Meyil AVCAN
Ülkemizin en önemli sorunlarının başında gelen çevre kirliliğine yıllardır bir çözüm bulunamadı.
Vatandaşların, bazı kurum ve/veya kuruluşların, inşaat şirketlerinin ve daha birçok işletmenin bilinçsizce boş buldukları her alana çöp ve atıklarını bırakması, bu çevre kirliliğini ‘felaket’ boyutuna taşıdı.
KIBRIS, ülkemizdeki çevre kirliliğinin boyutunu ortaya çıkarmak, tüketimi ve çıkan çöp miktarını hesaplamak için bir araştırma yaptı.
Ülkemizde resmi olarak çöplerin toplandığı yer Güngör Katı Atık Depolama Alanı… KIBRIS’ın yaptığı araştırmaya göre, Güngör’e çöplerini 20 belediye taşıyor… Geriye kalan 8 belediye ise, çöplerini farklı bölgelere döküyor.
Güngör Katı Atık Depolama Alanı’nda 10 yılda dolması öngörülen birinci aşamanın kapasitesini, 6 yılda doldurduk. KIBRIS’a çöplerini Güngör’e taşıdığını belirten 20 belediye, söz konusu alana yılda yaklaşık 240 bin ton çöp götürüyor. Ama bu rakamın dışında kalan 8 belediyenin de çöplerini farklı bölgelere döktüğü hesaplandığında rakamın 300 bin tonu aştığı tahmin ediliyor.
Bu rakama sokaklara, boş alanlara, dere yataklarına ve daha birçok yere dökülen çöpler, atıklar da eklendiğinde eminiz ki rakam 500 bin tonu aşıyordur. Ancak bunların hesaplamasını yapmak mümkün olmadığından sadece resmi verilerle ülkemizdeki tüketimin ve çevre kirliliğinin boyutunu ortaya koyabiliyoruz.
KIBRIS’ın araştırmasında 20 belediyenin Güngör’e çöp götürdüğü belirtildi… Ancak İçişleri Bakanlığı’ndan elde ettiğimiz verilere göre, kayıtlı olarak 28 belediyeden sadece 14’ü Güngör’e çöp taşıyor.
Güngör’e hangi belediyelerin çöp taşıdığı karışık bir durum
KIBRIS, 28 belediyeyi tek tek aradı ve bölgelerinde ayda ne kadar çöp topladıklarını, nereye döktüklerini sordu.
KIBRIS’a Güngör Katı Atık Depolama Alanı’na çöp götürdüğünü belirten 20 belediye şöyle:
“Lefkoşa Türk Belediyesi, Güzelyurt Belediyesi, Girne Belediyesi, Lapta Belediyesi, Mehmetçik Belediyesi, Lefke Belediyesi, Yeniboğaziçi Belediyesi, Alsancak Belediyesi, Çatalköy Belediyesi, Dikmen Belediyesi, Esentepe Belediyesi, İskele Belediyesi, Gönyeli Belediyesi, Yenierenköy Belediyesi, İnönü Belediyesi, Akdoğan Belediyesi, Değirmenlik Belediyesi, Geçitkale Belediyesi ve Akıncılar Belediyesi.”
Ancak İçişleri Bakanlığı’nda görevli Güngör Katı Atık Depolama Alanı sorumlusu, söz konusu alana çöp götüren ve kayıtlı olan sadece 14 belediye olduğunu belirterek bölgeleri sıraladı:
“Lefkoşa, Girne, Güzelyurt, Gönyeli, Lapta, Değirmenlik, Dikmen, Alsancak, Çatalköy, Alayköy, Akıncılar, Esentepe, Tatlısu ve Mehmetçik Belediyesi.”
10 yılda dolması gereken çöplüğü 6 yılda doldurduk
2012 yılında açılan ve birinci aşamanın kapasitesinin 10 yıl içinde dolması öngörülen Güngör’de bulunan Katı Atık Depolama Alanı’nın, artan nüfus ve tüketim fazlalığı sebebiyle ilk aşaması 6 yılda doldu.
