Ceren ÖZBİL
Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, ülkemizde de her yıl binlerce kadına eşi, eski eşi, sevgilisi, eski sevgilisi ve platonik aşığından tarafından gerek ekonomik, gerek psikolojik gerekse de fiziksel şiddet uygulanıyor.
Bu şiddetin boyutu bazen kadının öldürülmesine, bazen de canına kıymasına kadar neden olabiliyor. Bazı kadınlar da, “eşimden ayrılırsam nasıl geçinirim”, “çocuklarım ne olur”, “annem babam beni geri kabul etmez” gibi kaygılarla gördüğü şiddete boyun eğiyor.
Polis Genel Müdürlüğü’nün kısa süre önce yayınladığı verilere göre; 2017 ve 2018 yıllarında toplam 4 bin 5 kadına şiddet vakası yaşandı. Bu vakaların bin 955’i 2017 ve 2 bin 50’si de 2018 yılında meydana geldi.
Ayrıca Başbakan Tufan Erhürman’ın yayınladığı verilere göre de 2019 yılının ilk iki ayında PGM Kadına Karşı Şiddete Müdahale Şubesi’ne 148 şikâyet ulaştı.
Tüm bunların dışında da ülkede kayıtlara “kadın cinayeti” olarak geçen 19 vaka olduğu biliniyor.
KIBRIS Gazetesi’ne konuşan Kadından Yaşama Destek Derneği (KAYAD) aktivisti Mine Atlı, dernek olarak yaptıkları projeler, Ev İçi Şiddet Yasa Taslağı, kadın sığınma evi ihtiyacı ve kadına karşı şiddetin önüne geçilmesi için yapılması gerekenler hakkında bilgi verdi.
Atlı ayrıca eş, eski eş, sevgili, eski sevgili ve platonik aşık tarafından uygulanan şiddetin nedeninin “kıskançlık” olarak algılanmasının yanlış olduğunu söyledi ve bunun altında yatanın “kadını kontrol etme” hakkına sahip olma inancı olduğunun altını çizdi.
KIBRIS: KAYAD’ın faaliyetleri hakkında bilgi verir misiniz?
ATLI: Kadından Yaşama Destek Derneği 1998 yılında kuruldu. Amacı toplumda kadının rolünü güçlendirmektir. Bu bağlamda amacımız, özellikle kadınları ilgilendiren sorunların üzerine gidip, savunuculuk yapmak, lobi çalışmaları yapmak ve farkındalık çalışmaları yapmaktı. Ben bu dernekle 13 yıl önce tanıştım. 13 yıldır projeler yazıyoruz. Özellikle Avrupa Birliği’ne projeler yazdık. Bu projeler de tabi ki toplumda kadının rolünü güçlendirmek ve kadın haklarını sağlamak içindir.
KIBRIS: Gerçekleştirdiğiniz projeler hakkında bilgi verir misiniz?
ATLI: Bana göre en önemli projelerden biri 2013 yılında imzaladığımız “Şiddete Karşı Diren” projesidir. Orada adli yardımın şart olduğuna vurgu yaptık. O dönemler adli yardım yoktu. Eşinden her gün şiddet gören kadın eğer cebinde para yoksa gönüllü avukat bile bulsa mahkeme masrafları ödemek zorundaydı, polisin bir günlük maaşını ödemek zorundaydı ve bu nedenle de dava bile açamıyordu. Proje boyunca 15 kadına adli yardım verecektik. Ancak o kadar bir talep oldu ki 100 kadına adli yardım verildi. Bunun sonunda dönemin Çalışma Bakanı Ersan Saner 50 bin TL’lik bir bütçe ayırdı ve daha sonra AB ile Sosyal Hizmetler arasında protokol imzalandı. Bunun ardından da Adli Yardım Tüzüğü Protokolü imzalandı ve artık adli yardım var. Bu KAYAD’ın en önemli başarılarından biridir.
