2018 KRİZİNDEN DE BETER… Dövizde dün yaşanan bu ani tırmanış, tüm finans dünyasını alt üst etti. Önünü göremeyen finans uzmanları, “çok ciddi bir kriz bizi bekliyor” yorumunda bulundu. Dövizde görülen bu astronomik yükselişi “2018 döviz krizinden de beter” sözleriyle değerlendiren uzmanlar, Covid aşısı bulununcaya dek bu trendin devam edeceği görüşünde. Uzmanlar ayrıca vatandaşlara “dövizle borçlanmayın” uyarısı yapıyor

EN ÇOK DOLAR YÜKSELDİ… Dün TL karşısında en büyük yükselişi dolar gösterdi. Dolar, TL karşısında günü yüzde 3.74 oranında değer kazanarak kapattı. Doların TL karşısındaki artışı gün içinde bir ara yüzde 4.49’u da gördü. İngiliz para birimi sterlin de TL karşısında bir günde yüzde 2.56, Euro ise yüzde 2.33 oranında arttı. Bu veriler, TL’nin yabancı para birimleri karşısında aynı oranda devalüe (değer kaybetme) olduğu anlamına da geliyor

DÖVİZ BORÇLULAR YANDI… Dövizin patlamasıyla paniğe kapılan vatandaşlar, dün gazetemizin telefonlarını kilitledi. Özellikle döviz borcu olan ya da dövizle kira ödeyen vatandaşlar “yandık” diye feryat ederken, yetkililerin bu duruma bir çare üretmesini istedi. Vatandaşlar, hayatın her aşamasının dövize endeksli olduğu ülkede başta akaryakıt ve elektrik olmak üzere iğneden ipliğe her şeyin zamlanarak, pahalılık ve enflasyon olarak halka döneceği endişesini de taşıyor

“AŞI BULUNMADIKÇA YÜKSELİŞ SÜRECEK”… Ekonomist Mahmut Sezinler, dövizin artmayıp TL’nin değer kaybettiğini ve sadece TL’nin de değil, gelişen ülke paralarının tamamının dolar gibi majör döviz kurları karşısında değer yitirdiğini belirtti. Sezinler, Covid-19 salgınının tam anlamıyla atlatılmadığı sürece, yatırımcının ‘güvenli liman’ arayışının devam edeceğini ve bunun da TL de dahil olmak üzere gelişen ülke varlıklarının değer kaybına neden olacağını söyledi

“ÇOK CİDDİ BİR KRİZ KAPIDA”… Ekonomist, akademisyen ve bankacı Erdal Güryay, dövizin yükselişinin nerede duracağına yönelik hiçbir öngörüde bulunulamayacağını ifade ederek, “Çok ciddi bir kriz bizleri bekliyor. Şahsi düşüncem, sterlin kurunun çok kısa bir süre içerisinde 11,00 TL’ye dayanabileceği yönünde. Döviz borcu olanların, bu kurlarla borç ödemesi mümkün değil. Bankalarda da yakın gelecekte ‘bir yeniden yapılandırma daha’ furyası başlaması olası” ifadelerini kullandı

Ali ÇATAL

   Pandemi sürecinde hortlayan döviz krizi, son günlerdeki tırmanışını dün zirveye taşıyarak rekor üstüne rekor kırdı.

   Türk Lirası (TL), yabancı para birimleri karşısında büyük oranda değer yitirdi. Döviz, bir günde füze gibi fırladı.

   Dolar 7.31 TL’yi, sterlin 9.62 TL’yi, Euro da 8.65 TL’yi bularak, tüm zamanların en yüksek değerini gördü.

   TL’nin, döviz kurları karşısında geçen hafta başladığı değer kaybı, dün de artarak sürdü.

   Dolar/TL kuru, önceki gün 6,9969 olarak fiyatlanırken dün bir ara yüzde 4,49 artışla 7,3114 oldu ancak günü 7,2583 TL’den yüzde 3,74 kazançla tamamladı.

   Böylece dolar, halk arasında ‘döviz krizi’ olarak bilinen ‘Ağustos 2018 Kur Şoku’ döneminde gördüğü 7,22 TL bandını da dün itibarıyla aştı.

