Ali ÇATAL
İngiltere Merkez Bankası’nda (BoE) bir dönem görev yapan, Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Finansal Düzenleme ve Risk Yönetimi Merkezi Başkanı ve Bankacılık ve Finans Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mete Feridun, her ekonomik krizde yaşandığı gibi son dönemde de döviz kurlarının hızla yükselmesinin, geliri TL cinsinden olmasına rağmen döviz borçlanan kişileri çok zor durumda bıraktığını söyledi.
Feridun, kamuoyunda ‘dövizzedeler’ veya ‘döviz mağdurları’ olarak bilinen ve sayıları 6 bin civarında olduğu tahmin edilen vatandaşların, döviz borcunu ödemekte zorlandıkları için son dönemde bir araya gelerek mücadele etmeye başladıklarına dikkat çekti.
Gerek döviz borçlanmış bu vatandaşların, gerek yeni tip Koronavirüs (Covid-19) salgınının etkili olduğu ekonomik kriz nedeniyle kredilerini ödeyemeyecek duruma düşen kişilerin, kendilerini mağdur gördüklerini belirten Feridun, bu kişilerin, KKTC Merkez Bankası, Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği ve hükümet yetkililerinden bir çözüm beklediklerinin anlaşıldığını vurguladı.
Özellikle Covid-19 salgınının ciddi bir etmen olduğu mali krizinin patlak verdiği aylarda, bazı kredi müşterilerinin televizyon programlarına bağlanarak veya sosyal medya üzerinden bankalara yönelik birtakım şikayetler dile getirdiğini ve arzu ettikleri kararların alınması için sürekli büyük bir çaba sarf ettiklerini hatırlatan Feridun, döviz borcunu ödemekte zorlanan vatandaşların şimdi de benzer bir çaba içinde olduğunun görüldüğüne işaret etti.
“Bunlar da bize ‘giderek derinleşen’ bir krizle karşı karşıya kaldığımızı gösteriyor” şeklinde konuşan Feridun, bu aşamada söz konusu kişilerin, yürürlükteki sistem içerisinde, borçlarını yapılandırma yönüne gitmekten başka bir seçeneği olduğunu söylemenin ise zor olduğunu ifade etti.
Hatırlanacağı üzere kısa süre önce KKTC Merkez Bankası ve Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği’nin, kredilerin yeniden yapılandırılması konusunda ortak bir basın duyurusu yayımlayarak birtakım kararlar açıkladığını aktaran Feridun, “Bana göre, bankaların bu dönemde sorumluluk üstlenip kredilerini geri ödeme konusunda sıkıntı yaşayan müşterilerine kolaylık sağlamaları son derece olumlu” ifadelerini kullandı.
Yürürlükteki ‘Kredilerin Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Yasa Gücünde Kararname’ dahilinde değerlendirildiğinde, gerek bankaların, gerekse KKTC Merkez Bankası’nın bu konuda iyi niyetli bir şekilde gerekeni yaptığını da kaydeden Feridun, şöyle devam etti:
“Ancak öyle anlaşılıyor ki döviz mağduru vatandaşların talepleri, bu kararların ötesinde.
Basına yapılan açıklamalardan, borcu yeniden yapılandırılan ve bu yönde banka tarafınan onay mesajı dahi alan bazı kişilerin, taksit ödemeye gittikleri gün ‘böyle bir işlemin yapılmadığını’ öğrendiklerini ve buna benzer bazı mağduriyetler yaşadıklarını anlıyoruz.”
“Bize de bir FCA lazım”
Mete Feridun, Covid-19 salgınının meydana getirdiği ekonomik krizin ilk günlerinde, bankaların, krediler konusunda müşterilerine nasıl bir kolaylık sağlayacağına ve özellikle kredi faizi ödemelerine ilişkin nasıl bir uygulama gerçekleştireceğine dair kamuoyunda büyük bir belirsizlik yaşandığını hatırlattı; bu süreçte toplumda kredi borcu bulunan kesimlerin bankalara yönelik getirdiği ‘ağır eleştirilere’ de dikkat çekti.
Dile getirilen bu tip şikayetlerin haklı bir gerekçeye dayanıp dayanmadığının ayrı bir tartışma konusu olduğunu da belirten Feridun, “Haklı veya haksız, bu tip sorunların ivedilikle çözümlenmesi gerekir. Ülkemizdeki temel sıkıntı ise ‘finansal davranış düzenlemeleri’, yani bankaların faaliyetlerini müşterilerini herhangi bir mağduriyete uğratmayacak şekilde sürdürmelerini ve tüketici haklarını güvence altına almayı hedefleyen düzenlemelerin‘henüz’ yeterince dikkate alınmamasıdır” şeklinde konuştu.