Güngör’deki düzenli katı atık depolama alanındaki birinci hücrenin dolmasıyla, ikinci hücre çöp depolama alanı hizmete girdi. İkinci hücrenin altyapısı ve çevre işleri için, Ocak 2018’de Avrupa Komisyonu’nun 1.9 milyon Euro finansmanıyla çalışma başlatılmıştı. Güngör Düzenli Katı Atık Depolama Alanı’na 28 belediyeden 14’ünün çöplerini götürdüğü belirtiliyor. İkinci hücrenin de hizmete girmesiyle, Güngör Katı Atık Depolama Alanı’nın 2030’a kadar çöp depolanmasına hizmet vermesi öngörülüyor.
En fazla çöp Girne’den
Girne Belediyesi’nin Güngör Katı Atık Depolama Tesisi’ne kış aylarında yaklaşık 4 bin ton, yaz aylarında ise turist sayısındaki artışa bağlı olarak 8 bin tona yakın çöp taşıdığı öğrenildi.
Yaz döneminin dört ay, kış döneminin de sekiz ay olduğu tahminiyle yapılan hesaplamada, Girne Belediyesi’nin Güngör’e bir yılda yaklaşık 64 bin ton çöp taşıdığı görülüyor.
En az çöp Akıncılar’dan
Tüketim ve nüfusa bağlı olarak, her bölgeden çıkan çöp miktarı farklılık gösteriyor.
KIBRIS’ın araştırmasına göre, Güngör’e çöp götürdüğünü belirten 19 belediye arasından en az çöp atığı olan belediye Akıncılar oldu.
Akıncılar Belediyesi, Güngör’e ayda 14 top çöp götürüyor. Bu rakamı yıllık olarak hesapladığımızda 168 ton ediyor.
Lefkoşa’dan yılda 31 bin ton çöp
Lefkoşa Türk Belediyesi Temizlik Şube Müdürü Serkan Önet, Lefkoşa’dan Güngör’de bulunan katı atık depolama tesisine ayda 2 bin 582 ton çöp götürüldüğünü belirtti.
Bir ayda çekirge araçlarının 536.2 ton, skip araçlarının 28.46 ton, moloz kamyonlarının 17.6 ton ve çöp kamyonlarının 2 bin 16 ton çöp topladıklarını ifade eden Önet, çöplerin düzenli olarak Güngör’deki tesise döküldüğünü söyledi.
Buna göre, Lefkoşa’dan Güngör çöplüğüne yılda yaklaşık 31 bin ton çöp götürülüyor.
Güzelyurt’tan yılda 22 bin ton evsel atık
Güzelyurt Belediye Başkanı Mahmut Özçınar, Güzelyurt’tan Güngör’de bulunan katı atık depolama tesisine ayda bin 920 ton evsel atığın götürüldüğünü belirtti.
Özçınar, diğer atıkların ise Güzelyurt bölgesinde bulunan vahşi depolama alanında bertaraf edildiğini söyledi.
Buna göre, Güzelyurt’tan Güngör çöplüğüne yılda yaklaşık 22 bin ton evsel atık götürülüyor.
İskele’den yılda 4 bin 320 ton çöp
İskele Belediyesi Temizlik Birimi’nden, İskele’den Güngör’de bulunan katı atık depolama tesisine ayda 360 ton çöp götürüldüğü öğrenildi.
Buna göre, İskele’den Güngör çöplüğüne yılda 4 bin 320 ton çöp götürülüyor.
Gazimağusa, ilçedeki çöp alanını kullanıyor
Gazimağusa Belediyesi Danışmanı Mücahit Kaya, Gazimağusa’dan Güngör’de bulunan katı atık depolama tesisine çöp götürülmediğini belirtti. Kaya, toplanan çöplerin seneler öncesinden belirlenmiş, hayvan mandıralarının yanında bulunan araziye döküldüğünü söyledi.
Buna göre, Gazimağusa’dan Güngör çöplüğüne çöp götürülmediği için rakamsal bir veri elde edilemedi.
Lefke ilçesi yılda 15 bin 600 ton çöp çıkarıyor
Lefke Belediyesi Temizlik Birimi’nden, Lefke’den Güngör’de bulunan katı atık depolama tesisine çöp götürülmediği öğrenildi.
Lefke Belediyesi topladıkları çöpleri, kendi bölgelerinde bulunan araziye döküyor. Lefke’den yılda 15 bin 600 ton çöp çıkıyor.
Diğer belediyeler
Belediye başkanları ve/veya yetkilileri, KIBRIS’a bölgelerinden topladıkları çöp oranlarıyla ilgili bilgi verdi.
