1. Haberler
  2. Kıbrıs
  3. ‘Adada kalıcı barışı görmek istiyorum’

‘Adada kalıcı barışı görmek istiyorum’

Cumhuriyet yıllarında Murakabe Denetim Dairesi Başkanlığı’nın (Sayıştay Başkanlığı) yanı sıra birçok farklı görevi yürüten Rüstem Z. Tatar, 50 yıldır devam eden Kıbrıs sorununun artık bitmesini istediğini belirtti

featured


Ramazan SAFA/ Mustafa ÖZAYĞCI

Cumhuriyet yıllarında Murakabe Denetim Dairesi Başkanlığı (Sayıştay Başkanlığı) gibi birçok farklı görevi yürüten Rüstem Z. Tatar, 50 yıldır devam eden Kıbrıs sorununun artık son bulmasını ve adada kalıcı barışı görmek istediğini söyledi.

Rüstem Tatar, KIBRIS Gazetesi Genel Yayını Yönetmeni Ali Baturay’ı ziyaret ederek, görev aldığı dönemde adadaki yapıyla ilgili yazdığı makalelerini paylaştı.

1955’ten başlayarak her döneme yakın tanıklık eden Rüstem Tatar, Sayıştay Başkanlığı’nın yanı sıra toplumsal çatışmanın yoğun yaşandığı yıllarda çeşitli görevler yürüttü.

Devlet kurma aşamasında ilk Maliye Bakanı, Türk Mukavemet Teşkilatı’nın bütçe ve mali işler sorumlusu, “Türk Memurlar Cemiyeti” adıyla 1956’da kurulan ve bugün Kıbrıs Türk Amme Memurları Sendikası’nın (KTAMS) kurucu üyesi, 1977’de Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ın AET ile ilişkiler sorumlusu ve danışmanlığı, 1980’li yıllarda Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Başkanlığı, 1984’te de Otonom Kayıp Şahıslar Komitesi’ne üyeliği, 1997-99 yılları ararında Yayın Yüksek Kurulu (YYK) üyeliği gibi ve 1984- 2005 yıllarında Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ın talimatları çerçevesinde BM gözetiminde kayıplarla ilgili insani görevler üstlenen Otonom Kayıp Şahıslar Komitesi’nde Kıbrıs Türk üyesi; ve çok sayıda görevde aktif rol alan Tatar, ziyareti sırasında yaptığı konuşmada geçmişte olduğu gibi, bugün de iki toplumun çıkarını koruyan bir yapının oluşması gerektiğini ifade ederek, “50 yıldır aynı sorun devam ediyor. Artık ölmeden kalıcı bir barışın sağlandığını görmek istiyorum” dedi.

Tatar: Yazılarım dikkat çekti

Toplumlararası görüşmelerde müzakere heyeti üyeliği ve Rauf Raif Denktaş’ın danışmanlığı görevlerini yürüten Tatar, o dönemde yaşanan süreçle ilgili Kıbrıs için gerçekçi bir çözüm temasıyla ilgili çeşitli yazılar yazdığını belirtti.

Tatar, Türk Toplumu adına Enformasyon Dairesi’nin bir dönem günlük çıkardığı “News Bulletin” isimli gazetede bu yazıların yayınladığını, özellikle 19 Ağustos 1977’de yayınlanan “Kıbrıs’ta Gerçekçi Bir Çözüm” ve 4 Mart 1978’de yayınlanan “Kıbrıs’ta Ne Tip Bir Federasyon” başlıklı yazılarının dikkat çektiğini söyledi.

Yazmış olduğu birinci yazısına ikinci yazdığı yazıyla açıklık getirdiğini anlatan Tatar, yazılarının o dönemde dikkat çekmesi üzerine Rauf Denktaş’ın talimatıyla aynı gazetede ikinci kez yayınlandığını kaydetti.

“Denktaş imzalamayı reddetti”

Rum tarafının bu tür uygulamaları Rauf Denktaş’ın öncülük ettiği Atina ve İngiltere’de yaptığını vurgulayan Rüstem Tatar, Rum tarafının bu dayatma ve oyalama taktiğine karşı Denktaş’ın önerilerini reddederek sözleşmeyi imzalamadığını söyledi.

