Ceren ÖZBİL
Rum Yönetimi Lideri Nikos Anastasiadis’in adanın doğal zenginliklerinin paylaşımının 4’e 1 nüfus oranı üzerinden yani 4 Kıbrıslı Rum’a karşılık 1 Kıbrıslı Türk oranında yapılmasını teklif etmesinin yankıları dün de devam etti. Anastasiadis’in bu teklifinin üzerine birçok Rum ve Türk siyasi açıklama yaptı.
KIBRIS Gazetesi’ne konuşan Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Öğretim Üyesi Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Sözen ve Yakın Doğu Üniversitesi (YDÜ) Siyaset Bilimi Öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Şevki Kıralp, Anastasiadis’in sunduğu teklifi değerlendirdi.
Sözen, gerek ülkenin doğal zenginlikleri gerekse de bütçe konusunda iki tarafın üzerinde anlaştığı sabit bir oran olmadığını ve eğer doğal zenginlikleri iki oluşturucu devlet paylaşacaksa da bunun sabit bir oran üzerinden değil, değişen nüfus ile gayrisafi milli hâsıla da göz önünde bulundurularak hesaplanması gerektiğini anlattı.
Kıralp ise Kıbrıs’ta kurulacak bir federal ortaklıkta, doğal zenginliklerden elde edilecek gelirin paylaşılmasında ve merkezi hükümetin parça devletlere aktaracağı kaynakların belirlenmesinde ekonomik durumunda göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtti ancak, yüzde 50 yüzde 50 paylaşım yapılmasının da beklenmemesi gerektiğini anlattı.
Sözen: Sabit bir oran üzerinden dağıtılması doğru değil
Uluslararası İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Sözen, gerek ülkenin doğal zenginlikleri gerekse de bütçe konusunda iki tarafın üzerinde anlaştığı sabit bir oran olmadığını açıkladı.
“Eğer doğal zenginlikleri iki oluşturucu devlet paylaşacaksa, iki devletin iç nüfusu ve gayrisafi milli hasılasının göz önünde bulundurulması gerekir” diyen Sözen, 4’e 1 gibi sabit bir oran üzerinde anlaşılmaya çalışılmasının doğru olmadığını söyledi.
Sözen, sabit bir oran üzerine anlaşıldığında var olan nüfustaki değişikliklere cevap verilemeyeceğini ifade etti ve nüfusunda zaman içerisinde değişip, söz konusu sistemin yürütülemeyeceğini belirtti.
“Annan Planı’nda da sabit oran yoktu”
Sözen, Rum Lider Nikos Anastasiadis’in bu oradan söz ederken büyük bir olasılıkla 1960 Cumhuriyeti’ni göz önünde bulundurduğunu ifade etti ancak bunun bugünkü şartlarda doğru olmadığını belirtti.
Annan Planı’nı da hatırlatan Sözen, bu planda ekonomik gelişmeye katkı sağlanması için Kıbrıs Türk tarafının federal devletten alacağı katkı payının daha çok olmasının öngörüldüğünü belirtti.
Sözen, son dönemlerdeki Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı ile Rum Lider Nikos Anastasiadis arasındaki görüşmelerde de Annan Planı’na benzer yaklaşımlar olduğunu söyleyerek, bunları hiç dikkate almadan doğal zenginliklerin sabit bir oran üzerinden olacağından söz etmenin yanlış olduğunu kaydetti.
“Kamuya açık açıklamalar müzakere sürecini etkiler”
Sözen, liderlerin kamuya açık olarak yaptıkları açıklamaların müzakere sürecini etkilediğini söyledi ve şu şekilde konuştu:
“Birçok başka dış olayda müzakere sürecini etkiliyor. Örneğin doğal gaz aramasında yaşanan gerginlikler de müzakere sürecini etkiledi. Ancak bu konuda henüz ortak bir kara verilmedi. Doğal kaynakların paylaşılmasında iki toplum ortak karar verecek. Burada Federal Hükümetin yetkisinin ne olacağı kararlaştırılacak.”
“Lübnan’da da benzeri yaşandı”
Benzer bir olayın 1960’ta Lübnan’da da yaşandığını ifade eden Sözen, orada da Suni, Şii ve Maronitler arasında sabit oranda güç paylaşımı yapıldığını ve daha sonra bunun iç savaşa dönüştüğünü belirtti.
Orada da anlaşılan sabit oranların değişen nüfus yapısını karşılayamaz duruma geldiğini kaydeden Sözen, Kıbrıs’ta da aynı hatanın yapılmaması gerektiğini belirtti.
