Ergül Ernur
Eskiden tarımda kullanılan orak, yarım çember biçiminde yassı, ensiz ve keskin metal bir bıçakla, buna bağlı bir saptan oluşuyor. Ekin biçmek için kullanılan orak, komünizmin simgesinde de yer alıyor ve çiftçi sınıfını temsil eden bir figür olarak kullanılıyor.
Ekinleri hasat etmek için kullanılan orağın bıçak kısmının keskin olması nedeniyle aletin ustalıkla kullanılması önem taşırdı.
Samet Kozanoğlu ve Habib Derzinevesi’nin “Kuzey Kıbrıs Halkdanslarında Anadolu Esintisi” adlı çalışmasında hasat işleminde yapılan hareketlerin, halk danslarımıza ‘Orak Oyunu’ olarak nasıl geçtiği anlatılıyor… Makalenin bir bölümü şöyle:
“Hasat zamanı gündelik olarak çalışan işçiler hasadın sonuna doğru çeşitli eğlenceler ve oyunlar oynar. Bunlardan biri olan hasat işleminde kullanılan adını da buradan alan orak oyunu topluluk olarak oynanmayan tek başına bağımsız oynanan bir oyundur.
Oynayacak kişi kendi yeteneklerine göre çeşitli döndürme, havaya fırlatıp tekrar yakalama gibi yetenek isteyen figürleri sergiler. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte oyun o günleri anlatan taklidiyle oyuna dönüşür. Düğünlerde oyunu oynayacak kişinin ortaya çıkmasıyla birlikte seyircilerden biri, oynayan kişiye bir buğday demeti atar ve hasat etmesi şeklinde oynar. Orakların demir ve tahtadan olan sap kısmının dengeli olması çok önemlidir. Eğer dengeli değilse, titizlikle tahta olan sap kısmı delinip erimiş kurşun dökülür.
Orağın sap kısmına deriden yapılan püsküller eklenip süslenmektedir ya da genç erkeklerin daha çok kızları cezp etmek için sap kısmının dibine ayna yapıştırılan çeşitleri de vardır. Püskül kısmına zil takıp hasat ederken ses çıkarması Kıbrıs’ta bulunan tehlikeli yılanlardan korunmak amaçlı da kullanılmıştır”.

Ahmet Çakır’ın “Kıbrıs Türk Halk Oyunlarından Orak ile Kartal Oyunu” adlı makalesinde ise, orak oyununun ekin biçmeye giderken oynandığı yazıyor. Orak biçimde en maharetli olan kişi en önde yerini alırmış, bu kişiye de “İlerici” denirmiş. İlericinin yanındakilere de “Kayha” adı verilirmiş.
Makalede şöyle deniyor:
“Oyunu Mağusa’nın Akdoğan köyünde 82 yaşındaki Hasan Debreli’den seyrettim. Debreli bize oyunun ata yadigarı olduğunu, Türklerin adaya ilk yerleştiklerinde kurdukları çiftliklerde ekin biçerken bu oyunu oynadıklarını anlattı.
Debreli, orak oyununu Falyalı Hasip Dayı’dan öğrendiğini, gençlik çağında Mehmet Bey namında birine ekin biçmeye giderken bu oyunu oynadıklarını anlattı. Davul-zurna eşliğinde 20-40 kişi oraklarıyla birlikte düz bir sıraya geçerler; en önde orak biçiminde maharetli olan ve orak oyununu iyi bilen biri olurdu. Bu şahsa İlerici denirdi. İlericinin yanındakilere de Kayha adı verilirdi. Usta orakçıların yanında acemiler duramaz. Çünkü, ekini biçerken orağı başımızın üzerinde döndürüp, her iki koltuğumuzun altından geçiririz. Acemi orakçılar bir tarafının kesileceğinden korkardı.
Davul-zurna eşliğinde oynanan orak oyunu türküsüzdür. Önce orak baş etrafında maharetle döndürülüyor. Sonra ekin biçme figürü yapılıyor. Sol diz yerde çökülerek tekrar ekin biçme figürü yapılıyor. Sağ ayak önde, sol ayak arkada olmak üzere aynı figür bir de ayakta yapılıyor. Bundan sonra ekin demetini bağlama ve orağın arkasıyla arkaya atma figürü yapılıyor. Soldan sağa doğru geriye dönme ve tekrar diz çökerek sol dizi yere koymak suretiyle ekin biçme figürü tekrarlanarak oyun devam ediyor”.




















Yorumlar kapalı.