Ahmet ÖZYAŞAR
Çocukların spor yapmaları hem ruhsal hem fiziksel hem de sosyal olarak gelişimlerinin önemli bir parçasıdır. Spor, genelde fiziksel gelişim için gerekli olan bir aktivite olarak algılanır ama sadece fiziksel gelişimden ibaret değildir. Spor; çocukların erken yaşlarda disiplin kazanmaları, arkadaşlarıyla başarılı ilişkiler yürütebilmeleri ve özgüven sahibi olmaları için de büyük önem teşkil eder. Yakın Doğu Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksek Okulu Öğretim Üyesi Dr. Osman Emiroğlu spor yapmanın çocuğa faydaları ve spor eğitiminin nasıl verilmesi gerektiği konusunda görüşlerini ortaya koydu.
Spor yapmanın fizyolojik ve psikolojik faydaları nelerdir?
O. Emiroğlu: Öncelikle sporu doğru tanımlamak ve insan gelişimindeki rolünü iyi konumlandırmak gerekir.
Genelde egzersiz, beden eğitimi ve spor kavramları birbirinin yerine kullanılabiliyor. Tüm bu kavramların ortak noktasında fiziksel hareket merkezinde kişilerin zihinsel, duygusal ve sosyal yönden geliştiren bir enerji sürecinin olduğunu fark ediyoruz. Sağlık temelli hareket etme ve kişisel gelişimi sağlayabilmeyi egzersizler yoluyla gerçekleştirirken içerisinde kurallar olan ve rekabet unsurları da barındıran oyunları ise spor olarak kabul etmek yaygın bir yaklaşım. Önceleri hayatta kalma ve avlanma amacıyla kullanılan fiziksel hareketler tarihin ilerleyen süreçlerinde askeri amaçlara yönelik faaliyetlerde yaygın şekilde yer bulmuş günümüzde ise bir insanın bütünsel olarak iyi olmasını, yaşam boyu mutlu ve uyumlu olmasını sağlayan en önemli etkinliklerden biri olarak kabul görmektedir. Sporun pek çok fizyolojik ve psikolojik yararının her geçen gün farklı alanlardaki bilimsel araştırmalarda ortaya konulması günümüz yaşam sürecindeki önemini de artırıyor. İnsan vücudundaki kasların kasılma amacıyla yaratılmış ve hareket etmeye üzere dizayn edilmiş bir yapıda olması nedeniyle bu ihtiyacı giderenler hem fizyolojik hem de psikolojik tatmin olma hissini doyasıya yaşayabilmektedir. Bu amaçla sadece gelişmekte olan çocukların değil aynı zamanda her yaştan tüm insanların içerisinde fiziksel hareketlerin yer aldığı sportif oyunlara katılması son derece yararlı olarak kabul edilir.”
Çocukların spora başlama yaşı ve süreci nasıl olmalıdır?
O. Emiroğlu: Anne karnından itibaren hareket sürecinin başladığını kabul edersek doğduğu andan itibaren tüm çocukların hareket etmesini hızlandıran, vücutlarını tanıyabilecekleri ve geliştirebilecekleri bir fiziksel eğitim fırsatı vermemiz gerekiyor. Bebeklik döneminde uygun oyun alanları, çocukluk döneminde ise kaliteli oyun parkları ve güvenli ortamlar sayesinde vücudundaki tüm kasları ve sistemleri geliştirme imkanı bulan çocuklar ilerleyen dönemlerde daha kurallı bedensel oyunlar için sağlam bir temel oluşturabilirler. Bugün A takımlarda oynayan pek çok sporcunun bile yetersiz veya yanlış temel fiziksel eğitim nedeniyle birçok sportif tekniği sahada uygulayamadığını görebilmekteyiz. Sporda ileri ülkelerden en önemli farkımız sanırım bu erken hareket eğitimindeki eksiklikler olarak dikkat çekiyor. Çocukluk döneminde oyun kuralları gereği içerisinde az bir miktar rekabet öğesi olsa dahi katılımcılık, kişisel gelişim ve işbirliği unsurlarının egemen olduğu sporlara başlamaları ve tüm vücudu geliştirmeyi amaçlayan cimnastik, yüzme ve atletizm gibi temel branş öğelerinin olduğu sporlara önem verilmelidir.”
Spor yapma kültürü nasıl verilmelidir?
