Ali ÇATAL
KKTC’nin 2022 bütçesindeki toplam 4.5 milyar TL dolayındaki açığın giderilmesi için kaynak arayışı başladı.
Dövizdeki aşırı yükselme nedeniyle, daha yapılırken 2 milyar 680 milyon TL açık veren 2022 bütçesindeki delik, hayat pahalılığı ve asgari ücret artışıyla birlikte 1 milyar 900 milyon TL daha büyüdü. Bu rakamlar, toplam 4 milyar 580 milyon TL’lik açık anlamına geliyor.
Maliye Bakanlığı Müsteşarı Cengiz Çoli’nin, hayat pahalılığının Ocak 2022 dönemi maaşlarına yansıtılacağına ancak bunun da bütçeye ciddi bir mali külfet getireceğine yönelik açıklamasının ardından gözler, bütçedeki açığın nasıl kapatılacağına yönelik opsiyonlara çevrildi.
Çoli, toplam miktarı dönemlere göre değişmekle birlikte, devletin piyasadan ciddi miktarda alacağının olduğuna dikkat çekerek ‘unutulmuş’ alacakların tahsili yöntemine gidileceğini söyledi.
Covid-19 salgını nedeniyle bazı sektörlere getirilen birtakım muafiyetleride gözden geçireceklerini ifade eden Çoli, kayıt dışılıkla etkin bir mücadele geliştirerek hem devlet gelirlerini artıracaklarını hem de bütçe açığını eriteceklerini söyledi.
Ekonomist ve akademisyen Prof. Dr. Okan Veli Şafaklı’nın bir dizi önerisi var. Şafaklı, piyasada talebin artırılması ve sanal bahsin vergilendirilmesinin, bu açığın giderilmesinde önemli bir rol oynayabileceğini söyledi. Şafaklı’ya göre atılacak başka adımlar da bulunuyor.
İngiltere Merkez Bankası’nda (BoE) da bir dönem görev alan Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Finansal Düzenleme ve Risk Yönetimi Merkezi Başkanı ve Bankacılık ve Finans Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mete Feridun ise hayat pahalılığının Ocak 2022 maaşlarına yansıtılmasının, bütçeye ‘hatırı sayılır’ bir ek bir yük getirdiğini kabul etti fakat buradaki sorunun, hayat pahalılığının bütçeye yansıtılması değil; bütçenin hazırlanışı sırasında gelir ve gider tahminlerinin isabetli bir şekilde yapılmaması olduğuna dikkat çekti.
Çoli: ‘Unutulmuş’ alacakları tahsil edeceğiz
Maliye Bakanlığı Müsteşarı Cengiz Çoli, hayat pahalılığına son asgari ücret zammının da eklenmesiyle kabaca 4 milyar 580 milyon TL olarak öngörülen bütçe açığının, gerçekte bu rakamın da üzerinde olacağını belirtti.
Bütçenin 3 milyar 680 milyon TL açıkla yapıldığını fakat bu açığın, kısa sürede katlanarak büyüdüğünü kaydeden Çoli, “Böylesi bir durumu meslek hayatımızda görmedik” dedi.
Cumhuriyet Meclisi’ndeki bütçe komitesinin üç gün sürdüğünü ve sadece bu üç zarfında döviz kurlarında yüzde 10’un üzerinde oynaklık yaşandığını söyleyen Çoli, bütçe açığının da gelir-gider tahminlerinin isabetli yapılmamasından değil; TL’deki değer kaybından kaynaklandığını açıkladı.
“KKTC’nin kronik bir bütçe sorunu zaten vardı; enflasyon ve dövizdeki oynaklık da her şeyin üzerine tuz biber ekti” şeklinde konuşan Çoli, TL’nin yabancı para birimleri karşısında yaşadığı değer kaybına da bu ülkedeki herkesin ‘hep birlikte’ şahit olduğunu hatırlattı.
Mevcut tablonun, hepimize aslında “Tedbir al” diye bağırdığını belirten Çoli, gelir ve giderler konusunda bir değişikliğin şart olduğuna işaret etti.