Lapta Belediyesi; ayda 600 ton evsel ve 1000 ton moloz olmak üzere ayda toplam 1600 ton; bir yılda 19 bin ton.
Mehmetçik Belediyesi; Büyükkonuk bölgesini de içine alarak ayda 1500 ton çöp topluyor. Yazda bu rakam 1.5 katına çıkıyor. Bir yılda ise 18 bin ton çöp toplanıyor.
Yeniboğaziçi Belediyesi; ayda 1200 ton, bir yılda 14 bin 400 ton çöp topluyor.
Alsancak Belediyesi; ayda 1080 ton, bir yılda 12 bin 960 ton çöp topluyor.
Çatalköy Belediyesi; ayda 720 ton, bir yılda 8 bin 640 ton çöp topluyor.
Dikmen Belediyesi; ayda 250 ton evsel ve 380 ton moloz olmak üzere ayda toplam 630 ton, bir yılda ise 7 bin 560 ton çöp topluyor.
Esentepe Belediyesi; ayda 450 ton, bir yılda ise 5 bin 400 ton çöp topluyor.
Gönyeli Belediyesi; ayda 288 ton, bir yılda 3 bin 456 ton çöp topluyor.
Yenierenköy Belediyesi; ayda 250 ton, bir yılda da 3 bin ton çöp topluyor.
İnönü Belediyesi; ayda 192 ton, bir yılda 2 bin 304 ton çöp topluyor.
Akdoğan Belediyesi; ayda 170 ton, bir yılda 2 bin 040 ton çöp topluyor.
Değirmenlik Belediyesi; ayda 130 ton, bir yılda bin 560 ton çöp topluyor.
Geçitkale Belediyesi; ayda 64 ton, bir yılda ise 768 ton çöp topluyor.
8 belediye çöplerini kendi bölgelerindeki alanlara döküyor
Lefke ve Mağusa Belediyeleri gibi 6 belediye daha çöplerini Güngör’e götürmeyip, bölgelerinde belirledikleri çöp alanlara taşıyor.
Dipkarpaz Belediyesi; Ayfilon bölgesindeki araziye, Serdarlı Belediyesi; maddi olanaksızlıklar ve teknik yetersizlikler sebebiyle Serdarlı ile Ergenekon arasında bulunan çukura, Tatlısu Belediyesi; köyün dışında bulunan çöplük araziye, Paşaköy Belediyesi, Beyarmudu Belediyesi ve Vadili Belediyesi ise çöplerini Kurudere’de bulunan araziye döküyor.
Güngör Katı Atık Depolama Tesisi, 2012 yılında açıldı
Güngör Katı Atık Depolama Tesisi Sorumlusu Olay Sarp, Avrupa Birliği (AB) tarafından yapılan tesisin 2012 yılının nisan ayında açıldığını belirterek ilk 6 ay boyunca tesisi AB temsilcisi Christopher Age ile yönettiklerini, bu süreç boyunca Age’in çalışanlara eğitim verdiğini söyledi.
Sarp, daha sonra AB Almanya Çevre Mühendisi’nin, Güngör’e kurulan tesise gelerek 6 ay daha çevre eğitimiyle ilgili çalışanları bilgilendirdiğini ifade etti. Tesise giriş çıkışları görebilmek ve kontrol edebilmek adına, çöp depolama alanı ve onun üzerinde bulunan bekçi kulübesine 24 saat kayıtta olan güvenlik kameraları yerleştirildiğini belirten Sarp, internet vasıtasıyla cep telefonlarından da tesisi izleyip, kontrol ettiğini söyledi.
“Küçük belediyelerden daha fazla atık getiren, kurum ve kuruluşlardır”
Güngör’deki Katı Atık Depolama Tesisi’ne 14 belediyenin kayıtlı olduğunu belirten Sarp, bu rakamın bazı dönemlerde 15 ya da 16’ya çıktığını ifade etti. Sarp, küçük belediyelerden daha fazla atık getirenlerin kurum ve kuruluşlar olduğunu vurgulayarak, bunlara bazı örnekler verdi:
“Erülkü Süpermarket kendi tesislerinden çıkan atıkları, bazen günde 2 kez olmak üzere kendi çöp kamyonlarıyla tesise getiriyor. Çöplerin ağırlıkları en az 7-8 ton. Elexus Hotel gibi bazı oteller, Levent Şirketler Grubu gibi kuruluşlar da atıklarını tesise getiriyor. Yakın Doğu Üniversitesi bazen günde iki kez 15 ton çöp getiriyor.”
