Murat OBENLER
Türkiye’nin tiyatro ve sinema alanındaki önemli sanatçılarından Derya Alabora ile Türkiye’de kadın olmak, sanatçı olmak, oyunculuk mesleği, dizi sektörünün geldiği durum ve Uçan Süpürge’den konuştuk.
“Ortaçağ zihniyeti ile hayata bakmaktır”
SORU: Birey olmak, kadın olmak, oyuncu olmak, sanatçı olmak üzerine sizinle uzun zamandır sohbet etmek istiyordum. Kısmet Uçan Süpürge Film Festivali’ne oldu ve çok da güzel oldu. İlk olarak kadın olmakla başlamak isterim. Toplumsal cinsiyet eşitliği konularında daha çok yol alınması gereken bir ülke olan Türkiye’de siz duruşunuzla, işlerinizle hem hayatta ve hem meslekte dimdik duran bir kadın oldunuz.
Bir takım haklar dünyada çok zor elde ediliyor. İnsan hakları olmayan yerde zaten kadın haklarının olmaması da normal karşılanabiliyor. Bu konu hayata bakış açınızla şekillenen bir mesele aslında. Bence kadın ve erkek belki kas gücü olarak faklı olabilir ama zekâ, beyin, düşünme gücü olarak eşit. Karşı taraf ise “kadınlar sadece ikincil bir cinsiyettir, eşit yaratılmamışız” diyor. Yaşadığımız bu çağda böylesi bir bakış açısına yer olmaması lazım. Böyle bakıldığı zaman şiddet de artıyor. Her türlü insan hakları ihlallerinin görüldüğü bir iklim ortaya çıkıyor. Taciz, işkence, tecavüz bu ihlallerden aklıma gelenler. Hatta “namus cinayeti” diye adlandırılan ölüm olayları da artış gösteriyor. Toplum tarafından kadın değersizleştiriliyor. Kadın değersizleştirildikçe de bazı ihlaller “meşru” hale getiriliyor. Kadına biçilen rol nedir işte kadın çocuk doğuracak, evde işleri yapacak, çocuk büyütecek, erkeği memnun edecek vs. vs. Erkek de toplumda çalışacak, aileyi temsil edecek, evin ekonomisi, sosyal ve idari yapısının mutlak hakimi olacak. E bütün haklar erkeklere verilince veya öyle kurgulanınca çarpık bir şey çıkıyor ortaya. Bu erkek feodal toplum yapısının bakışı aslında. Artık böyle devirleri çoktan geçmiş olmamız gerekir. Bu aslında ortaçağ zihniyeti ile hayata bakmak. Ortaçağda kızıl saçlı kadınları cadı diye yakıyorlardı mesela. Şimdi ise aynı zihniyet devam ediyor. Çağlar değişti, dünya değişti, yapay zekâdan söz edildiği zamanlara geldik.
“Kadın doğurgan olduğu için erkekten üstün o yüzden de baskılanıyor”
SORU: Bilimsel olarak insan hakları tartışmaları erkek-kadın eşitliği boyutunu çoktan geçti zaten. Artık LGBTI bireylerin hakları, eşcinsel evlilikler ve çocuk edinme gibi konular gündemde.
CEVAP: Tabi ki. Her şey bakış açısıyla ilgili. Eğer bakış açımızı değiştirirsek kadın doğurabildiği, dünyaya yeni bir insan getirebildiği için erkeğe göre daha üstün bir yere koymamız gerekir. Bence kadının bu özelliğinden dolayı da iyice bastırıyorlar, baskılıyorlar. Kadını sadece doğuran bir makine haline getiriyorlar.
“Kadının ekonomik bağımsızlığı erkek egemen sistemi yapı bozumuna uğratıyor”
SORU: Ekonomik özgürlükler üzerinden de bu eşitlik meselesi tartışılıyor. Siz ne düşünüyorsunuz bu boyutla ilgili?
CEVAP: Kadın ekonomik özgürlüğünü kazandığı oranda karar verme özgürlüğünü de eline alıyor. Bu bağımsızlık da kadını daha güçlü hale(veya ekonomik özgür) getiriyor. Bu da erkek düşünce üzerine kurulmuş erkek egemen sistemi bir nevi yapı bozumuna uğratıyor. Böylece de çatışmalar ortaya çıkıyor ve şiddet uygulanıyor.
SORU: Oyuncu Susan Sarandon bir demecinde sinemada kadınlar üzerine ana karakterler yazılmadığını ve bir nevi kadının sinemada güçlü karakterler değil de tamamlayıcı rollerde yer alması arzulandığını hatta bu kurgunun büyük oranda hayata geçirildiğini ifade etmişti. Yani batı ülkelerinde de, sanatta da bu tür tartışmalar ve mücadeleler sürüyor.
CEVAP: Türkiye’de kadının adı anılmıyor. En azından orada tartışmalar devam ediyor.