Rum tarafının hiçbir dönemde müzakerelerin çözüme kavuşmasını maalesef istemediğine dikkat çeken Tatar, her zaman ilk söylemlerinin “gelin de konuşalım” olduğunu, bununda asla çözüme katkı sağlamadığını belirtti.

Tatar, Rum tarafının aslında bu oyalama ve farklı isteklerinin KKTC’nin ilan edilmesine büyük bir katkı sağladığı görüşünü de anlattı.

 

Kıbrıs sorununa gerçekçi bir çözüm

Rüstem Z. TATAR

(Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Sayıştay Başkanı (1960-63)

Kuzey Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilk Maliye Bakanı (1967-76)

Kıbrıs Kayıp Şahıslar Komitesi Türk üyesi (1984-2005)
Toplumlararası görüşmelerde Kıbrıslı Türk Danışman)

Belki de sonunda, Güney’de Kıbrıs Rum Devleti ve Kuzey’de ise Kıbrıs Türk Devleti olmak üzere iki bağımsız devletin kurulması, Kıbrıs sorununa en gerçekçi kalıcı çözüm olarak kabul edilebilir.

Kıbrıslı Rum liderler tarafından Başpiskopos Makarios’un ölümünden sonra yapılan açıklamalar, iki toplumlu Federal Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulması konusunda 12 Şubat 1977’deki zirvede kararlaştırılan temel kriterleri karşılayan bir anlaşmaya varılabileceği tezini ortadan kaldırıyor.

Kıbrıslı Rumların tüm Kıbrıs’ı kendilerine ait olarak görüp Türklerle ortaklaşa gerçekçi bir kalıcı federal çözüm hedeflememeleri, bunun yerine adayı ENOSİS’e hazırlamak için yapılacak geçici bir anlaşmayı sıçrama tahtası olarak gördükleri açıkça görülebilecek bir hale gelmiştir. Aslında, daha çok akıllarında Girit politik modeli gibi bir modelin var olduğu görülmektedir.

Kuşkusuz, tüm ilgili Batılı güçler Kıbrıslı Türklerin tepkisine neden olacak bu muhtemel gelişme hakkında bilgi sahibidirler.

Buna rağmen, önde gelen Batılı güçler, kısır görüşlü siyasi çıkarları nedeniyle, Yunanlıları yatıştırmayı tercih ederek Kıbrıslı Rumların “bütün ada Kıbrıslı Rumlara ait” iddiasını teşvik ediyor gibi görünüyor. 3 Temmuz 1974 tarihli Cenevre Anlaşması’nda her iki toplumun da kendi bölgesel özerk yönetimine sahip olduğunun kabul edilmiş olmasına rağmen Rumlar tarafından savunulan bu “bütün ada Kıbrıslı Rumlara aittir” iddiası, eşit şartlar altında gerçekleştirilmesi gereken toplumlararası görüşmeler için olumsuz sonuçlara neden olacaktır.

Kıbrıs’ın Kıbrıslıların olduğu ve kalıcı bir çözüme yalnızca toplumlararası görüşmeler yoluyla varılabileceğine karar verildiği için, Rumların düşündükleri çözümün (adanın Rum etkisi altına alınması ve bunu ENOSİS’in izlemesi) söz konusu olmadığı açıktır. Türkler için bu kabul edilemez.

Kıbrıslı Türklerin talep ettiği asgari koşullar, sosyal ve ekonomik kalkınma için kendilerine tam bir fırsat alanı açan Federasyon Devleti ile yönetilen bir topluluk olarak Kuzey Kıbrıs’ta devam eden yaşamlarını sürdürmektir. Eğer Kıbrıslı Rumlar, yukarıdaki kriterleri etkin bir şekilde tatmin etmeyecek bir çözüm üzerinde ısrar ederse, iki toplumlu Kıbrıs Devleti’ni federal bir şemsiyenin altına sokmak için gerçekleştirilen toplumlararası görüşmeler ve dost güçlerin girişimleri beyhude çabalardan öteye gidemeyecektir.