Bu konuda yapılacak çok şeyin olduğunu ve söz konusu düzenlemeler özelinde dünyadaki öncü kurumun ise kendisinin de daha önce görev yaptığı, 2013 yılında Birleşik Krallık’ta faaliyete geçen Financial Conduct Authority (FCA) olarak kabul edildiğini anlatan Feridun, Türkçeye ‘Finansal İdare Otoritesi’ veya ‘Finansal Davranış Otoritesi’ olarak çevirebilecek bu kurumun, BoE’den bağımsız faaliyet gösterdiğini aktardı.
Bu kurumun oluşturulmasındaki temel amacın, bankaların sermaye, likidite ve kârlılık gibi konularda olduğu kadar, özellikle hukuki uzmanlık gerektirden ‘finansal davranış riskleri’açısından da sıkı bir şekilde düzenleme ve denetime tabi tutulmasını sağlayacak; uzmanlığı ve tarafsızlığı kamuoyunda tartışılmayacak nitelikte bir otorite oluşturmak olduğunu da söyleyen Feridun, KKTC’de de FCA gibi özerk ve birinci önceliği banka müşterilerinin sıkıntılarına çare üretmek olan bir finansal davranış otoritesine büyük ihtiyaç olduğunu açıkladı.
Söz gelimi, Birleşik Krallık’ta Covid-19 salgınının neden olduğu mali kriz nedeniyle kredi müşterilerine ilişkin ortaya konan kararların hem FCA tarafından alındığını hem de yine FCA tarafından kamuoyuna açıklandığının görüldüğünü vurgulayan Feridun, “Nitekim söz konusu kurumun otoritesi, tarafsızlığı ve teknik uzmanlığı, Birleşik Krallık’ta bütün paydaşlar tarafından kabul gördüğünden, alınan kararlar da toplumda herhangi bir olumsuz tepki gündeme gelmeksizin kabul gördü” diye konuştu.
Feridun, bu bağlamda, son dönemde yaşanan kaos ortamının başlıca sebeplerinden birinin, bankaları tarafından haksız bir uygulamaya maruz tutuldukları veya mağduriyete uğratıldıklarını düşünen banka müşterilerinin haklarını bürokrasi engeline takılmadan, mahkemeler dışında süratle arayabilecekleri ve sorunlarına adil bir çözüm bulabileceğine inandıkları bir finansal düzenleme otoritesinin olmaması veya Merkez Bankası’nın gerekli yetki ve sorumluluğa sahip olmaması olarak açıkladı.
“Genel mağduriyete ‘genel çözüm’ şart”
Mete Feridun, KKTC Merkez Bankası’nın, banka müşterilerinden sadece yazılı veya e-posta yoluyla gelen şikayetleri değerlendirmeye alarak, yetkileri çerçevesinde bankalardan bilgi ve açıklama talep edebildiğini ve resmi şikayette bulunan müşterilerin mağduriyetini gidermeye çalıştığını ancak çok az insanın böyle bir seçenekten haberdar olduğunu da aktardı; bu durumun da yaygın bir çözümü engellediğini söyledi.
“Bu, şu anlama da gelmektedir: Merkez Bankası’nın, mağduriyet yaşayan ve resmi şikayette bulunan banka müşterilerinin sorunlarına bireysel çözüm getirirken, benzer sorunları yaşayan ancak resmi şikayette bulunmayan müşterilerin sorunlarını gidermiyor” ifadesini kullanan Feridun, bu nedenle bankacılık sektöründe belli bir konuda yaşanan genel mağduriyetlere toplu bir çözüm getirilemediğini kaydetti.
Dolayısıyla, bu uygulamanın, mağduriyete uğratıldığının farkında olmayan banka müşterilerinin korunmasının sağlanmadığı anlamına geldiğini ve birçok müşterinin bankalara şüphe ve önyargı ile yaklaşmasına neden olduğunu vurgulayan Feridun, “Bu durum, aslında, bankaların avantajınaymış gibi algılansa da bankacılık sektörünün itibarını olumsuz etkiliyor, bankacılık sistemine güveni sarsıyor ve uzun vadede sektöre büyük zarar veriyor” dedi.