O. Emiroğlu: Kültürü yaşama biçiminin bir birikimi olarak algılarsak, karar üreticilerin, eğitmenlerin ve ebeveynlerin çocuklara doğru alışkanlıkları kazandırabilmek için fırsatlar sunması gerektiğinin önemini de daha iyi anlamış oluruz. Çocuklar daha çok doğaçlamadan anlıyorlar. Yeni bir spora başlamayı kaygı verecek boyutta bir seremoni havasına sokarsak çocuklar bu durumdan ürkebilir. Özellikle çocukların en çok vakit geçirme imkanı bulabildikleri okul ve okul sonrasındaki oyun parklarının bu fırsatları sunabilecek olanaklarla dolu olması ve bu olanakları doğru bir şekilde kullanmalarına yardımcı olabilecek bilgili ve iletişim becerisi yüksek eğitmenlerin görev alması son derece önemlidir. Spor, tüm çocukların doğal bir şekilde günlük aktivitelerinin bir parçası ve alışkanlığı olmalı. Bu nedenle özel beceri veya vücut yapısı gerektiren sporların yanı sıra katılımın kolay olduğu fitness ve benzeri yaklaşımların da çocuk eğitiminde yer alması sporun yaygınlaşmasını sağlayabilir.”
Çocuklarda sporda branşlaşma nasıl olmalıdır?
O. Emiroğlu: Bütünsel gelişim yaklaşımı içerisinde erken özelleşmenin (branşlaşma) ilerleyen dönemlerde çocuklarda bıkkınlık, isteksizlik ve aşırı kullanım sakatlıklarının ortaya çıkmasına neden olabileceği konusunda ortak görüş bulunmaktadır. Bu nedenle çocukların olabildiğince özgür seçimleri doğrultusunda birçok spor branşını denemeleri ve kendilerini en gelişime açık olarak görebildikleri branşlarda yoğunlaşmaları önerilebilir. Bazı spor branşlarının (cimnastik, buz pateni) esneklik özelliğini öne çıkarması nedeniyle erken özelleşme gerektirdiğini görebiliyoruz ancak bugünün başarılı sporcularının ortak özelliklerinin koordinasyon, esneklik, kuvvet ve sürat özelliklerini farklı aktiviteler yoluyla geliştirerek sabırlı bir şekilde ilerledikleri kabul görüyor. Bu nedenle spor branşına özel farklı zamanlarda branşlaşmak mümkündür diyebiliriz.”
Ailelerin bakış açısı nasıl olmalıdır?
O. Emiroğlu: Çocukların spor ile ilgili gelişimlerinde pek çok farklı aile yaklaşımı görmek mümkün. Kimisi tarafsız gözle bakabilirken kimileri ise çocuklarını çok üstün yetenekli varsayıp beklentilerini aşırı boyutlara çıkarabiliyor. Futbol akademi direktörlüğü yaparken bu durumu yakından gözlemleme şansım oldu. Doğduğu andan itibaren kendi çocuklarına odaklanan ailelerin birçoğunun tarafsız gözlem yapmakta zorlandığına şahit oldum. Özellikle çocukların yer aldığı spor organizasyonlarında aşırı tepki veren ailelerin çocuklarının hakkının yendiği ile ilgili sürekli itirazlarda bulunmaları çocuklar üzerindeki baskıyı da artırabilmektedir. Sporda üstün yetenekli çocuklar kendilerini hemen belli ediyor. Yine de farklı nedenlerle haksız yaklaşımlarda olmuyor değil. Ailelerin spora başlangıçta çocuklarına herhangi bir baskı yaratmadan fırsatlar sunması ve olabildiğince tarafsız bir bakış açısıyla gelişimlerine destek vermesi gerekmektedir. Çocukların bir spor branşına ilgi duymaması farklı alanlardaki diğer etkinliklerden uzak kalacağı anlamına gelmiyor. O yüzden spor branşı seçerken ailelerin sabırlı bir şekilde ve destekleyici bir rol üstlenmelerinde fayda var. Bir diğer önemli nokta ise çocukların sürekli ebeveynlerini ya da diğer yetişkinleri taklit etme veya model alma özelliğidir. Eğer aileler kendi hayatlarında spora ve egzersize yer veriyorsa çocukları bunu fark edebilir ve bir süre sonra onlar da bu fiziksel aktivitelere ilgi duyabilir. Unutmayalım ki “Örnek olmak en iyi öğretim metodudur”.
Spor eğitmenlerinin ve yönetenlerin spor eğitiminde dikkat etmesi gereken önemli noktalar nelerdir?
