Ceren ÖZBİL
Kıbrıs Türk Sanayi Odası (KTSO) Başkanı Candan Avunduk, Sanayi Odası olarak ekonomik gidişattan ve hükümetin kendi arasındaki uyumsuzluğunun yarattığı sorunlardan dolayı endişeli olduklarını açıkladı.
Ülkedeki istikrarsızlıktan kaygı duyduklarını belirten Avunduk, yarın ne ile karşılaşılacağının bilinmez bir hâl aldığını söyledi.
Avunduk, ülke gündeminin birincil önceliğinin ülkeye mali kaynak ile döviz sağlanması ve yatırımların artırılması olduğunu ifade ederek, hükümetin artık, üretimi destekleyecek tedbirleri almaktan çekinmemesi gerektiğini vurguladı.
Candan Avunduk, Türk Lirası’nda yaşanan değer kaybıyla birlikte toplumsal refahın gerilemeye başladığını ve KKTC ekonomisinde yüksek enflasyon, yüksek faiz ve düşük büyüme emarelerini en yoğun şekilde yaşanan zor bir dönemden geçilmekte olduğunu vurguladı.
“Birçok sektör zorda”
Geçtiğimiz ağustos ayından itibaren, inşaat sektöründe yerli ve Türkiye kaynaklı talebin düşmesiyle birlikte ciddi bir daralma yaşanmakta olduğundan söz eden Avunduk, bu etkinin başta inşaat sektöründeki müteahhitler ve inşaat malzemeleri üreten sanayiciler olmak üzere birçok alt sektörde sorunlar yarattığını ve yaratmaya devam ettiğini ifade etti. Avunduk şu şekilde konuştu:
“Geçen yılsonu itibariyle, Türkiye’deki vatandaşların alım gücünün düşmesinin de etkisiyle Türkiye’ye yaptığımız ihracat da düşüş trendine girmiştir. Bununla birlikte Türkiye’den gelen turist ve öğrenci sayısında da düşüşlerin yaşandığını ve bu düşüşün 2019 yılı boyunca devam edeceği değerlendirilmektedir. Otellerdeki doluluk oranları ciddi boyutta az ve daha da düşeceği yönünde bilgiler gelmektedir. Bunun turizm yatırımcısına büyük darbe vuracağı aşikârdır. Yaşananlar turizm sektörünün çözüm ortakları yani tedarikçilerin de büyük sıkıntıya gireceğinin sinyallerini vermektedir.”
Maaş ödeme konusu
Avunduk, toplum refahının eridiği, üreticilerin maliyetler altında ezildiği, iç tüketimin azaldığı, dış talebin zayıf seyrettiği bir ekonomide hükümetin önceliklerini doğru bir şekilde belirlemesi gerektiğini söyledi ve “hükümetin kamu çalışanlarına yönelik yükümlüklerini yerine getirmesi bir zorunluluktur, ancak gelmiş geçmiş tüm hükümetlerin, neredeyse tek önemli önceliklerinin kamu maaş ödemesi olması, maaş ödenmesinin başarı kriteri kabul edilmesi son derece sığ bir yaklaşımdır” dedi.
Candan Avunduk, bu düşünce yapısının artık değişmesinin zamanının geldiğini ve ülkede kamunun haricinde bir yaşamın da olduğunun idrakine varılması gerektiğini belirtti.
Avunduk, “hiç bir aile kendi çocukları arasında, hiçbir devlet de kendi vatandaşları arasında bu denli bir ayırım yapamaz, yapmamalıdır” dedi.