Her halükarda, Kıbrıslı Rumların şu an için arzu edilen ulusal güdüleri olmayan gerçek bir federal çözüm istediklerini varsaysak bile Kıbrıs’ta tam teşekküllü bir federal çözüm için en az Kıbrıslı Rumların 1950-1974 yılları arasında iki toplum arasındaki derin çatlamaya neden olan politikalarının aldığı zaman kadar zamana ihtiyaç vardır.

En az yirmi yıl, her iki toplumun da, Merkezi Hükümet’in işleyişinde eşit bir zeminde yer almasını kolaylaştırmak, sosyal ve ekonomik entegrasyonda istenen dereceye ulaşabilmek amacıyla gerekli ortak bir güven ortamını mümkün kılan kurumları oluşturmak için büyük önem arz etmektedir.

Başka bir deyişle, Başkan Carter’ın aklında olan “Birleşik Kıbrıs’ta bir Kıbrıs milletinin doğumu” ideali (Washington Post 10 May 1977), her iki toplumun ortak dil, eğitim sistemlerinde reform vb. belli temel kurumları yaratması sadece zaman içinde gerçekleştirilebilir.

Geçmişte bu ayrışmış, kışkırtılmış ve sonunda bölünmüş Kıbrıs’ta dar görüşlü milliyetçi ENOSİS düşüncesi Kıbrıslı Rum yaklaşımı ile eşleştirilmiştir.

Ancak bu acı verici ve tesadüfi olsa da, Kıbrıs’ta günümüzde Rum tarafının sebep olduğu Defacto durumu, yeni ve daha iyi bir Kıbrıs inşa etmek için elverişli bir temel oluşturmaktadır.

Kıbrıslı Rumlar, her gün karşı karşıya olduğumuz kesin gerçeklerle yüzleşmelidir. Bizim için mümkün olan sadece üç seçenek var:

-Evrim ile Federasyon. Bu seçenek, evrimsel bir süreçle şu anki “Kıbrıs Bilincine” yönelik “ulusal” tutumlardaki temel değişiklikleri gerektirecektir.

-Kıbrıs’ta iki bağımsız Kıbrıs devletinin kurulması, coğrafi bir birim olarak bağımsızlığı Türkiye ve Yunanistan tarafından Kuzey ve Güney arasında zamanla artan ekonomik işbirliğine elverişli düzenlemeler ile birlikte garanti altına alınacaktır. Yunanistan, Türkiye ve Kıbrıs’ı içinde barındırabilecek bir Avrupa Birleşik Devletleri doğuşuna şahit olduğumuz bu zamanlarda iki devletin (Kuzey’de Türk ve Güney’de Rum) birleşmesinin sağlanamaması için hiçbir neden yoktur. Kıbrıs kuşkusuz “Avrupa Birleşik Devletleri”nin “tatil adası” olacaktır.

 -Üçüncü alternatif, mevcut çatışmayı, yaraları açık bırakıp, kendi çıkarları doğrultusunda bu yaranın enfeksiyon kapması için uğraşan fesat düşünceli uluslara tam fırsat alanı ortaya çıkarmaktır. Başpiskopos Makarios’un “uzun vadeli mücadelesi”nin mirasçıları tarafından benimsenmesi, kuşkusuz sadece adanın değil, bölgenin de bu türden tehlikelere maruz kalmasına neden olacaktır. Bu tehlikeli politika izlenirse hangi tarafın daha fazla kaybedeceğini öngörmek zor değildir.

Kıbrıslı Rumlar “uzun vadeli mücadele” olarak adlandırılan felaketi önlemek için her zamankinden daha fazla gerçekçi, cesur ve ileri görüşlü liderliğe ihtiyaç duyuyorlar. Kıbrıs sorununun barışçıl çözümü ile ilgilenen Batılı güçler, 21 Aralık 1963’te, Kıbrıslı Türklere karşı düzenlenen ve 1960 anayasasını ortadan kaldıran saldırıların sonrasında Kıbrıs konusundaki kısa görüşlü ve gerçekçi olmayan politikalarını, cesaret ve politik gerçekçilikle yeniden gözden geçirmelidir.

