Artun ÇAĞA
KKTC Merkez Bankası’nın Aralık 2018 sonu verileri bankalardaki biriken mevduatın yüzde 60’ına yakınının döviz cinsi hesaplarda tutulduğu ortaya çıkarken, Türkiye’de döviz mevduat hesaplarının yüzde 50’yi aşması yeni bir tartışma başlattı. Finans uzmanları, yüksek enflasyonun TL’ye güveni azalttığını, yüzde 50’den fazla mevduatın döviz cinsinden olmasının ise dolarizasyon sorununu gündeme getirdiğini savunuyor.
KIBRIS Ekonomi’nin KKTC Merkez Bankası (KKTCMB) verilerinden derlediği bilgilere göre Aralık 2018 sonunda bankalarda bulunan 26 milyar 441 milyon 807 bin TL’nin yüzde 59,90’ı (15.8 milyar TL) Yabancı Para (YP) cinsi hesaplarda, yüzde 40,10’u (10.6 milyar TL) da Türk Parası (TP) cinsi hesaplarda tutuluyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verileri ise Türkiye bankacılık sistemindeki döviz mevduatının TL değerinin toplam mevduatın yüzde 50’sini aştığını gösteriyor. TCMB, mevduattaki toplam 2.05 trilyon TL’nin 1.008 trilyon TL’sinin TP hesaplarda, 1.037 trilyon TL’si de YP cinsi hesaplarda tutuluyor.
Türkiye’de ise bireyseller döviz birikimlerini 5.5 aydır her hafta aralıksız artışla tarihi zirveye doğru taşırken, yüksek enflasyonun etkisiyle Türk Lirası’na güvenin azaldığına dikkat çeken uzmanlar bankacılık sistemi ve para politikası etkinliği başta olmak üzere önemli sorun haline gelen dolarizasyonun sürebileceğini belirtiyor.
Uzmanlar dolarizasyon sorununun çözümünün enflasyon ile mücadeleden geçtiğini vurguluyorlar. Bankacılara göre Türkiye’de hükümetin düşük faiz politikası çerçevesinde son dönemde TL mevduat faizlerinin enflasyonun altına gerilemesi, hane halkının dövize yönelmesinde etkili oluyor.
Türkiye’de bireyseller başta olmak üzere lokallerin döviz birikimine kayışı Ağustos 2018’de yaşanan kur krizinden sonraki dönemde artış eğilimine girdi. Bankacılık sistemindeki döviz mevduatlarının da aynı dönemde toplam mevduatların yüzde 50’sine ulaşması dolarizasyonun yaygınlaştığını gösteriyor.
Uzmanlar TL yerine yabancı bir veya bir kaç para biriminin kullanımının yaygınlaşması eğilimini dolarizasyon olarak tanımlarken faiz başta olmak üzere Türkiye’nin kontrolünde olmayan bir para biriminin yaygınlaşması ise para politikası etkinliği başta olmak üzere pek çok sorunu da beraberinde getiriyor.
Türkiye’de yüzde 50’yi aştı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre bankacılık sistemindeki döviz mevduatının TL değeri toplam mevduatın yüzde 50’sini aştı. Geçtiğimiz hafta yayımlanan TCMB verilerine göre 8 Mart itibarıyla bankacılık sistemindeki toplam mevduat 2.05 trilyon TL olurken bunun 1.008 trilyon TL’si (yaklaşık yüzde 49,4) TL cinsi mevduat 1.037 trilyon TL’si (yaklaşık yüzde 50,6) ise yabancı para cinsi mevduat oldu.
TCMB verilerine göre 8 Mart ile biten haftada bireylerin yabancı para cinsinden mevduat ve fonları 533.8 milyon dolar artışla 104.1 milyar dolara yaklaştı ve neredeyse 29 Nisan 2016’da görülen 104.1 milyar dolarlık tarihi zirveyi yakaladı.
En son 5 Ekim 2018 haftasında döviz birikimlerini azaltmayı tercih eden bireyseller takip eden 22 haftada döviz birikimlerinde kesintisiz artırdı.
TL’ye güven azaldı
Reuters’den Nevzat Devranoglu’nun haberine göre 5 Ekim 2018 haftasında 89.8 milyar dolar olan bireysellerin kıymetli maden dahil yabancı para mevduat ve fonları aralıksız artış yaşandığı 5.5 aylık dönemde 14.32 milyar dolar yükseldi.
TCMB verilerinde görülen bu artışın ana nedenleri olarak geçen yılın Ağustos ayında yaşanan kur şokunda bireysel yatırımcıların kar amaçlı bozdurduğu 8 milyar doları yerine koyma eğilimi ile beklentiler nedeniyle birikimleri döviz cinsinden tutma alışkanlığının etkili olduğu belirtiliyor.
Economics’in kıdemli gelişmekte olan piyasalar ekonomisti Jason Tuvey, “Son dönemde döviz cinsi mevduatlardaki artış lira krizi sonrası yerleşiklerin döviz birikimlerini yerine koyma eğiliminden kaynaklanıyor. Her şeyden önemlisi daha fazla dolarizasyona yönelik uzun vadeli trend ise değer koruma aracı olarak TL’ye güvenin azalmasının bir sonucu olarak ortaya çıkıyor” dedi.
