete verdikleri yanıtlarla sık sık ortaya çıkmıştır.

Dolayısı ile bu alanda gerekli yasal çerçevenin hazırlanıp, özel sektöre bu alanda yatırım yapması için teşvikler verilmesi, yaşlıların bakımı için gerekli huzurevi, bakımevleri ve rezidans gibi projelerin hayata geçmesinin sağlanması gerekmektedir. Bunun yanında maddi imkanı olmayan yaşlıların şu anda kaldığı bakımevlerinin de geliştirilmesi, devletin kendi bakımevi binasını inşa etmesi ve yoksul yaşlılara daha kaliteli bakım hizmetleri sunması gerekmektedir.”