Artık seçim Kıbrıs Rum tarafına kalmış durumda. Bu defa doğru olanı yapmalarını umuyoruz.
 

 (‘A Realistic Solution for Cyprus’ başlıklı yazıdan Türkçeye çevrildi/ NEWS BULLETIN- 1977)

 

***

 

Yeni Kıbrıs’a ne tür bir federasyon uygundur?
 

Rüstem Z. TATAR

(Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Sayıştay Başkanı (1960-63)

Kuzey Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilk Maliye Bakanı (1967-76)

Kıbrıs Kayıp Şahıslar Komitesi Türk üyesi (1984-2005)
Toplumlararası görüşmelerde Kıbrıslı Türk Danışman)

Kıbrıs Rum tarafı ısrarla, toprak sorununun Kıbrıs sorununun en önemli yönü olduğunu iddia ediyor ve toprak üzerinde bir uzlaşmaya varmadan önce diğer yönleriyle ciddi müzakerelere girmenin boş olacağını düşünüyor.

Onların bu konuda hissettiklerini anlıyoruz, ancak federal bir yapının mevcut “iki Kıbrıs Devleti”ni birleştirmek için inşa edilip edilemeyeceğini belirleyecek olan toprak sorunu gerçekten en kritik faktör müdür? Biz öyle düşünmüyoruz.

Viyana Müzakerelerinin 6. turu, Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıs’ın gerçeklerini henüz doğru bir şekilde değerlendiremediğini göstermiştir. Bunun nedeni, anayasal anlamdaki yaklaşımlarının Kıbrıs Rum toplumunun şimdi veya gelecekte, Kıbrıs Türk toplumuna herhangi bir şekilde hakim olmasına imkan vermeyecek dengeli bir çözüm için gerekli önkoşullara haiz olmamasıdır.

Bu gerçeği ifade etmek tavizsiz bir tutum veya aşırılık olarak görülmemelidir. Gerçeklerle yüzleşildiğinde, her ne kadar şu anda pek hoş görünmese de Kıbrıs’ta daha iyi bir gelecek için temel atma yolu budur. Zaman her zaman yaraları iyileştirir veya ortaya çıkan duygusal etkileri ortadan kaldırır. Yenilenmiş çatışmanın tohumları yerine iş birliği unsurlarını yeni yapıya nakleder.

İngiliz Hükümeti’nde 25 yıl öğretmenlik yapan David Butler, Sunday Times gazetesinde yazdığı bir makalede şu ifadeleri kullanıyor:

“İngiltere hâlâ merkezi bir hükümete sahip. İngiltere’nin hâlâ üniter bir hükümeti var. Fakat Londra’nın bölgeler üzerindeki tam hâkimiyeti sorgulanmaktadı, federalizm siyasal sahneye iki belirgin şekilde girmiştir; Yukarı yönlü Avrupa topluluğuna doğru birleşme, İskoçya ve Galler yetki devrinin aşağı doğru olan komplikasyonları (ve hatta İngiltere devleti içinde İngiliz bölgeselciliği için talepler de buna dahil). Merkezden uzaklaşan kuvvetler her zaman daha güçlüdür. Bir zamanlar olduğu gibi bir daha asla Londra odaklı olmayacağız.”

 İngilizlerin deneyiminde bizim için bir ders yok mu? Kıbrıslı Rumların anayasal sorunlara yaklaşımı İngilizlerinkiyle nasıl çelişir? Yüzyıllardır İngilizler, İskoçlar ya da Galler arasında bir kavga olmamıştır ve üç etnik topluluk kendi coğrafyalarında huzur içinde yaşamaktadır. Ve yine de, İskoçlar ve Galler’in iktisadi alan ve kendi ulusal kimlikleri de dahil olmak üzere daha fazla öz yönetim arzusu, Londra’daki merkezi hükümetten bir anlayışla karşılanmaktadır. Elbette bu, farklı insanların yaşadığı bir ülkede köklü toplumlararası sorunları ortadan kaldırmanın bir yoludur.