“Güçlü, dirayetli karakterlerden, iyi, güçlü metinlerden tatmin duygusu alıyorum”
SORU: Türkiye’de kadın olarak oyuncu olmak, bu meslekte uzun yıllar sağlam bir duruşla var olmak konusunda neler söylemek istersizin?
CEVAP: Oyuncu olarak bu eğitimi gerektiği gibi alırsanız yani psiko drama, içe dönmek, kendini bulmak, korkularla yüzleşmek, özgüven kazanmak gibi çok büyük bir gelişim gösterirsiniz. Bu eğitim kendini geliştirmek için çok büyük bir araç. Oyunculukta müthiş bir iktidar var. Ben Lady Macbeth’i de oynayabilirim, mahkûm bir kadını da oynayabilirim, çocuğunu kaybetmiş bir anneyi de oynayabilirim. Bu uçlarda yer almak insanı çok geliştiriyor. Bu karakterlere bürünmek (artısı ve eksisiyle), onu canlandırmak çok büyük bir güç. Oyunculuk bu anlamıyla çok keyifli bir şey. Müzikli bir şey oynuyorsanız dans da edebilirsiniz, şarkı söyleme zevkinizi de tatmin edebiliyorsunuz. Her şey bir biriyle çok iç içe. Ben meslek olarak oyunculuğu seçtiğimde inanılmaz bir tatmin duygusu olduğunu düşünüyorum. Bizdeki sıradan şeyler değil bahsettiğim, güçlü karakterler, iyi ve güçlü metinler, dirayetli karakterlerden alınan tatminden bahsediyorum.
“Türkiye’de iyi-kötü ayrımı kalmadı. Bir değersizleştirme süreci yaşıyoruz”
SORU: Somut olarak konservatuarlı olmakla x,y,z kursu bitirmek, x,y,z sanat merkezinde 6 aylık ders almak veya bir-iki diksiyon dersi alıp mankenlikten dizi/sinemaya atlamak arasındaki farklardan bahsediyoruz herhalde…
CEVAP: Şu anda Türkiye’de iyi kötü ayrımı kalmadı. Sana da iyi diyorlar, yanındaki o kadar kötü ki ona da iyi diyorlar. Değersizleştirme sağlanıyor. Her şey ticarete döndü. Güzel bir yüzün varsa güçlü oyunculuğa da gerek yok. Öyle oturup konuşuyorlar. Ne bir duygu, ne bir beden hareketi yok, enerji var. Bir de “ne güzel oynuyorlar” da demezler mi?
SORU: Siz karakter oyunculuğunun(filmin o oyunculuk üzerine kurulu olan şahıs) geleceğini nasıl görüyorsunuz?
CEVAP: Eskiden Yeşilçam’da önde genç bir kız ve genç bir oğlan oyuncu vardı. Arkada Ayşen Grudalar, Adile Naşit, Münir Özkullar, Şener Şenler gibi bir karakter ordusu var. Onlar hikayeyi güçlendiriyorlar. Eskiden format buydu ama çağdaş sinemanın geldiği noktada böyle ifade etmemiz mümkün değildir. En aptal Amerikan filmlerinde bile başrolde güçlü oyuncularla yapılan bir formata rastlarsınız. O yüzden herkes bir karakter oynuyor aslında. Şimdi artık gençler inanılmaz geliyorlar. Çok yetenekli oyuncular geliyor.
“Oyunculukta olması gerektiği gibi kendini geliştiren kişi sayısı çok az”
SORU: Oyuncu sosyal yaşamında, toplumda, mesleki yaşamında kendini nasıl geliştirmelidir?
CEVAP: Sinema oyuncusu iseniz film, yönetmen, oyuncu takip etmen, oyunculuğun ne olduğunu kavrayarak kendini geliştirmen gerekiyor. Oyunculuğun ne olduğunu bilmen ve o konuda kendini geliştirmen gerekiyor. Bizim için her yeni proje yeni karakter ve kendini geliştirmek için yeni bir alan demek. Her projede sıfır bilgiye dönüp onu tekrar yaratıyorsun. Bizde öyle dümdüz konuştukları için yaratım söz konusu değil. Ufak el hareketleriyle, jestlerle karakteri yaratmak mümkün değil. Olmuyor tabi ki. Sabah kalkıp bedenini, nefesini, sesini çalıştıracaksın mesela. Tiyatro sahnesinde çıkıyorsan daha disiplinli olmalısın. O karakter için davranışını düşünüp o karakteri bedenine götürmeye çalışacaksın. O insan olmaya çalışıyorsun. Bu ciddi bir çalışma gerektiriyor. Okuman lazım, psikoloji, sosyoloji bilmen lazım, dünyayı okuman lazım. Bu benim dediğim olması gereken şey. Kaç kişi bunları yapıyor. Orantıya vurduğumuzda çok az.