   Euro/TL tarafında ise dün KKTC serbest piyasasında 8,65’ler seviyesi ile ‘tüm zamanların en yüksek değeri’ gözlemlenirken; 8,4892’den fiyatlanan Euro’nun gün sonunda TL karşısındaki değer kazancı yüzde 2,33 olarak hesaplandı.

   Sterlin/TL kuru da gün ortasında 9,62’lerden fiyatlanarak, iki yıl öncesine göz kırptı; günü 9,4242 TL’den kapatarak, TL karşısında bir gün içerisinde yüzde 2,56 değer kazandı.

   Dövizin patlamasıyla paniğe kapılan vatandaşlar, dün gazetemiz telefonlarını kilitledi. Özellikle döviz borcu olan ya da dövizle kira ödeyen vatandaşlar “yandık” diye feryat ederken, yetkililerin bu duruma bir çare üretmesini istedi.

   Vatandaşlar, hayatın her aşamasının dövize endeksli olduğu ülkede başta akaryakıt ve elektrik olmak üzere iğneden ipliğe her şeyin zamlanarak, pahalılık ve enflasyon olarak halka döneceği endişesini taşıyor.

Sezinler: Büyüme ‘finansal enstrümanlarla’ desteklenmeye çalışıldı

   Ekonomist Mahmut Sezinler, doların, sadece TL değil, gelişmekte olan ülkelerin para birimlerinin (GOP) tamamı karşısında değer kazandığı gerçeğine dikkat çekerken, Amerikan Doları’nın, majör altı para birimi karşısındaki satın alma gücünü belirleyen ABD dolar endeksinin ise gerilediğini söyledi.

   Aslında doların değer kazanmadığını, TL gibi GOP’lerin değer kaybettiğini aktaran Sezinler, bunun da ‘TL’nin zafiyetinden’ kaynaklandığını vurguladı.

   Türkiye’de ihracatın ciddi anlamda düştüğünü, Covid-19 salgını nedeniyle de turizmin durma noktasına geldiğini hatırlatan Sezinler, ülkeye döviz girişinin bir anda durmasının da TL’ye değer kaybettiren bir diğer unsur olarak kayda geçtiğini söyledi.

   Covid-19 aşısı bulunmadığı sürece, dolar gibi yatırımcı nezdinde ‘güvenli liman’ addedilen para birimlerine talebin süreceği bilgisini de veren Sezinler, GOP’lerin değer kaybının durması için Covid-19 salgınının çözüme kavuşturulması gerektiğini aktardı.

   Sezinler, dövizle borçlanmanın, faiz oranları bir kenara bırakıldığında hiçbir mantığının olmadığını belirtti; özellikle dar ve orta gelirli yurttaşlara ‘uzun vadede dövizle borçlanmayı’ kesinlikle önermediğini bildirdi.

Güryay: Pozitife dönüş zor görünüyor

   Ekonomist, Akademisyen ve Bankacı Erdal Güryay, TL’deki değer kaybının ekonomik ve politik pek çok sebebi olduğunu kaydetti.

   “Ekonomimizin büyük ölçüde Türkiye’ye bağlı olması bir yana, ithalatla yaşayan bir ülkeyiz. Hemen her şeyimiz yurt dışından ve ‘dövize endeksli’ şekilde geliyor” diyen Güryay, halka yapılacak ‘tek’ önerinin ise ‘artık herkesin bildiği’ dövizle borçlanmamak olduğunu söyledi.

   Güryay, “Çok ciddi bir kriz bizleri bekliyor. Şahsi düşüncem, sterlin kurunun çok kısa bir süre içerisinde 11,00 TL’ye dayanabileceği yönünde. Döviz borcu olanların, bu kurlarla borç ödemesi yapması mümkün değil. Bankalarda da yakın gelecekte ‘bir yeniden yapılandırma daha’ furyası başlaması da olası” ifadelerini kullandı.

Ceren ÖZBİL

   Türkiye’de, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinin tekrarlanması kararının ardından döviz karşısında hızla değer kaybetmeye başlayan Türk Lirası(TL), yeniden kabus dolu günlerin geleceğine işaret ediyor.