Çoli, “Ekonomiyi canlı tutmak ve piyasadaki istihdamı korumak için uğraşacağız lakin vergi düzenlemeleri ve ekstra vergilerle vatandaşın gırtlağına basacak da değiliz” ifadelerini kullandı.
Çoli, toplam miktarı dönemlere göre değişmekle birlikte, devletin piyasadan ciddi miktarda alacağının olduğuna da dikkat çekti; ‘unutulmuş’ bu alacakların tahsili yöntemine gidileceğini söyledi.
Yeni tip Koronavirüs (Covid-19) salgını nedeniyle bazı sektörlere getirilen birtakım muafiyetleri de gözden geçireceklerini kaydeden Çoli, kamu maliyesinin ‘kanseri’ kayıt dışılıkla ise hiç olmadığı kadar etkin bir mücadele geliştirerek hem devlet gelirlerini artıracakları hem de bütçe açığını eritecekleri bilgisini paylaştı.
Şafaklı: Sihirbazlıkla para bulunmaz
Ekonomist Okan Veli Şafaklı, bütçedeki açığın büyüyeceğini öngörmenin yanlış olmayacağını kaydetti.
Çıkarılacak bir yasayla ilerleyen dönemde eşel mobil sistemine geçmenin gerektiğini belirten Şafaklı, hepsinden önce de devlet giderlerini kısacak, fakat gelirleri de kayda değer şekilde artıracak mahiyette önlemler alınması gerektiğini vurguladı.
“Sihirbazlıkla para bulunmaz” şeklinde konuşan ve zor duruma düşen bir bakkalın, ya veresiye defterinden medet umduğunu, ya da satış rakamlarını artırarak krizden çıktığını söyleyen Şafaklı, vergilerin, piyasadaki toplam talebin veya çok daha iyisi her ikisinin de artırılarak, ülkenin mali yapısının hareketlendirilmesinin elzem olduğuna dikkat çekti.
Devletin kesinleşmiş 500 milyon TL’den fazla alacağının halen tahsil edilemediğini hatırlatan Şafaklı, KKTC bankalar sektörünün de 1.5 milyar TL’yi aşan batık kredisi olduğuna işaret etti.
İngiltere gibi devlet ciddiyetiyle hareket ederek devletin borçlarının ivedilikle tahsil edilmesinin şart olduğunu kaydeden Şafaklı, bu borçların tahsilinde ise ‘kimsenin gözünün yaşına bakılmaması’ gerektiğini kaydetti.
“KDV gelirleri artırılmalı”
Okan Veli Şafaklı, Kuzey Kıbrıs’ta kaynağı açıklanamadığından vergilendirilemeyen ciddi bir servetin bazı kişilerin elinde olduğunu da söyledi.
Söz konusu servetin vergilendirilmesinin, bu kişilerin ekonomik seviyesini ve yaşam standartlarını sarsmayacağının görüldüğünü anlatan Şafaklı, böylelikle devletin kasasına sıcak para gireceğini aktardı.
Devletin bir kısım iş insanına neredeyse bedavaya kiraladığı taşınmazların da “leasing” yani ilgili malın mülkiyeti devlette kalmak üzere belirlenen kiralar karşılığında kullanım hakkının kiracıya verilmesi ve sözleşmede belirtilen süre sonunda ise mülkiyetinin kiracıya geçmesini sağlayan finansman yöntemiyle uzun vadede satılmasının ‘olmazsa olmaz’ olduğunu da ifade eden Şafaklı, devlet gelirlerinin artırılması doğrultusunda bu adımın da önem arz ettiğini kaydetti.
Türkiye ile acilen protokol imzalanması ve reel sektöre ‘Türkiye’nin de uygun göreceği’ alanlarda olmak üzere finansman desteğinin sağlanması gerektiğini de vurgulayan Şafaklı, bunun da aynı zamanda sadece piyasadaki ekonomik aktiviteden kaynaklı rahatlamayı değil; KDV gelirlerindeki artışı da beraberinde getireceği bilgisini verdi.