Kuzey Kıbrıs’ta ‘haklı veya haksız’ mağduriyet yaşadığına inanan banka müşterilerinin, şikayet ve beklentilerini genellikle ya hükümet yetkililerine bildirmeye ya da medya veya sosyal medya üzerinden dile getirmeye çalıştığı gerçeğine parmak basan Feridun, KKTC Merkez Bankası Yasası incelendiğinde, Merkez Bankası’nın müşteri haklarının korunmasına ilişkin birtakım yetki ve sorumlulukları olduğu görülse de bunun yeterli olmadığı ve pratikte de arzulanan seviyede uygulanamadığının anlaşıldığını kaydetti.
Feridun, bütün bunların yanı sıra FCA gibi otoritelerin varlığının, banka müşterilerinin de haksız ithamlarla bankaların ve bankacılık sisteminin itibarını zedelemesine fırsat vermediği ve banka müşterilerinin şikayetlerini hızlı ve kolay şekilde bildirebilmesi sayesinde hem mağduriyet yaşayan müşterilerin sorunlarına ivedilikle çözüm getirildiği, hem de benzer sorunların ileride tekrar yaşanmaması için sorumlu kuruluşlara ağır yaptırımlar uygulanabildiğini kaydetti.
“Finansal davranış otoritesi teşekkül ettirilmeli”
Mete Feridun, gelişmiş ülkelerde tüketici haklarının korunması açısından ihtiyaç duyulan bütün yetki ve sorumluluklarla donatılan bankacılık otoritelerinin, banka müşterilerine şikayetlerini hızlı ve kolay bir şekilde bildirebilecekleri ve ‘gerekli hallerde’ banka çalışanlarının da bankaları hakkında isim vermeden ihbarda bulunabileceği çağrı merkezleri gibi bazı kolaylıklar sunarken; zorunluluk durumlarında hukuki bir sürece ihtiyaç duyulmaksızın bankalara ağır para cezaları ve çeşitli yaptırımlar uygulayabildiğini de söyledi.
Böylelikle, bu otoritenin adil kararlar vereceğine güven duyan vatandaşların şikayet ve tepkilerini sosyal medya veya televizyon kanalları üzerinden dile getirmelerinin de önüne geçilerek, bankaların ve bankacılık sisteminin istikrarının korunduğuna işaret eden Feridun, “Mesela FCA, haklarını arayan banka müşterilerinin ilk seçeneği olup, şikayette bulunmak isteyen müşterilerin bürokratik veya hukuki süreçlere takılmasını önlemek amacıyla müşteri şikayetlerini telefon üzerinden de kabul ediyor” diye konuştu.
FCA’nın bu konuda aktif şekilde halkı bilinçlendirmeye çalıştığını ve mağduriyet yaşadığını düşünen banka müşterilerini haklarını aramaya ‘sürekli’ davet ettiğini de kaydeden Feridun, hatta bu konuda televizyon ve diğer medya kanalları üzerinden çağırıda bulunulduğunu da söyledi.
Gelişmiş ülkelerde, vatandaşların bankalara ilişkin şikayetlerini resmi bir bankacılık otoritesi yerine televizyon kanalları veya sosyal medya aracılığıyla dile getirmesinin‘kabul edilemez bir durum’ olduğuna dikkat çeken Feridun, herhangi bir şekilde müşterilerini mağdur eden bankalara ilişkin şikayetlerin bürokrasi engeline takılmadan, çok hızlı bir şekilde sonuçlandırılarak, gerekli hallerde bankalara çok ciddi cezalar uygulanabildiğini aktardı.
KKTC’de banka müşterilerinin hakları açısından sektörüde bir otorite eksikliği hissedildiğinin bir gerçeklik olduğunu vurgulayan Feridun, bu süreçte, Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği’nin kendini‘vatandaşların tepki ve şikayetlerinin muhatabı’ pozisyonunda bulduğunu görüldüğüne de dikkat çekti.
Basına yapılan açıklamalardan, Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği’nin yapıcı ve özverili bir şekilde banka müşterilerinin şikayetleriyle yakından ilgilenip sorunlarına çözüm bulunması konusunda kendilerine yardımcı olmaya çalıştığı anlaşılsa da, bu görevin Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği’nin değil; tarafsız bir düzenleme otoritesinin sorumluluğu olduğunu vurgulayan Ferdidun, şöyle konuştu:
“Bana göre, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi KKTC’de de KKTC Merkez Bankası dışında bir ‘finansal davranış otoritesi’ oluşturulması gerekiyor.
Bu konuda en önemli örnek FCA yakından incelenerek, ülkemizde de gerekli düzenlemeler en erken zamanda gerçekleştirilmeli.”



















Yorumlar kapalı.