   Özellikle iğneden ipliğe her şeyin dövize endeksli olduğu KKTC’de, dövizdeki ani fırlayış, önümüzdeki günlerde ve haftalarda, ülkede pahalılık ve yüksek enflasyonun habercisi olarak görülüyor.

   Dövizin hızlı yükselişi karşısında hiç de iç açıcı bir tablo çizmeyen ekonomistler, KKTC için acil kriz masası ve önlemler öneriyor. Ayrıca piyasaya derhal sıcak para akışının sağlanması için Türkiye ile ekonomik protokolün imzalanmasının acil ihtiyaç olduğunun altını çiziyor.

   Önceki gece İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinin iptal kararının hemen ardından piyasalar allak bullak oldu.

   TL, Euro, dolar ve sterlin karşısında hızlı bir düşüşe geçti. Dün sabah itibarıyla dolar 6, sterlin ise 8TL’nin üzerine çıktı. Euro da TL karşısında 7 liraya kadar dayandı.

   Televizyon ekranlarına kilitlenen vatandaşlar, siyasi gelişmeleri adım adım izlerken, döviz kurlarının hızlı hareketleri karşısında ecel terleri dökmeye başladı.

   Yaklaşık bir yıl önce döviz canavarının pençesinde çok kötü bir dönem geçiren vatandaşlar, yeniden aynı akıbeti yaşamak istemiyor. Dövizdeki yükseliş, pahalılık ve yüksek enflasyon olarak halkın üzerine kabus gibi çökmüştü. Üstelik bu dönemde piyasayı rahatlatacak sıcak para akışından yoksun kalan hükümet de bazı önlemler almaya çalışmış ancak yiyecekten içeceğe, giyimden akaryakıt ve elektrik fiyatlarına kadar hemen hiçbir emtianın fiyat artışına “dur” diyememişti.

Türkiye’den çok KKTC etkilenecek

   KIBRIS Gazetesi’ne konuşan ekonomistler, TL’nin, dolar, sterlin ve Euro karşısındaki değer kaybıyla ilgili olumlu bir tablo çizemedi.

   Lefke Avrupa Üniversitesi (LAÜ) İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Okan Veli Şafaklı, TL’nin, dolar, sterlin ve Euro karşısındaki değer kaybının, Türkiye’den çok KKTC’yi etkileyeceğini söyledi ve tedbir almak için hükümetin acil olarak reformları harekete geçirip, Türkiye ile olan protokolü imzalaması gerektiğini söyledi.

   Ekonomist Göksel Saydam da Şafaklı’yla aynı görüşü paylaşarak, TL’nin değer kaybının, KKTC’yi Türkiye’den daha çok etkileyeceğine dikkat çekti ve hem devlet yetkililerinin, hem de vatandaşların, bu durumdan en az seviyede etkilenmek için önlem alması gerektiğini vurguladı.

Şafaklı: Geçici bir durum

   LAÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Okan Veli Şafaklı, TL’nin, döviz karşısındaki şu andaki değer kaybının geçici bir durum olduğunu savundu.

   TL’nin değer kaybının, Türkiye’deki Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinin tekrarlanmasına yönelik kararından kaynakladığını kaydeden Şafaklı, “Bunun dışında Uluslararası Değerlendirme Kurulu’nun, Türkiye’nin notunu düşürmesi ve politik olaylar da etkenler arasındadır” dedi.

   Belirsizlik nedeniyle yabancı yatırımcının Türkiye’den uzaklaştığını ifade eden Şafaklı, bu durumun geçici olduğunu düşündüğünü ancak geçici derken de dövizin, TL karşısında düşeceği anlamında da olmadığını belirtti.

“KKTC’yi kötü günler bekliyor”

   TL’nin döviz karşısındaki değer kaybından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) Türkiye’ye oranla daha çok etkileneceğini belirten Şafaklı, TL’nin değer kaybı ile birlikte, akaryakıtın yeniden zamlanacağını ve marketlere de pahalılık geleceğini ifade etti.