“Atıklar kayıt altında tutulmaktadır”
Olay Sarp, Vural Karakartal’ın 2012 yılından itibaren tesiste, kantar sorumlusu olarak görev yaptığını belirterek kantar kulübesinde, çöplüğe gelen araçların şoförleri, tonajları ve atık malzemenin türünün özel cihazlar sayesinde kayıt altına alındığını söyledi. Sarp, Karakartal tarafından atıkların ölçümünün yapılıp, atığı getiren görevliye tartım fişi verildiğini ifade etti.
Sarp, haftanın 6 günü çalışan görevliler olduğunu belirterek tesisin sadece pazar günleri kapalı olduğunu belirtti. Bir günde Güngör’e 850-900 ton çöp getirildiği bilgisini paylaşan Sarp, bu rakamın, bayram ve yılbaşı gibi özel zamanlarda bin tona ulaştığını kaydetti.
“Kimyasal atıklar ayrı yerde muhafaza ediliyor”
Olay Sarp, laboratuvarlardan gelen atıklar ile pil gibi kimyasal atıkların ayrı yerde muhafaza edildiğini ifade ederek, katı atık depolama alanının alt kısmında yer alan zehirli atık depolama alanındaki varillerin içinde saklandığı bilgisini verdi.
Varillerde saklanan kimyasallarla ilgili henüz ne yapılacağına karar vermediklerini söyleyen Sarp, zehirli atıkların doğaya karışıp, insan sağlığı için tehdit oluşturmaması adına teneke varillerde saklamaya devam edeceklerini belirtti.
“Metan gazı, önümüzdeki ay yakılacak elektrik üretilecek”
Katı atık depolama alanının tabanının çanak şeklinde yapılıp bırakıldığını, izolasyonun ise daha sonradan yapıldığını belirten Sarp, tesisin ilk aşamasının dolduğuna dikkat çekti.
Sarp, Avrupa Birliği’nden alınan kararla, tesisin ikinci aşamasının kullanılmaya başladığının altını çizdi.
Çöplerden çıkan metan gazını kullanabilmek üzere depo alanı içerisine 12 adet gaz borusu döşendiğini aktaran Sarp, gaz borularının 9 tanesinin önümüzdeki ay içinde birbirine bağlanacağını ve yakma makinesine gönderilip orada yakılacağını söyledi.
Böylelikle metan gazından elektrik üretebileceklerine değinen Sarp, gazın atmosfere karışmamış olacağı ve yaydığı kötü kokunun da yok olacağını vurguladı.
“Tesiste su hazneleri de var”
Tesis sorumlusu Olay Sarp, katı atık depolama alanının zararlı olmasından dolayı Avrupa Birliği kurallarınca, yerleşim yerinin dışına kurulduğunu belirtti.
Çöplerin boşaltıldığı alanın altına borular döşendiğini söyleyen Sarp, borular vasıtasıyla atıklardan çıkan kirli çöp suyunun daha sonra çöp alanının kuru bölümlerini ıslatmak üzere ayrı bir haznede toplandığını ifade etti.
Sarp, çöp suyunu kuru alanlara tekrar dökmelerinin amacının, atıkların daha kolay preslenebilmesi olduğu bilgisini verirken, depolama alanının yukarısında bulunan diğer su haznesinin ise, ikinci aşamada fazla su birikmesi halinde oraya akıtılıp, buharlaşmasının sağlanacağını belirtti.
Çöpler ayrıştırılıyor
Tesise gelen çöplerin önce ayrıştırıldığını anlatan Sarp, içlerinde bulunan metal ve plastik atıkların geri dönüşümünün sağlandığını belirtti. Sarp, ‘Compact’ adı verilen ezme makinesinin, çöpleri ezerek, hacmini küçültüp, preslenmesinde ve alana serpiştirilmesinde kullanıldığını söyledi.
Demir boruların toprağa yerleştirildiğini ve içine plastik boru döşendiğine değinen Sarp, çöplerin çoğaldığı ve demir boruların seviyesine geldikleri zaman, boruların yukarıya çekilip, içlerinde bulunan plastik boruların uzatıldığını ifade etti.
Olay Sarp, demir boruların yanlarına çakıl konulduğu ve etrafının döşendiği bilgisini verdi.
Yorumlar kapalı.