Dolarizasyon ile en iyi mücadele yönteminin uzun süredir devam eden enflasyon problemini çözmekten geçtiğine de değinen Tuvey, “Enflasyonu düşürmek, hane halkının ve firmaların TL tutmasını sağlamak için reel faizlerin uzatılmış bir süre boyunca yüksek seviyede tutulması gerekiyor. Ancak Merkez Bankası’nın son 10 yıl adımları bu konuma iyimser olmak için pek de fazla neden sağlamıyor” dedi.
“Dolarizasyon ne kadar yaygınlaşırsa bankacılık sektöründeki problem riski de aynı şekilde katlanacaktır” diyen Tuvey şöyle devam etti:
“Bankacılık sistemindeki istikrarsızlığın yanı sıra dolarizasyon ayrıca lokal para politikasının etkinliğini de düşürecektir. TCMB’in döviz mevduatı ve döviz kredi faizlerini etkileyebilecek araçları da oldukça sınırlı. Sonuç olarak bankacılık sistemindeki döviz mevduat oranındaki her artış TCMB’nin de parasal durumu etkilemek için daha çok çalışması gerekeceği anlamına geliyor.”
TL mevduat faizleri yeterince cazip değil mi?
Bu arada, bankacılara göre son dönemde TL mevduat faizlerinin enflasyonun altına gerilemesi hane halkının dövize yönelmesinde etkili.
Lokal yatırımcılar enflasyonun yüzde 20 civarında olmasına karşın bir aya kadar TL mevduatlardan vergiler düşülmeden önce elde ettikleri gelir ise güncel TCMB verisinde göre yüzde 18.97 seviyesinde. Vergi kesintileri düşüldüğünde ise TL mevduat sahiplerinin getirileri enflasyonun da bir kaç puan altında kalıyor.
Bir bankanın döviz masası işlemcisi, “Ağustos ayında kurda 7 seviyesinin üzerinin test edilmesiyle birlikte lokal yatırımcıların 10 milyar dolara yakın tutarda DTH bozdurduğunu görmüştük. Ardından gelen süreçte ise düşüşleri döviz birikimlerini yerine koyma fırsatı olarak değerlendirdiler. Şimdiki resme baktığımızda TL’nin yabancılar için getirisi yüzde 24 lokaller için getirisi ise yüzde 18’ler düzeyinde” dedi ve ekledi:
“Kredileri canlandırmak adına atılan birçok adım var. Bunlar bankaları maliyetlerini aşağı çekmeye zorluyor. Banka kredi faizini aşağı çekiyorsa en büyük fonlama kaynağı olan mevduatı da aşağı çekmek zorunda. Ancak mevcut mevduat faizi enflasyonun altında ve TL’ye ilgiyi artıracak düzeyde değil. Bu da lokalleri dövize yöneltiyor. Tabi bu trendde ABD ile sorunlar ve seçim döneminin artırdığı riskler de eklenince döviz talebi artıyor”
Bankacılar lokallerin döviz birikimlerinin dolarizasyon nedeniyle önemli bir dezavantaj olduğunu belirtseler de bir diğer taraftan ise birikimlerin TCMB rezervlerini de aşmış olması ise olası kur şoklarında önemli bir tampon olarak görev yapmasına neden oluyor.
KKTC’deki mevduat bir yılda yüzde 20,21 arttı
Öte yandan, KKTC Merkez Bankası’nın verileri incelendiği zaman Ağustos 2018 sonunda 29 milyar 438 milyon 611 bin TL ile tüm zamanların en yüksek değerine ulaşan mevduatın, daha sonra gerileme eğilimine girdiği görülüyor.
Eylül sonu itibarıyla 28 milyar 163 milyon TL’ye inen mevduat ekimde 26 milyon 721 milyon TL’ye, kasımda da 25 milyon 905 milyon TL’ye kadar geriledi. Aralık 2018’de yeniden artış eğilimine giren mevduat 2018’i 26 milyar 441 milyon TL’den kapadı.
Sektörün en önemli fon kaynağı olan mevduat; 12 aylık dönemde ise yüzde 20,21 oranında arttı. Mevduat Aralık 2017 sonunda 21 milyar 098 milyon 094 bin TL idi.
Aralık 2018 sonu itibarıyla, geçmiş dönemlerde olduğu gibi, mevduattaki en büyük payın; yüzde 71,90’lık oran ve 19 milyar 010 milyon 814 bin TL’lik meblağ ile tasarruf mevduatına ait olduğu gözlendi. Tasarruf mevduatı 2018’in ilk çeyreğini 16.2 milyar lira, ikinci çeyreği 17.3 milyar lira ve üçüncü çeyreği de 20 milyar lira ile geçmişti.
Mevduatta ikinci sırada 4 milyar 922 milyon TL (yüzde 18,62) ile ticari mevduat geliyor. Geçen yılın birinci çeyreğinde 4.2 milyar, ikinci çeyreğinde 4.6 milyar TL olan ticari mevduat üçüncü çeyrekte 5.6 milyar TL’ye kadar çıkmıştı.
Merkez Bankası rakamlarına göre resmi mevduat 1.9 milyarlık meblağla yüzde 7,25 oranında, diğer mevduat da 591 bin liralık meblağla yüzde 2,23’lük paya sahip.
Yorumlar kapalı.