KIBRIS: Ev İçi Yasası hakkındaki çalışmalar hangi aşamada?
ATLI: KAYAD olarak bu yasanın eksikliğinin farkındaydık. Türkiye’de, Yunanistan’da, adanın güneyinde olan bir yasa… Bu yasa gelişmekte olan ülkelerde bile var, ancak bizde yok… Biz de bu konuda çalışma başlattık. Dolayısıyla bir yasa taslağı ortaya çıkardık. Bu yasa taslağı şu an yaşadığımız birçok sorunu bertaraf edecek bir yasa taslağıdır. Özellikle polis, sosyal hizmetler, sağlık görevlileri, tüm paydaşların işbirliğini sağlayan bir yasa taslağıdır. Taslakta ev içi şiddet konusunda eğitimi zorunlu hale getiren, polis biriminin ev içi şiddet konusunda atması gereken adımları düzenleyen maddeler vardır. Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Avrupa Sözleşmesi Onay Yasası’nı yürürlüğe doğrudan koyabilecek bir özel yasa taslağıdır. Onun çalışmalarını devam ettiriyoruz. Yasa taslağı hazır, kadın milletvekillerinden ve parti temsilcilerin görüşler alınıyor. Bir sonraki adım da bu yasanın geçmesidir.
KIBRIS: ABD’de düzenlenen uluslararası bir organizasyonda, Sosyal İnovasyon ve Değişim alanında “En Etkili Sivil Toplum Aktivisti’ ödülüne layık görüldünüz. Bu konuda neler söylemek istersiniz?
ATLI: Evet bana bir ödül verildi. Ancak bu ödül bana göre KAYAD’ın dır. Buradaki Amerikan Elçiliği çalışmalarımı takip edip, beni bir azınlık hakları programına aday göstermiştir. O programa bir katılım sağladım. Ardından oradaki eğitim kapsamında burada uygulamaya neler geçirildi diye gözlemledirler ve yine Amerikan Elçiliği beni böyle bir ödüle aday gösterdi. 114 aday arasında birincilik kazandım. Ödül KAYAD’ın dır. KAYAD’ın çalışmaları sayesinde bu ödüle layık görüldüm ve kazandım.
KIBRIS: Ülkede sadece Lefkoşa Türk Belediyesi’ne ait bir kadın sığınma evi var. Sizce bu tek başına yeterli mi?
ATLI: Tabi ki var. Ben Lefkoşa Türk Belediyesi’nde meclis üyesiyken kadın sığınma evinin gerekliliği konusunda uzun süre lobicilik yaptım. Bir sığınma evi açıldı. Avrupa Birliği’nin bir fonu vardı. O fonun da sığınma evi için kullanılması gerektiğine inanmıştım. Aslında çok tepki gelmişti. “Zaten bir sığınma evi var, farklı projeler için başvuralım” denmişti. Ben oradaki kısa dönemim boyunca bile oradaki sığınma evinin yetersiz olduğunu fark etmiştim. 8 kadın, 16 çocuk barındıran bir sığınma eviydi. Bana göre o sığınma evi o kadar çocuk ve kadını barındıracak bir kapasitede değildi. O kapasiteye ulaştığında daha fazla kapasiteye ihtiyaç olduğunu ve bazı kişileri reddetmek zorunda olduğumuzu gördüm. Zaten ülkede de tekti. Bana göre de sivil toplum örgütünün yürütmemesi gereken bir durumdur. Sığınma evlerinin sürdürülebilir uzun vadeli bütçeleri olmalıdır. Ya merkezi yönetimler ya da yerel yönetimler tarafından yürütülmesi gereken kurumlardır. Nihayetinde Avrupa Birliği’ne iki proje başvurusu yapıldı. Bu proje ne mutlu ki kabul edildi. Yani bir sığınma evi daha inşa ediliyor. Bu yönde biz KAYAD olarak çalışmalarımıza devam edeceğiz. Bu bir lütuf değildir, kadınların hakkıdır. Yasal zorunluluktur… Sığınma evi bir tane var, bir tane daha inşa edilmektedir. Ancak diğer belediyelerin de bu konuda adım atması gerekiyor. Böyle bir girişim durumunda gerekli bütün eğitimleri vermeye hazırız.
