Aliye ÖZENCİ
“Gerçek ve metafor arasında salınan kuyu, kaygıların derinliği ve vicdanların sığlığı arasında kurulan ilişkiyi işaret ediyor… Kuyunun derinliğinde hiçleşen bir beden aynı zamanda bir iç dünya kirlenmesinin de nesnesine dönüşüyor… Cellat bir kere öldürebilir ancak kurban -yok oluşuyla- her gün öldürmeye devam edebilirdi. Yası tutulmayan bir ölünün geriye kalanlardan öç alırcasına vicdanları taciz etmesi ve yaşamı erteleyen bir askıya alınma durumu yaratması, üstesinden gelinmesi zor bir hiç halidir. İşte bu romanda, yazarken anlamaya ve kendimi ikna etmeye çalıştığım ikircilik durumu budur”…
“Kuyu İç ve Hiç” romanını böyle özetliyor yazar Ümit İnatçı…
Gerçek bir hikayeden yola çıkılarak yazılan bir eser… Etkileyici ve sürükleyici… Merak uyandırıyor okuyucuda… Bazen de duygu karmaşası yaşatıyor…
“Hakikat bir kurgudur ve her zaman değiştirilebilir. Kitapta okuyucuyu bekleyen şey şüphedir. Şüphenin hakikatten daha güçlü olduğunu keşfedebilir okuyucu” diyor Ümit İnatçı…
Yazar, eşinin öldürülerek kuyuya atıldığını bilen bir kadının hakikati arama çabasından söz ediyor kitapta… Önce bir öykü olarak kaleme aldı bu yaşananları… Sonra roman olması için olayı başka hikayelerle karıştırarak çoğalttı… 2000 yılında başladığı çalışmayı, 2015’te tamamladı.
Yazar ilk roman denemesinin yanı sıra aynı dönemde ‘Nerdeyse Hiç’ adlı bir de şiir kitabı yayımladı.
Ümit İnatçı, sanat ve yayın yönetmeni olduğu Kıbrıs Kültürel ve Bilimsel Araştırmalar Enstitüsü Kültür Sanat Yayınları altında çıkan kitaplardan elde edilecek gelirin, enstitünün araştırma ve yayın alanları için kullanılacağını belirtti.
“Aklıma çakılıp kaldı”
SORU: ‘Kuyu İç ve Hiç’ romanını yazma fikri nasıl doğdu?
İNATÇI: 1999 yılında Haklar ve Özgürlükler Derneği’ni kurmuştuk. Yaptığımız çalışmalarda beni etkileyen bir olayla karşılaşmıştım. Ölümünden bir yıl kadar önceydi, Ahmet Mithat Berberoğlu’nun evine girmiştik ve arşivinde olan bir belgeyi okuma fırsatım olmuştu. Altında R. R. Denktaş’ın imzası olan bir belgeydi. Bu resmi belgede Berberoğlu’nun müvekkili olan bir kadına, eşinin kayıplar listesine alındığı ve ona maaş bağlanacağı yazıyordu…
Mesele şuydu; nöbet yerini terk eden ve Rum kesimine kaçan bir mücahit tutuklanır ve hapiste olduğu sırada kaybolur. Kadın eşinin öldürüldüğünü bildiği için Berberoğlu’nu avukat tutup hakikati aramak ister. Ancak eşinin öldürülerek kuyuya atıldığı bilinmektedir. Bu olay benim aklıma çakılıp kalmıştı. Önce bir öykü olarak yazdım sonra roman olması için olayı başka hikayelerle karıştırarak çoğalttım. Diyeceğim 2000 yılında başladığım ve 2015 yılında bitirdiğim bir roman “Kuyu / İç ve Hiç”.
SORU: Romanda okuyucuyu neler bekliyor?
İNATÇI: Hakikat bir kurgudur ve her zaman değiştirilebilir. Okuyucuyu bekleyen şey şüphedir. Şüphenin hakikatten daha güçlü olduğunu keşfedebilir okuyucu.
SORU: ‘Nerdeyse Hiç’ isimli şiir kitabını ne zaman ve nasıl yazma kararı aldınız?
İNATÇI: “Nerdeyse Hiç” dört kitaptan oluşur. Haikular ve önceden yayınladığım iki şiir kitabına yenisini de ekleyerek bir kitap çıkardım… Kitap yazma kararı falan almıyorum; ben sürekli yazıyorum… Kitap kıvamına gelince de yayınlıyorum. Sanat ve edebiyat benim algı organlarımdır; onlarla düşünür onlarla anlamaya, kavramaya çalışırım. Oluşturduğum dil her neyse benim yaşamı nasıl kavradığımın şeklidir.
SORU: Bu iki eser arasında bir bağ var mı?
İNATÇI: Bir estetik bağ mutlaka vardır. Ancak planlı yürüme diye bir kaygım yoktur. Rastlantısal olan çoğu zaman planlanmış olanın zaten önüne geçebiliyor. Benim bir sanat felsefem var ve eserlerim onun üzerinden hayat buluyor. Eleştirel düşünce ve varoluşçu damar oldukça belirgin olmasına rağmen romantizmin mirasını inkar etmek istemiyorum… Kısacası tüm eserlerimin arasındaki bağ ve bağlam benim sanatçı kimliğimle ilgilidir, içerikle değil…
SORU: Her iki kitabın isminde de ‘HİÇ’ kelimesi vurgulanıyor bunun özel bir açıklaması var mı?