TC Protokolü ve üretimin önemi
Avunduk, içerisinden geçtiğimiz bu zor ekonomik koşullarda tek önceliğin mal (tarım, sanayi) ve hizmet (turizm, yükseköğrenim ve inşaat) üretimini artıracak dış kaynak girişlerini sağlamak olması gerektiğini ifade etti ve şu şekilde konuştu:
“Bu kapsamda kısa dönemde Güney Kıbrıslıların KKTC’den yaptıkları alışverişlerin artması, turist ve öğrenci sayısının korunması, ihracatın daha fazla düşmemesi hedeflenmelidir. Bununla birlikte iktidarda bulunan siyasi parti mensuplarının en kısa sürede Türkiye Cumhuriyeti ile ekonomik protokolünün imzalanması için samimi bir çaba gösterilmesi gerekmektedir. Üzülerek takip etmekteyiz ki bu protokolün önemi bazı hükümet yetkilileri haricinde yeterince anlaşılmamaktadır. ‘Protokolün imzalanmasını biz de istiyoruz’ söylemi yetersiz bir söylemdir. Bunun için niyet somuta dönüşmelidir. Son günlerde basından takip ettiğimiz kadarıyla 1 (bir) yıllık bir protokol imzalanması için çalışmaların yürütüldüğünü anlamaktayız. Bu durumu ekonomi dinamiklerinin çalışma mekanizmasının tam anlaşılamadığının göstergesi olarak anlıyoruz. Özellikle ekonominin normal seyrinde bile sanayici-yatırımcı bir yıl sonrasını değil de daha uzun geleceği görebilmelidir ki en azından orta vadeli bir plan yapması için bu ortam sağlanmalıdır. Kaldı ki şu anda yatırım için daha da olumsuz bir ortam içerisindeyiz.”
Hükümette ortak dil yoksunluğu
Avunduk, ekonominin sert inişe geçmeye başladığı bir ortamda hükümet partilerinin kendi arasındaki tartışmalarının ve uyumsuzluklarının kamuoyuna yansımasının, ortak dil yoksunluğunun, politik istikrarsızlığın ve belirsizliğin artmasına neden olduğunu belirtti.
Candan Avunduk, “Ülkenin sürdürülebilir ekonomik kalkınması için hükümet programını oluşturan insanların, kendi parti veya diğer hükümet partisi mensuplarına sosyal medya ve basın yoluyla mesaj gönderme yarışına girmesi kabul edilemezdir” dedi.
Yatırımlar
KKTC olarak öncelik verilmesi gereken bir diğer hususun ise mal ve hizmet üretimine yönelik yatırımları teşvik etmek ve yatırımların önündeki engelleri kaldırmak olduğunu kaydeden Avunduk şu şekilde konuştu:
“Üzülerek görmekteyiz ki, Cumhuriyet Meclisi oybirliğiyle yatırım indirimini yüzde 50’den yüzde 20’ye düşürmüştür. Öyle anlaşılıyor ki, gerek hükümetteki gerekse muhalefetteki partiler, KKTC’de çok fazla yatırım yapıldığını düşünerek, yatırım yapılmasını cazip olmaktan çıkarmak ve yatırım maliyetlerini artırmak için hep beraber çalışma kararı almışlardır. Böylesine kırılgan olduğumuz, iş insanlarının yatırım kararlarında imtina ettiği, finansman maliyetlerinin çok yüksek olduğu bir ekonomik yapıda, yatırım indirimi dahil bir çok farklı mekanizmalarla yatırımların teşvik edilmesi gerekmektedir. Ekonomik kalkınma ve istihdam ancak ve ancak böyle sağlanabilecektir. Ayrıca büyük, şehir içerisine sıkışmış ve teknoloji seviyesi ve katma değer yüksek sanayi yatırımlarına yönelik belirlenen alanın, bürokratik ve anlaşılamayan sebeplerden dolayı halen daha ekonomiye kazandırılıp, sanayi bölgesi ilan edilmemesi sanayi sektörünün geleceğine yönelik ciddi bir endişe kaynağıdır. Ekonominin sürdürülebilir bir yapıda geliştirilmesi ve toplumsal refah için üretimimizi geliştirmek ve bu üretime, organize ve planlı bir alan ayırmamız gerekmektedir.