KIBRIS: PGM Kadına Karşı Şiddete Müdahale Şubesi kurulmasının etkisi ne oldu?
ATLI: Çok ciddi anlamda olumlu bir etkisi oldu. İlk başta alkışladık, sonra çok temkinliydik ama şu an itibariyle o birimin ciddi anlamda değişikliklere yol açtığını şimdiden bile gözlemliyoruz. Yüzde 100 dönüşmedi elbette… Ama benim gözlemim alıcı, eğitime ve eleştirilere açık, şikâyetleri dinleyip, çözüm üreten bir birim var. Daha önce böyle çalışan bir birim yoktu, çok ciddi sorunlarımız vardı. Ne yazık ki Lefkoşa dışında diğer bölgelerde bu hizmet yok. Ben diğer bölgelere de bu birim kuruldu diye biliyordum. Belki kuruldu ve işlevselliği başlamadı. Ancak diğer bölgelerde de olsa çok daha iyi olur.
KIBRIS: Kadına karşı şiddet nedeniyle Sosyal Hizmetler Dairesi ve PGM Kadına Karşı Şiddete Müdahale Şubesi’ne son 26 ayda 4 bin 159 başvuru olduğu açıklandı. Ancak birçok kadının hâlâ şiddete karşı sessiz kaldığı söyleniyor. O zaman bu rakam kat kat fazla diyebilir miyiz?
ATLI: Evet… Bizim yaptığımız ev içi şiddet çalışması kapsamında düzenlediğimiz ankette, her 3 kadından birinin ev içi şiddet gördüğü ortaya çıktı. Daha da önemlisi ikinci soruda “yukarıdaki şiddet türlerinden birine siz maruz kalmasanız da etrafınızdan birinin kaldığına şahit oldunuz mu” ve bu sorunun cevabı da 99,5 “evet” oldu. Dünyanın her yerinde olduğu gibi bizde de ev içi şiddet ciddi bir sorun… Bizde daha az görünür olduğu için daha da ciddi boyuta taşınıyor. Ev içi şiddet evrensel bir sorundur, çünkü ataerkilin bir sorunudur. Ev içi şiddetin kaynağında ekonomik sebepler, alkol sorunu, bağımlılıklar yoktur. Bunlar ev içi şiddetin mazeretidir. Esas ev içi şiddetin nedeni güç ve kontroldür. Bir erkeğin bir kadın üzerinde güç ve kontrol hakkına sahip olduğuna inanmasıdır. Kadın bunu kabul etmediğinde de şiddet uygulanıyor. Ne yazık ki biz de toplum olarak sürekli bunu körüklüyoruz. Ele ele bir adam ile mini etekli bir kadın gördüğümüzde “bu adam nasıl bu kadını yanında taşıyor”, “kızını dövmeyen dizini döver” gibi tabir ve davranışlarla bunu destekliyoruz. Ancak şiddete dönüştüğünde de “biz şiddete karşıyız” diyoruz. Eğer şiddete karşıysak toplumsal cinsiyet eşitliği ve adaletini savunmamız gerekir. İkisi arası olmaz. Kadının rolü ayrı, erkeğin rolü ayrı değil.
KIBRIS: İntihara sürükleme ya da intihar süsü verilmesi gibi görünmeyen kadın cinayetleri var mı?