Kıbrıs için İngiliz siyasal sahnesi, düşüncesel anlamda bir besin kaynağıdır. Britanya’da İngiltere, İskoçya ve Galler arasında federalizme doğru giden hareketin, çok uluslu bir toplumun modern siyaset anlayışı doğrultusunda bir evrim sürecinden geçtiğinin bir kanıtı olduğu söylenebilir.

Avrupa’da oluşan üst düzey federalizm, egemen iktidar üzerindeki bazı gönüllü sınırlamaların karşılığında daha büyük bir birliğin çoklu faydalarını elde etme arzusuyla ortaya çıkıyor. Hem alt hem de üst düzey federalizmin gönüllü olduğu ve karşılıklı ilgi ile motive edildiği burada da görülebilir.

Kıbrıs’ta, iki toplumlu komünel ortaklığa ve güçlü bir merkezi hükümete dayanan bir tür işlevsel federasyon, sayısal olarak daha güçlü bir ulusal toplum tarafından daha küçük ulusal topluluğa karşı yürütülen ayrımcılık ve şiddet nedeniyle ortaya çıkan toplumlararası uyumsuzluk ve çatışma sonucunda bozuldu. Bu Kıbrıs Rum liderliği tarafından da kabul edildi. Bunu kabul etmek akıllıca bir davranıştı.

Ancak bu fikir değişikliğinin gerçek olduğunu varsaysak bile Kıbrıs Rum liderliğinin eski zamanı geri getirme fikri haklı çıkartılmış olmaz. Zaten bu hiçbir durumda yapılamaz.

“Eski Kıbrıs”ta toplumlararası ayrışma, ENOSİS’e yönelik politikalar ve Kıbrıs Rum liderliğinin eylemleri aracılığıyla gerçekleştirildi. Şimdi geçmişten nesnel dersler çıkarmak gerek. “Yeni Kıbrıs” ın inşası, bir toplumun diğerinin siyasi egemenliği altında değil de iki toplum arasındaki eşitlik temelinde, “karşılıklı çıkar ve işbirliği” ile somutlaştırılan federal bir yapı içinde gerçekleştirilmelidir.

Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıs için federalizm kavramı, çoğunluğa dayalı üniter devletten başka bir şey değildir. Ki bu düşünce 1960 Anayasası’nda çökmüştü. Taktik nedenlerden ötürü bu fikri öne sürüyorlarsa, aldıkları pozisyonu açıklığa kavuşturmaları tavsiye edilir. Eğer bu öneride ciddiyseler ve bunu ummuyorlarsa, “Kıbrıs sorununu henüz anlamamışlar” demektir.

Devletin birliği ile ilgili takıntıları, mevcut iki devlet arasında herhangi bir birliğin elde edilmesini fiilen engellerse, bu ironik olur. Karşılıklı olarak kabul edilebilir sınır düzenlemeleri konusunda nihai bir anlaşmayı öngörmek zor değildir, ancak kabul edilecek olan federalizm kavramında önceden bir fikir birliğine varılmadıkça, aynı anayasal yapıdan da bahsedilemez.

İki devletin “gevşek bir federasyon(Loose Federation)”a sahip olması -“Avrupa Birleşik Devletleri” içinde- zamanla daha sıkı bir federasyona mı yönelecek yoksa kendi imha tohumuna sahip, daha şiddetli ayrılığa neden olması muhtemel “federasyon” kisvesi altında üniter bir devlet mi olacak?

Geçmiş deneyimler ve akıl, ikisi arasında seçim yapma konusunda kesinlikle rehber olmalıdır.

İkinci model sadece Kıbrıslı Türkler için kavramsal olarak kabul edilemez olmakla kalmayıp, aynı zamanda pratik olarak uygulanması mümkün değildir.
 

(‘What Type of Federalism in New Cyprus?’ başlıklı yazıdan Türkçeye çevrildi- NEWS BULLETIN- 1978)

 

 

 

‘Adada kalıcı barışı görmek istiyorum’
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir