Ahmet ÖZYAŞAR
Dünyada performans sporu yapan herkesin bir numaralı korkusu, doping cezasıdır.
Özellikle Uluslararası Olimpiyat Komitesi, FIFA, UEFA, FIVA ve FIBA gibi dünya sporuna yön veren kurumların en büyük savaş açtığı olay, doping yapan sporcular olmuştur. Doping maddeleri milat öncesinden beri insan hayatından var olurken, bu maddenin yasaklı madde grubuna girmesi ancak Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin kuruluşundan sonra olmuştur.
Özellikle 1988 Seul Olimpiyat oyunlarında Kanadalı Sprinter Ben Johnson’un dopingli madde kullanıp iki yıl yarışmalardan men cezası almasından sonra tüm spor kamuoyu doping ile tanışmış ve gerçekleri öğrenmeye başlamıştır.
Ülkemizde dopingle mücadele sadece bir yıl yapılırken, daha sonraki yıllarda önemli olan bu sorunla ilgili girişim yapılmadı. Doğu Akdeniz Üniversitesi Spor Bilimleri Bölümü öğretim görevlisi aynı zamanda Bağımsız Dopingle Mücadele Kurumu’na bağlı hizmet veren doping görevlisi Ömer Yalçıner’den doping ve dopingle mücadeleyle ilgili bilgi aldık.
“Doping binlerce yıldır hayatımızda var”
Doğu Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Spor Bilimleri Bölümü öğretim görevlisi Ömer Yalçıner, dopingin hayatımıza M.Ö 2400-400 yılları arasında haşhaş maddesi olarak girdiğini, M.Ö. 600 yıllarından gladyatörlerin yorgunluk ve sakatlanmaya karşı uyarıcı madde olarak doping maddelerini kullandıklarını belirtti. Yeniçağ’da ise spor müsabakalarında bugün anladığımız manada doping yapılmasının 18. yüzyılın ikinci yarısında bisiklet sporunda kafein, alkollü içecekler, nitrogliserin ve kokainle ortaya çıktığını vurgulayan Yalçıner, dopingin hep içimizde olduğunu, sadece bunu yasaklı madde olarak kabul etmediğimizi söyledi.
İlk hareket 1967 yılında başladı
Ömer Yalçıner, dopingle mücadeleyle ilgili ilk hareketin 1967 yılında kurulan Uluslararası Olimpiyat Komitesi tıbbi komitesi tarafından ve cezalandırmaya yasal zemin hazırlayıcı “yasaklanmış madde ve metotların kullanılması” kavramını getirmesiyle başladığını, en son tanımın 20 Şubat 2003 tarihinde WADA (World Anti-Doping Agency: Dünya Anti-Doping Ajansı) tarafından yayınlanan WADA sözleşmesinde (WADA Code) yapıldığını hatırlattı.
Bu sözleşmeyle 3-5 Mart 2003 tarihlerinde Kopenhag’da ülkelerin, uluslararası spor federasyonlarının, ulusal olimpiyat komitelerinin ve ulusal-uluslararası düzeyde yetkili diğer dopingle mücadele kuruluşlarının imzasına açıldığını belirten Yalçıner, tüm ülkelerin bunu uygulamaya başladığını açıkladı.
Uluslararası Federasyonlar
testlerini kendileri yapıyorlar
Yalçıner, dopingle mücadele kapsamında uluslararası federasyonların pek çoğunun kendi testlerini yapmaya başladıklarını, özellikle testlerin yapılmaya başlandığı tarihlerden itibaren yapılan birçok yaz ve kış olimpiyat oyunları başta olmak üzere birçok uluslararası müsabakalarda bu testlerin son derece ciddi şekilde yapılmaya başlandığı ve çıkan pozitif sonuçlara göre birçok sporcuya çok ciddi cezalar verildiğinin altını çizdi.
Liste her yıl güncellenmekte
Öğretim görevlisi Ömer Yalçıner, yasaklı maddelerin günümüzde birçok çeşidi olduğunu ve bu çeşitlerin müsabaka öncesi ve sonrası kullanımından tutun da, sporcunun hastalık veya sakatlığında kullanacağı haplara kadar çok değişkenlik gösterebileceğini, bundan dolayı da Dünya Dopingle Mücadele Ajansı’nın her yıl yeni yasaklı maddeler ve yöntemler listesi yayınladığını, yayınlanan bu listenin her yılın 1 Ocak’tan 31 Aralık’a kadar geçerli olduğunu belirtti.
Üç önemli kriter var
Ömer Yalçıner, Dopingle Mücadele Ajansı’nın yasaklı listesini hazırlarken, madde ve yöntemlerde aşağıdaki üç kriterden en az ikisinin bulunmasının yasaklanma kararı için gerekli olduğunu kabul etmekte olduğunu belirterek maddeleri şöyle sıraladı:
“1- Madde ya da yöntem kullanıldığında, sportif performansı artırdığının ya da artırma potansiyeli bulunduğunun bilimsel kanıtlarla ispatlanması.
2- Madde ya da yöntem kullanıldığında sporcunun sağlığını bozduğu ya da bozma potansiyeli bulunduğunun bilimsel kanıtlarla ispatlanması.
3- Madde ya da yöntem kullanıldığında spor ruhunun ihlal ediliyor olması”.
“Görevliler tıp uzmanları
olması tavsiye ediliyor”
DAÜ Spor Bilimleri Bölümü Öğretim Görevlisi Ömer Yalçıner, Türkiye’de ve ülkemizde doping kontrol görevlilerinin yapılan kurslar sonucu bu belgeyi almayı hak eden kişiler olduğunu ve doping kontrollerini bu kişilerin yaptığını fakat gelişmiş olan ülkelerde bu görevlilerin tıp uzmanları olmasının tavsiye edildiğini belirtti. Yalçıner, FIFA ve UEFA’nın Doping Kontrol Yönetmeliklerine göre ise yalnızca tıp doktorlarının Doping Kontrol Görevlisi olarak görev alabileceklerini belirtti.
“Doping kontrol işlemleri
birçok aşamadan oluşuyor”
Yalçıner, doping kontrol işlemlerinin 7 aşamadan oluştuğunu ve bu aşamaların doping kontrol programının yapılması, doping kontrolüne alınacak sporcuların seçimi ve çağrı verilmesi, doping kontrol örnek alım işlemine hazırlanma ve örneklerin alınması, örneklerin taşınması, örneklerin analizi, sonuçların değerlendirilmesi, disiplin işlemleri, cezalar ve müeyyidelerin uygulanması olduğunu belirtti.
Ülkemizde sadece bir yıl yapıldı
Ömer Yalçıner, 2011 yılında kurs aldıklarını ve bir yıl boyunca ağırlıklı olarak futbol maçlarında her hafta bir maç seçilerek doping kontrolleri yaptıklarını fakat sezon sonunda ise doping kontrollerinin devam etmediğini belirtti.
“Hiç bir pozitif sonuç çıkmadı”
Yalçıner, futbol maçlarında her hafta seçtikleri maça göre her takımdan kurayla belirlenmiş birer numune aldıklarını ve bu test sonuçlarının Türkiye’ye gönderildiğini, o yıl gelen sonuçlara göre hiçbir pozitif sonuç çıkmadığının altını çizdi.
“Ciddi sıkıntılar da yaşadık”
Ömer Yalçıner, sporcudan numune almanın mahrem bir olay olduğunu ve sporcuya gerekli hijyen ve rahat ortamın sunulmasının elzem olduğunun altını çizerek, özellikle süper ligin altındaki liglerde yaptıkları doping kontrollerinde bu gibi sıkıntıları çok yaşadıklarını ve bu durumun da futbolcu üzerinde olumsuz etki yarattığını belirtti.
“Sporcularımızın bakış açısı çok farklı”
Ülkemizde doping kontrolüyle ilgili sporcuların bakış açısının çok farklı olduğunu söyleyen doping görevlisi Ömer Yalçıner, sporcuların en büyük şikayetlerinin futbolumuzdaki altyapı eksiklikleri olduğunu söyledi. Yalçıner, doping kontrollerini sorgulamaları ve kendi sağlıklarını değersiz hissetmeleri olduğunu belirtti.
“Bilinçsiz ilaç kullanımı var”
Ülkemizde performans sporu yapan sporcuların özellikle doping kontrolleri yapılmamasından dolayı birçok yasaklı madde kullanabildiklerini belirten Yalçıner, bununla beraber gerek hastalıklarını gerekse sakatlıklarını atlatmak adına bilinçsizce yasaklı madde olduğunu bilmeden ilaç kullandıklarını söyledi.
“Sağlığa tehlikeli madde, kullanımı çoğalıyor”
Ömer Yalçıner, yasaklı maddelerin başta iç organlar olmak üzere kişinin birçok uzvuna çok ciddi zararlar verebileceğini ve bundan dolayı da performans sporu yapanların bu maddelerden uzak durmaları gerektiğini söyledi.
Yalçıner, özellikle vücut geliştirme sporu yapan bazı gençlerin anaboliksteroidleri çok kullandıklarını ve bu durumunun da çok tehlikeli olduğunu belirtti.
“Kontroller yeniden başlatılmalı”
Ömer Yalçıner, ülkemizde dopingle ilgili kontrollerin bir yıl yapılmasına rağmen oldukça faydasını gördüklerini ve bundan dolayı da bu testlerin yeniden başlaması gerektiğini vurgulayarak burada da sporu yönetenlere büyük görevler düştüğünü belirtti.
Yorumlar kapalı.