O. Emiroğlu: Spor eğitmenlerini tek bir grupta düşünmemek gerekiyor. Gelişimi öne çıkaran, sabırlı, eğitim odaklı ve çocuk psikolojisini merkeze alan eğitmenlerin yaklaşımları ile diğer performans odaklı ve kendi bireysel antrenörlük kariyer planı olan eğitmenlerin yaklaşımları farklılık gösterebilmektedir. Öğrenci merkezli eğitim anlayışıyla maçı kazanmaktan öte sporcuyu geliştirmeyi öne çıkaran eğitmenler kısa vadede şampiyonluklar yaşamak yerine daha zorlu bir yol seçerek uzun süreli alıştırmalara yer vermektedir. Bu çelişki ve ikilem özellikle spor kulüplerinin amaçlarının zaman zaman farklı bir şekilde oluşmasına ve ne olursa olsun şampiyon olalım yaklaşımının benimsenmesine yol açmaktadır. Takımda yaşı büyük sporcuya yer vermek ve fair play ruhuna aykırı davranışlarda bulunmak geleceğin sporcularının yetişmesinde olumsuz durumlar yaşanmasına neden olabilmektedir. Spor eğitmenlerinin etkin liderlik ve rol model olma gibi bazı görevleri var. Bu nedenle küçük yaştaki çocukların bizleri sürekli gözlemlediklerini ve kendi yaşamlarına örnek aldıklarını unutmamamız gerekir.
Diğer taraftan spor yöneticilerinin çocukların geleceğini şekillendirmek ve fırsatlar yaratabilmek ile ilgili son derece büyük bir görevi var. Yönetimi, enerjinin yönlendirilmesi olarak kabul edersek, spor yöneticilerinin maddi imkanları çocukların sağlıklı bir şekilde gelişmelerini sağlayacak olanaklar yaratabilmek adına kullanmaları son derece önemlidir. Basketbol potası olmadan çocuklara basketbolu öğretemezsiniz, saha olmadan futbol maçı oynanmaz. Yeni olanaklar sağlamanın yanı sıra mevcut sportif tesislerin de bakım ve onarımı büyük önem taşımaktadır.”
Ülkemizde çocuklarda spor eğitimi hangi noktadadır?
O. Emiroğlu: Bu sorunun cevabı son derece zor. Ülkemizde çocuklarda spor eğitiminin hangi noktada olmasını istiyoruz? Bu konuda 5 yıl veya 10 yıl önce bir hedef koyduk mu? Bu hedefe ne kadar ulaşabildiğimizle ilgili objektif bir ölçme ve değerlendirme süreci yapabilir miyiz? Bilimsel yaklaşımla uzun vadeli planlar yapabilen başarılı spor politikasına sahip ülkelerde hedefler akıllıca ortaya konabildiğinden dolayı 5 yıl sonrasında o hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı daha kolay bir şekilde anlaşılabilir. Ancak ülkemizde bu değerlendirmeyi yapabilmek için tüm federasyonların 5 yıllık makro planlamaları çerçevesinde hedeflerine bakmamız gerekiyor. Neyi hedeflemişler ve neyi başarmışlar. Son derece çalışkan ve organize olmuş kurumlarımız var ancak sporu bir proje yönetim yaklaşımıyla yönetmediğimiz için bu tarz değerlendirmeler yapmak kolay değil. Özellikle futbol eğitiminde 2010 yılında Yenicami Akademi’ye başladığımız gün ile günümüzdeki akademi sayısı ve yaklaşımı olarak baktığımızda çok keskin bir değişim olduğunu fark ediyoruz. Sadece futbol değil diğer spor branşlarındaki çocuk eğitiminde de çok başarılı eğitmenlerin ve spor yöneticilerinin iyi performans gösterdiklerini de görüyoruz. Ancak ölçülebilir, değerledirilebilir, objektif hedefler olmadan ve diğer benzer ülkelerdeki yapılanmalarla kıyaslama yapmadan sağlıklı bir görüş ortaya koymak kolay değil. Okullardaki sportif eğitim anlayışındaki yaklaşım ise biraz farklı. Okullarda özellikle aşırı rekabet gerektiren ve öğrencilerin sadece yetenekli olanlarına yönelik spor eğitim anlayışının yerine katılımcılığı öne çıkararak egzersiz ve sağlık boyutunun önem kazandığı bir eğitim modelinin çok daha başarılı olabileceğini düşünüyorum.”
Yorumlar kapalı.