Elektrik konusu
Candan Avunduk, elektrik üretiminin fosil yakıtlara bağlı olmasının, dövizin ve petrol fiyatlarının arttığı dönemlerde zammı kaçınılmaz duruma getirdiğini kaydetti ve şekilde konuştu:
“Elektrik piyasasının mevcut yapısı itibariyle, petrol fiyatları ve dövizdeki artışların elektrik tarifelerine yansıtılması, tüm halkın alım gücünü ve üreticinin rekabet edebilirliğini olumsuz yönde etkileyen ve enflasyonun artmasına neden olan istenmeyen bir sonuçtur. Ülkemizin elektrik üretimini daha uygun maliyetli bir yapıya getirmedikçe, elektrik kurumunun yapısı ve enerji piyasası düzenlenmedikçe, Türkiye ile enterkonnekte elektrik bağlantısı sağlanıp, yenilenebilir enerji yatırımlarının üretim içerisindeki payı artırılmadıkça, elektrik piyasasının etkin bir şekilde denetlenmesi ve düzenlenmesi sağlanmadıkça, her petrol ve döviz kurlarındaki artışlarda elektrik tarifelerinde düzenleme yapılması kaçınılmazdır. Bu gerçekler ışığında, hükümetin kısa dönemde elektrik tarifelerine zam yapmasına değil, uzun dönem içerisinde elektrik piyasası konusunda ortaya koyduğu vizyona önem vermemiz gerektiğini savunmaktayız. Eğer orta-uzun dönem içerisinde elektrik piyasasında yapısal bir dönüşüm sağlanıp, enerji fiyatlarında indirim yapılması sağlanacaksa, kısa dönemde yüksek enerji maliyetlerine göğüs gerilebilir. Aksi takdirde, daralan ve enerji maliyetlerinin arttığı bir ortamda üretim her geçen gün azalacak ve ülke ekonomisi daha fazla dışa bağımlı ve kırılgan olacaktır.”
Kıbrıs konusu
Avunduk 40 (kırk) yılı aşkın bir süredir mevcut BM parametreleri çerçevesinde yürütülen müzakerelerden ne yazık ki her hangi bir sonuç alınamadığını belirtti ve son olarak Crans- Montana süreçlerinde Kıbrıs Türk tarafının gerekli esneklikleri göstermesine rağmen, Kıbrıslı Rum yetkililerinin uzlaşmaz tavırları süreci sürekli sabote edip, yokuşa sürmüştür. Candan Avunduk şu şekilde konuştu:
“Kıbrıs Türk tarafında farklı görüşlere sahip görüşmeci cumhurbaşkanlarımız farklı öneriler geliştirmiş, Annan Planı’nda yüzde 65 gibi bir yüksek oyla evet denmesine rağmen bir halk daha ne yapmalı ve/veya ne söylemelidirler ki bu sorun çözülsün. Doğrusu anlamakta zorluk çekilmektedir. Güncel gelişmelerden anladığımız, Kıbrıslı Rum yönetiminin tuzu kuru ve süreci ne kadar uzatırsam o kadar kârlıyım mantığı ile yaklaşmaktadır. Bu gidişat sürdürülebilir değildir ve sürdürülemez de. Bir an önce yeni ve rasyonel yol haritaları ve öneriler ile yola devam etmeliyiz. Ambargolar altında ezilen, direkt ticaret yapamayan, doğrudan uçuşlardan mahrum edilen Kıbrıs Türk toplumunun daha fazla mağdur edilmemesi için uluslararası toplumun taraf tutmadan yaklaşım göstergesi gerekmektedir.”
“Zaman kaybediyoruz”
Candan Avunduk, tüm sektörlerin perişan hale geldiği, ekonominin dibe vurduğu bir dönemde, toplumun acil ihtiyaçlarını karşılamak yerine, suni yaratılmış konularla sürekli bir şekilde kamuoyunun meşgul edilmesinin ülkede zaman kaybından başka bir şey yaramayacağını belirtti.
Avunduk, “hiçbir suni gündem içinden geçilmekte olan ekonomik sıkıntıları örtbas edemez” dedi.
“Endişe ediyoruz”
Avunduk, Sanayi Odası olarak ekonomik gidişattan ve hükümetin kendi arasındaki uyumsuzluğunun yarattığı sorunlardan endişeli olduklarını ifade etti.
Ülkedeki istikrarsızlıktan endişeli olduklarını belirten Avunduk, “yarın ne ile karşılaşacağımızı bilememekten endişeliyiz. Ülke gündemimizin birincil önceliği ülkeye mali kaynak ve döviz sağlanması ve yatırımların artırılması olmalıdır. Hükümet artık, üretimi destekleyecek tedbirleri almaktan çekinmemeli, bu konuda tereddüt etmemelidir” dedi.
Yorumlar kapalı.