Starların toplum içinde dolaşması üzerinde yasakların olduğu bir dönemde yaşıyoruz. Yapımcı tarafından bu şahısların toplum içindeki davranış şekilleri kısıtlanıyor çünkü dizi işi büyük paralarla dönen bir sektör oldu. Ya başrol oyuncusu uygunsuz bir durumda yakalanır ve gazetelere manşet olursa o dizinin sonu demektir. Yani bir bedel alıyorsan onun da karşı bedelleri oluyor.
“Dizilerde insanüstü çalışılıyor”
SORU: Diziler bir yerde de sanatsal sömürgecilik vaziyetine dönüştü. Yapımcılar oyuncunun tabiri yerindeyse suyunu çıkarana kadar çalıştırıyor. Tiyatrolarda yer alan oyunculular adeta deli gibi oradan oraya koşturuyor. Bu tempoda kişi kendini nasıl besleyebilir ki?
CEVAP: Bunlar bizim de çok konuştuğumuz konular. Dizi işlerinde gerçekten insan ötesi çalışılıyor. Saatlerı uzun, şartları ağır. Bu iyi bir şey değil ama şu anda çözümsüz duruyor. Bu zaman içerisinde düzelecek bir konu çünkü artık diziler filmlerin süresini geçti.
“Bu meslek beslenmeden olmaz o yüzden bu yıl tiyatro yapacağım”
SORU: Siz “Ruh sağlığımı dengelemek için tiyatro yapmalıyım” demiştiniz.
CEVAP: Çünkü beslenmek gerekiyor. Benim okul hayatından sonraki mesleki yaşamımda keyif aldığım yerler derinlikli karakterler oynayıp kendi derdimi anlatabildiğim şeyler yapmaktır. Bu meslek beslenmeden olmaz. O yüzden bu yıl tiyatroya ağırlık vereceğim. Tek kişilik bir oyun yapacağım.
“Yılda 100 film çekiliyorsa bana göre 5-10 tanesi iyi”
SORU: Türkiye’de sinemanın gidişatını nasıl değerlendiriyorsunuz?
CEVAP: Türk sineması çok iyi gidiyor diye bir şey söyleyemem ama iyi yönetmenlerimiz var, onların çok iyi hikayelerle çektiği iyi filmleri var(bazen kötü filmleri de oluyor). 100 tane film çekiliyorsa atıyorum 5 tanesi 10 tanesi böyle oluyor. Bir de insanlar artık ticari filmlere daha çok para veriyorlar. Elinde parası olan kesimler daha çok resim sanatını, müzeciliği destekliyorlar. Çünkü resim para ediyor. Sinemaya destek azalıyor.
“Özgür düşünceye, özgür sanata dünyanın her yerinde karşı çıkıyorlar”
SORU: Devlet-sanat ilişkisinde Türkiye’de durum nedir? Yaratıcılık, özgürlük alanı olarak sanat istediği ışığı yansıtıyor mu?
CEVAP: Yani dünyanın her yerinde durum aynı. Amerika’da da yapımcılar sana “Gel sistemi eleştir, yerden yere vur ve biz de sana bunun için milyonlarca dolar para akıtalım” demez ama orada da bağımsız sinema bir sürü iyi şeyler yapıyor. Bazı ülkede sinema çok kısıtlanıyor bazı ülkelerde biraz daha özgürleşiyor ama özgür düşünceye, özgür sanata dünyanın her yerinde ne yazık ki karşı çıkıyorlar.
“Tüm Shakespeare kadınlarını oynamak isterim”
SORU: Hayalinizdeki rol veya oynamak istediğiniz film veya tiyatro, birlikte rol almak istediğiniz sanatçılar kimlerdir?
CEVAP: Her oyuncunun hayalleri vardır. Ben tüm Shakespeare kadınlarını oynamak isterim. İyi yazılmış Merlyn Streep’in oynadığı sinemadaki o rolleri oynamak isterim. Güçlü yazılmış bütün karakterleri oynamak isterim. Türk sineması için önemli olan filmlerin, önemli dizilerin içinde yer aldığım için kendimi şanslı addediyorum. Şimdiki diziler daha popüler.
“Kenara çekilmemek lazım”
SORU: Son olarak Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali ile bitirelim istedim.
CEVAP: Kadınların 2.,3. plana atıldığı bir ülkede bir festivali 20 yıla getirebilmek büyük bir emek ve özveri gerektiriyor. En son Halime ile toplanıp ürettiği bir fikir üzerinde konuştuk ve herkes elinden gelen desteği belirtti. Görev paylaşımı yapıp dağıldık. Uçan Süpürgeyi çok önemsiyorum ve önemli buluyorum. Küçük katkılar ama böylece devamını sağlıyoruz. Kenara çekilmemek lâzım, her şeye rağmen Türkiye’de kadınların dayanışması, biraz daha güçlü galiba.



















Yorumlar kapalı.