Sözen, “elimizden geldiğince iki oluşturucu devlet arasında ekonomik, sosyal, çevresel zenginlikler konusunda uçurumlar yaratmamak gerekir. İki oluşturucu devletin konumları birbirine yakın olmalıdır” dedi.
Kıralp: İki önemli kriter var
YDÜ Siyaset Bilimi Öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Şevki Kıralp, federasyonlarda, merkezi hükümetin her bir parça devlete ne miktarda finansal katkı sağlayacağını, ya da doğal zenginliklerden elde edilecek gelirden her bir parça devlete ne miktarda kaynak aktarılacağını belirlerken genellikle iki temel kriter dikkate aldığını kaydetti.
Kıralp, bunlarında nüfusun büyüklüğü ve ekonomik kalkınmışlık düzeyi olduğunu belirterek, “doğal olarak, nüfusu daha kalabalık olan parça devlete daha fazla kaynak aktarılması gerekir ama ekonomik kalkınmışlık düzeyi düşük olan parça devlete yapılacak katkı sadece nüfusu oranında belirlenemez” dedi.
Şevki Kıralp, bu tür durumlarda ekonomik ihtiyaçları dikkate almak da gerekli olduğunu ifade etti.
“Örnekleri var”
Kıralp, bir federasyon olan ABD’yi ve onun Massachusetts ile Mississippi eyaletlerini düşünüldüğünde, Massachusetts eyaleti Mississippi eyaletinin iki katından daha büyük bir nüfusa sahip olup, ekonomik gücü ile refahının da Mississippi’den çok daha ileride olduğunu belirtti. Şevki Kıralp şu şekilde konuştu:
“Yani, Mississippi hem daha küçük bir nüfusa sahiptir, hem de daha yoksuldur. Merkezi hükümet bu iki eyalete bütçe yardımı yaparken yalnızca nüfusa göre hareket etmiyor ve ekonomik ihtiyaçları da dikkate alıyor. Böylelikle, Mississippi’nin aldığı kişi başına düşen bütçe yardımı Massachusetts’in aldığı kişi başına düşen bütçe yardımından fazla oluyor. Örneğin, Massachusetts kişi başına yaklaşık 2,000 dolar katkı alırken daha yoksul olan Mississippi kişi başına yaklaşık 2,400 dolar katkı almış oluyor. Ancak, günün sonunda, Massachusetts’in aldığı toplam katkı Mississippi’nin aldığı toplam katkıdan yine gözle görünür biçimde fazla oluyor. Mississippi’ye ise kişi başına aldığı payın Massachusetts’in kişi başına aldığı paydan fazla olması vasıtasıyla yardım ediliyor.
“Ekonomik yapı göz önünde bulundurulmalı”
Kıralp, Kıbrıs’ta kurulacak bir federal ortaklıkta, doğal zenginliklerden elde edilecek gelirin paylaşılmasında ve merkezi hükümetin parça devletlere aktaracağı kaynakların belirlenmesinde de buna benzer bir anlayış gerekli olacağını belirtti ve Kıbrıslı Türklerin Kıbrıslı Rumlardan daha yoksul olduğunu belirtti.
Bundan ötürü, doğal zenginliklerden elde edilecek gelirin paylaşılmasında ve merkezi hükümetin parça devletlere aktaracağı çeşitli kaynakların miktarının belirlenmesinde, Kıbrıslı Türklerin kişi başına alacakları kaynağın Kıbrıslı Rumların kişi başına alacakları kaynaktan bir süreliğine biraz daha fazla olması gerekeceğini söyleyen Kıralp, “Zaten iki-toplumlu, iki-bölgeli, siyasal eşitliğe dayalı federal çözümün temel prensiplerinden biri olan kuzeyin ekonomik düzeyini güneyin ekonomik düzeyine yaklaştırma anlayışı da bunu gerektirmektedir” dedi.
“Tamamen eşit paylaşım beklemek de doğru değil”
Kıralp, ancak, “yüzde 50 Rumlara, yüzde 50 Türklere” şeklinde bir paylaşımın da beklenemeyeceğini kaydetti ve şu şekilde konuştu:
“Payımıza nüfus oranımızın çok ötesinde bir miktar düşmesini de bekleyemeyiz. Kıbrıslı Rumların nüfusu bizim nüfusumuzun dört katıdır ve bu yüzden onlara düşecek toplam pay bizlere düşecek toplam paydan kat be kat fazla olmalıdır.”



















Yorumlar kapalı.