Şafaklı, Maraş konusundaki ezber bozan adımın da cesaretle sürdürülerek ilerletilmesi gerektiğini ifade etti; Maraş’ın da yapılacak yatırımlarla hem istihdam sürekliliği sağlayan, hem de gelir getiren bir yer halini alabileceğini kaydetti. Maraş’ın bu konseptte düşünülmesi durumunda, bölge özelinde ‘Aya Napa’ya alternatif’ bir bölge haline gelebileceğine de işaret eden Şafaklı, Maraş’a yönelik sosyokültürel, siyasi ve ekonomik yeni adımların takvimlendirilmesinin de şart olduğunu belirtti.
Ada ülkelerinden Malta’nın, sanal bahis işlemlerini bir yasa çerçevesinde kayıt altına alarak hem kayıt dışılıkları ve mağduriyetleri engellediğini, hem de ciddi bir vergi geliri elde ettiğini aktaran Şafaklı, KKTC’nin de Malta’nın izlediği yoldan gitmesi gerektiğini söyledi.
Bütün bunların yanı sıra kamu sektörünü rahatlatacak ve küçültecek ‘e-devlet’ sistemine de ‘süratle’ geçilmesini salık veren Şafaklı, ülkedeki internet bağlantı hızının artırılmasından başlamak üzere bir ‘dijital dönüşüm’ seferberliğine girilmesi gerektiğini vurguladı.
Feridun: Gelir ve giderler birbirini karşılamalı
DAÜ Finansal Düzenleme ve Risk Yönetimi Merkezi Başkanı Mete Feridun, hayat pahalılığının Ocak 2022 maaşlarına yansıtılmasının, bütçeye ‘hatırı sayılır’ bir ek bir yük getirdiğini kaydetti.
Feridun, buradaki sorunun ise hayat pahalılığının bütçeye yansıtılması değil; bütçenin hazırlanışı sırasında gelir ve gider tahminlerinin isabetli bir şekilde yapılmaması olduğunu söyledi.
Feridun, bütçe denkliğinin sağlanması için devletin gelirleri ile giderlerinin birbirini karşılaması gerektiğini ancak çoğu kez görüldüğü gibi her ülkede bütçenin hazırlanması sonrasında gelir ve giderler arasında, ‘genellikle gelirler aleyhine’ oluşan bir farkın yani bütçe açığının ortaya çıkabileceğini kaydetti.
Diğer taraftan, bu hiç beklenmedik giderlerin ortaya çıkmasının ise ancak toplumun tümüne fayda sağlayacak bir kamusal harcamanın gündeme gelmesiyle olabileceğini belirten Feridun, böylesi bir durumun, hayat pahalılığının kamu kesimindeki maaşlara yansıtılması ile gerçekleşemeyeceği bilgisini verdi.
Feridun, “Böyle bir durum, ancak bizim gibi kronikleşmiş siyasal ve yapısal sıkıntıları olan bir ülkede ortaya çıkabilecek bir anomalidir” ifadelerini kullandı.
Mete Feridun, burada büyük bir adaletsizliğin de söz konusu olduğunu zira devletin, toplumun tüm kesimlerinden topladığı vergileri büyük ölçüde kamu kesiminin maaşlarını fonlamak için kullandığını vurguladı.
Bu bağlamda, halihazırda maaş düzeyi düşük kesimlerden, maddi durumu ‘nispeten iyi’ kamu kesimine ‘devlet eliyle’ bir servet aktarımının gerçekleştiği bilgisini veren Feridun, “Siyasiler, birtakım kesimlere ve sektörlere çeşitli imkanlar ve teşvikler sunmasına rağmen bu kesimlerin kazançlarını vergilendirme konusunda isteksiz davrandığı sürece, bu ülkede denk bütçe oluşturulması imkansızdır” şeklinde görüş belirtti.
Siyasilerin, sürdürmekte yıllardır ‘ısrar ettiği’ bu adaletsiz ve çarpık kamu maliyesinin sadece mevcut bütçeye ek bir yük getirmekte kalmayıp; gelecek nesiller adında da büyük bir kayba yol açtığı gerçeğine parmak basan Feridun, sözlerini şu ifadelerle sonlandırdı:
“Konuyu kapsamlı ve gerçekçi bir şekilde ele almayıp, hayat pahalılığının maaşlara yansıtılması gibi gündelik detaylar üzerinden konuşulması bizi herhangi bir çözüme ulaştırmaz.”
Yorumlar kapalı.