İNATÇI: 21. yüzyılın kimlik açısından yeniden inşa olma serüveni olacağına inanıyorum. ‘Hiçlik’ yani Nihilizmin öngördüğü bir sıfırlanma iradesidir. Romanda olsun, şiir kitabında olsun, kültürel kimlik açısından bir savrulma olduğunu görürüz. Bizi kuşatan kötülüğün aslında içimizden dışarı yayılan bir organ niteliği taşıdığının farkında bile değiliz. Her kişi kendi içindeki canavarı öldürebilse kötülük yeryüzünden silinmiş olurdu. En azından bunun uyarısını yapıyorum; elimde reçete yok.
SORU: 1980’lerde Türkiye’de okumak bile zorken, siz İtalya’da çok önemli başarılara imza attınız. O günlere dair unutamadığınız anınız var mı?
İNATÇI: İtalya benim için yeniden doğuş vakasıdır. Çok sağlam sanatçı ve düşünürlerin öğrencisi olmak ve özellikle 80’li yılların en verimli sanat ortamında yetişmek benim için bir şanstı. Joseph Beuys, Jiannis Kounellis, Mario Merz, Sol Lewitt gibi sanatçılarla tanışma ve çalışma fırsatı buldum. Bruno Cora gibi 20’nci yüzyılın en keskin sanat düşünürü ve eleştirmeni hocam ve dostum oldu. Önemli müze ve koleksiyonlarda eserlerimin olması onun sayesindedir… Hala İtalya ile sıkı bağlarım var. Sergiler açıyor makaleler yayınlıyorum… Her anı unutulmazdır; çünkü o artık bir anıdır.
“Kuzey Kıbrıs’ta sanata bakış açısı yok”
SORU: Yurt dışında ve ülkemizde sergiler açtınız. Halkımızın sergilere veya sanata ilgisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
İNATÇI: Kıbrıs’taki ilk kişisel sergim 1983’te açıldı. İlgi konusuna gelince, ben hala Kıbrıs’ın kuzeyinde sanata ilgi olduğuna inanmıyorum. Kısıtlı bir çevre içinde sergiler açıp kendi kendimize yaptığımız işleri gösteriyoruz. Basın da bunu bir kültürel etkinlik olarak, dahası, bir sosyal aksesuar olarak duyuruyor. Ne üniversiteler ne de toplumun en üst kurumu olan ‘devlet’ sanatla ilgili sağlıklı bir iradeye sahip. Koleksiyoncular yok ve eleştiri dili eksik. Benim kişisel çabalarım da yetersiz kaldı çünkü destek yerine köstek gördüm. Bu da kurumların vasatlar tarafından yönetilmesiyle ilgili bir durumdur; beni aşar.
SORU: O dönemlerde ülkemizde sanata nasıl bir bakış açısı vardı? Bugün nasıl bir bakış açısı var?
İNATÇI: Kuzey Kıbrıs’ın sanatla ilgili bir sorunu var; bakış açısı falan ortada yok. Eğer sanat yapanlardan bahsedeceksek, fedakar ve değer görmez bir azınlığın varlığından bahsedebiliriz. Bizler üretiyoruz ancak toplumsal düzeyde değer bulma konusunda oldukça zayıfız. Bugün sanata ilgi gösteren göreli olarak daha geniş bir kitle olabilir ancak nitelik açısından doyurucu değil. Bir üst kültür olarak sanat ve hobi karıştırılıyor. Hala bunun ayırdında değiliz.
SORU: Üniversite bittikten sonra, ülkeye giriş yaparken asker kaçağı olarak tutuklandınız ve askerliğinizi yaptınız. O günleri nasıl hatırlıyorsunuz?
İNATÇI: Burslu okuduğum akademiyi birincilikle bitirdiğim için iki yıl daha burs alabileceğimi söylediler. Ben de sinemayı seçmiştim. Roma’ya, Cinecitta’ya gidip başvurdum ve o aralar çekimde olan Federico Fellini ve Ettore Scola’nın çalışmalarına gözlemci olarak katıldım. Heyecanım bir o kadar daha artmıştı ta ki adaya döndüğüm zaman asker kaçağı olarak havaalanında tutuklanana kadar. Ellerine ne geçti bilmiyorum ama benim için büyük bir kayıptı. İki yıl sonra askerlik yapsam vatanın elden gideceği korkusu sarmış olacak yetkililerimizi… Sonra zaten buralarda çok duramadım…
SORU: Son olarak neler söylemek istersiniz?
İNATÇI: Liyakatin gözetilmemesi ve vasatların yönetim odaklarının her tarafına sızması bu ülkenin felaketi olacak; bunu hatırlatmak istedim. Kimse ülkemizde bu kadar üniversite var, zengin iş adamımız var diye öğünmesin. Meslek aydını ve paralılarımız olabilir ama medeniyet yok. Medeniyet bir gün kapıya dayanır ve size ne kadar güdük olduğunuzu hatırlatır… Gerçek sanatın ve sanatçının ayırdına varamayan toplumlar yok olmaya mahkûmdur… Hepsi bu.
Yorumlar kapalı.