   Şafaklı, zaten maaşların ödenmesi için bile devletin özel sektörden borçlanmaya gitmek zorunda kaldığını ifade etti ve bu durumun da ülkedeki yatırımların azalmasına ve hayat refahının düşmesine neden olacağını söyledi.  

“Reformlar için harekete geçilmeli”

   Şafaklı, ülkede siyasilere düşen görevin gerek kamuda, gerek yerel yönetimlerde, gerek trafikte, gerekse de çevre konusunda reformları hayata geçirmek olduğunu bildirdi.

   Bir an önce Türkiye ile protokolün imzalanması gerektiğini kaydeden Şafaklı, siyasilerin birbirlerine karşı intikam duygusu ile hareket etmeyi bırakması gerektiğini ifade etti.

Saydam: Birçok nedeni var

   Ekonomist Göksel Saydam da, TL’nin döviz karşısındaki değer kaybının başlıca nedenleri arasında Çin ile Rusya ekonomisinde yükselme ve Türkiye’deki Yüksek Seçim Kurulu’nun İstanbul Büyükşehir Belediyesi seçiminin tekrarlanması kararı olduğunu anlattı.

   Saydam ayrıca Uluslararası Değerlendirme Örgütü’nün de Türkiye’nin notunu düşürdüğünü belirtti ve şöyle konuştu:

   “Tüm bunlar Türk Lirası’nın döviz karşısında değer kaybetmesine neden oldu. YSK’nın aldığı kararla da yatırımcıların Türkiye’ye olan güveni sarsıldı. Zaten bu karar alınır alınmaz döviz fırlamaya başladı. Bu, ülkeye duyulan güvenle alakalıdır”.

“Dövizin yükselişine karşı bir şey yapamayız ancak bazı tedbirlerle ülkedeki durumu kontrol edebiliriz”

   Saydam, Kuzey Kıbrıs olarak TL’nin döviz karşısındaki değer kaybı konusunda yapacak bir şeyimiz olmadığını ancak bazı tedbirlerle vatandaşın alım gücünü kontrol edebileceğimizi söyledi.

   Temel gıda ve temel tüketim maddelerinin fiyatlarının artmamasının sağlanması gerektiğini ifade eden Saydam, döviz fırtınasının şu an Kıbrıs’ı etkilemediği fakat birkaç gün sonra etkilemeye başlayacağını vurguladı.

   Göksel Saydam, “Acil olarak bir kriz masası oluşturulmalı ve bunu oluşturmak için hiç beklenilmemelidir. Ülke ekonomisi daha çok ithalata dayalıdır ve bu nedenle, bu durumdan etkilenmemiz kaçınılmazdır. Türkiye daha önce yaşanan krizde tedbir alma yoluna gitti ve bu bir nebze olsun etkili oldu. TL değer kazanmaya başladı.   Ancak bizde yine zamlanan fiyatlarda bir düşüş olmadı. Bu düşüş fonlara yansıtıldı.

   Bir ülkenin ekonomisi için en önemli olan konu dolaylı ve dolaysız vergilerdir. Dolaylı vergiler KDV ve fonlar için kesilen vergi türleridir. Dolaysız vergiler ise şahıslardan direkt alınan vergilerdir. Bunun ayrımının iyi yapılması lazım”.

“Halk da kendi tedbirini almalı”

   Saydam, halkın da kendi tedbirini alma yoluna gitmesi gerektiğini söyledi ve eğer tatil ve çok yüksek fiyatlı ürün alma planları varsa bunları iptal etmelerini önerdi.

  Sürecin geçmesi için 23 Haziran’ın beklenmesi gerektiğini kaydeden Saydam, “23 Haziran’dan sonra hep birlikte göreceğiz” dedi.

“Sıcak para akışı sağlanmalı”

   Göksel Saydam, ayrıca piyasaya sıcak para akışının sağlanması gerektiğini söyledi ve protokolün imzalanmaması nedeniyle de henüz piyasaya sıcak para akışının gerçekleşmediğini belirtti.

   Yatırımların yapılması, iş sahalarının açılması için bu protokolün gerekli olduğunu ifade eden Saydam, ülkedeki turizm ve eğitim sektörünün bile yavaşladığını söyledi.