ATLI: Biz “Karanlıkta şiddet kalmasın” isimli bir kitap basmayı planlıyoruz. Yapacağımız şey araştırma şirketi ile işbirliği halinde intihar eden kadınların ailelerine ulaşıp, orada bir şiddet hikâyesi olup olmadığını öğrenmektir. Belki de bir kısmı intihar değildir, belki bir kısmı intihardır ama onu o noktaya sürükleyen bir şey vardır. En büyük örneği şu anda yargı süreci devam eden Akile durumudur. Akile’nin ölümünün ardından polis bize “intihar dışında hiçbir şüphe yok” demişti. Düşünün ki kadının son sözleri “yeter, yeter imdat” oldu. Olaydan sonra velayet mücadelesi verildi. Babanın yoğun talebine rağmen çocuk anneanneye verildi. Çocuk 6 ay sonra itiraf edebildi ve onun üzerine bir soruşturma açıldı. Ancak biz ilk günden “bir soruşturma yürütülsün” dedik. Çünkü bir sonuca varırsan etkin tahkikat yürütmen mümkün değil. Kararı bekliyoruz.
KIBRIS: Toplum olarak bu konuda bize düşen görev nedir?
ATLI: Toplumsal dönüşüm… Toplumsal cinsiyet adaletini sağlamak… Buna çok dikkat etmemiz gerekir toplum olarak. “Kıbrıs Türk kadını kimdir?” diye sorgulamalıyız. Kıbrıs Türk kadını erkeğine biat eden, alttan alan, erkeğin sözünden çıkmayan bir kadın mı? “Kahkaha atamazsın” dediğinde “peki” diyen bir kadın mı? Hamileyken toplum içinde yürüyemeyen bir kadın mı? “Üç çocuk doğurun” dediğinde “peki” diyen bir kadın mı? Yoksa “kendi bedeni üzerinde hak sahibi olan eşit bir kadın mı” diye kendimize sorumamız gerekir. Her alanda bu eşitliği sağlamak için çaba sarf etmemiz gerekir. Çocuklarımızı doğduğu günden itibaren onları toplumsal cinsiyet eşitliği ve adaleti konusunda bilgilendirmeliyiz. Benim üç yaşında bir oğlum var. Onun bütün masal kitaplarındaki erkek kahramanları kadın yapmış durumdayım. Oğluma hikâyelerin öznesinin her zaman erkek olmak zorunda olmadığını anlatıyorum. Neden hiçbir hikâyenin öznesi kadın değil. Biz erkeklere alttan alttan mesaj veriyoruz “bu dünya onların, biz de onlara yardım etmek için varız” diye… Bunu dönüştürmediğimiz sürece her zaman kadına yönelik şiddet olacak. Toplumsal dönüşümü sağlamayı amaçlarken kadın erkek el ele çalışmalı… Burada erkeklere de önemli bir görev düşüyor. Ben “şiddete karşıyım” diyen her erkek aynı zamanda toplumsal cinsiyet rollerini de sorgulamalı…
KIBRIS: Eklemek istediğiniz bir şey var mı?
ATLI: Bir mahkeme haberini okudum. Kadın cinayetiyle ilgiliydi. Haberde kadının telefonuna biri tarafından mesajlar geldiğine ve bunun üzerine adamın öfkelendiğine yer verildi. Çok az bilgi verilmişti kadının İngiltere’de boşanma süreciyle ilgili. Çok fazla gereksiz detay ve eksiklik vardı. Bu eksiklikler “kadının yıllarca yaşadığı şiddet neydi”, “kadının hikâyesi neydi” konusudur. Bunlara yer verilmezken mesaja verilmesi yanlış bir algıyı körükler. Bu cinayetler kıskançlık cinayeti değildir. Bu cinayetler, kadın üzerinde egemen olma, onu kontrol etme ve bunu yapamayınca da şiddete başvurma yoluyla işlenen cinayetlerdir. Bizim araştırmalarımız kıskançlık olmadığını, güç ve kontrolün olduğunu gösteriyor. Kıskançlık bahanesidir.



















Yorumlar kapalı.