1. Haberler
  2. Kıbrıs
  3. Müzakereler burada bitmez

Müzakereler burada bitmez

Uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. Dr. Mehmet Hasgüler, 12 Ocak’ta yapılacak Cenevre Zirvesi’nin klasik BM müzakereleri için “son şans” olabileceğini söyledi ancak çözüm için aynı değerlendirmeyi yapmadı:

featured


Gizem ÖZGEÇ

Kıbrıslı Türk akademisyen, uluslararası ilişkiler uzmanı,  araştırmacı- yazar Mehmet Hasgüler, 12 Ocak’ta Cenevre’de yapılacak zirvenin aksedildiği gibi “son şans” olmadığını söyledi. Hasgüler, Kıbrıs meselesinde ilk kez kritik bir aşamaya gelindiğini kaydederek, Türkiye Cumhuriyeti’nin batı ile ilişkilerinin, Kıbrıs’a verdiği önemin önümüzdeki 10 yılda nereye varacağını bilemeyeceğimizi kaydetti.

Kuzey Kıbrıs ve Kıbrıs Rum Yönetimi liderlerinin, 12 Ocak’ta Cenevre’de yapacağı görüşme ada için hayati önem taşıyor. Biz de zirveye doğru adım adım yaklaşırken, Mehmet Hasgüler’le bir durum değerlendirmesi yaptık.

Hasgüler, Kıbrıs müzakerelerinin iki taraf arasında sürdürülüyor gibi görülse de, arkadaki müzakerecilerin etkisinin büyük olduğunu, Birleşik Krallığın, Avrupa Birliği’nden ayrı düşmesine rağmen hâlâ önemli bir aktör olduğunu belirtti. İngilizlerin hem Güney hem Kuzey toplumları üzerinde çok fazla etkiye sahip olduğunu vurgulayan Hasgüler, özellikle Brexit sonrası İngiltere’nin iki toplumun AB içinde federal bir çatı altında birleşmesine nasıl baktığının önemli olduğunu dile getirdi.

Hasgüler KKTC’nin kurulmasıyla kazanılanlardan çok kaybedilenlerin varlığına da dikkat çekerken, eğer bu kez masaya iki tarafında tam onay verdiği bir plan gelirse, referandumda oyunun “evet” olacağını da vurguladı.

“2003’ten çok daha farklı bir yerdeyiz”

SORU: Mehmet Bey, Cenevre zirvesine yaklaşıyoruz. Güney’den son gelen mesajlarda ağırlık Türkiye’nin tavrında yoğunlaşıyor…

CEVAP: Türkiye’nin yüzeye yansıyan politikalarına bakıldığında, çözümü istiyor ve Akıncı’ya destek veriyor… Ancak bu çözümü isteme 2003-2004 döneminden farklı bir takım paradigmalarla 2016’ya taşınmıştır. Şimdi değişen verilerle bizim bunu ne kadar yapma erkine sahip olduğumuzu konuşmalıyız. Benim görebildiğim Ak Parti 2004’te yeni seçilmişti ve ordunun içinden bir grup rütbeli asker ve bazı partilerin önyargıları vardı. Ayrıca Ak Parti, o dönem Kıbrıs sorunuyla ve tezkere kriziyle ayrıca AİHM’deki tazminat cezalarıyla meşguldü. Kafalarında milyonlarca liralık cezalar vardı. Bir diğer konu ise eğer o günleri hatırlarsak, bir meşruiyet sıkıntısı vardı ve askeri bürokrasiden muhalefet edenler de… Bu Kıbrıs sorununun çözüm sosyolojisini de ciddi olarak etkileyen bir şeydi ve dolayısıyla Kıbrıslı Türkleri de etkiledi. Hegemonya savaşlarına tanık olduk. 2016’ya bakıldığında ise Türkiye’nin AB ile AB’nin Türkiye ile ilişkileri çok aşağılara düştü. Bu doğrudan Kıbrıs sorununu ve Avrupalaşmayı da etkiledi. Şu anda iki tarafta da heyecan duyulacak bir yükseliş yok. Çözüm mevzusu gölgeleniyor. Ve bir gerçek de şu ki, Birleşik Krallık o dönemdeki pozisyonunda değil. 2003 yılında, ayrıca Güney Kıbrıs’ın katılım anlaşması da vardı. Birleşik Krallığı Güney’e Kıbrıs üzerinde yakınlaştıran bir olguydu. Bu ayar 1955’te Londra Konferansı ile başladı. Ve o günlerde insanlar birbirlerini öldürüyordu. Birileri ölüyordu…

“Birleşik Krallık ve Türkiye birlikte hareket edebilir”

SORU: Peki, Hasgüler ne bekliyor Cenevre’den? Öngörünüz nedir?

CEVAP: Yeni bir Genel Sekreter gidecek Cenevre’ye… ABD’de Trump dönemi başlayacak bir süre sonra. Bunlar önemli faktörler. Elbette Kıbrıs, Birleşik Krallık ve Türkiye’nin yakınlaşmasının Cenevre’ye nasıl yansıyacağı önemlidir. Avrupa Birliği, Yunanistan ve Rumların tavrı da… Sanırım bu sefer müzakereler, garantörlük ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin adadaki varlığı üzerinden kritik aşama haline getirilmeye çalışılıyor. Öte yandan AB içindeki tek aktör Birleşik Krallıktı ve AB dışına çıkması realiteleri değiştirmedi. Belki bundan sonra İngiltere ve Türkiye bu uyuşmazlık üzerinden etki edebilirler. İkisinin ortak hareket etmesi muhtemeldir. Başka senaryolar da var…

TÜRKİYE, TSK ve garantörlük üzerinden sıkıştırılırsa…

SORU: Ne gibi senaryolar?

CEVAP: Örneğin, Almanya ve Fransa AB içinde nasıl bir önem atfediyor? Türkiye’nin Yunanistan’ın Ege adalarına sahip çıkması, Türk meselesinin terör boyutu ve parlayan milliyetçilik… Başkanlık üzerinden yeni Türkiye arayışları… Şu anda başkanlık Türkiye’nin en önemli konularından biridir. Biz buna önemsiz bile desek, önemini yitirmez. Zirve, Erdoğan’ın başkanlık üzerinden yaşanacak hegemonya ve onun başkan olarak iletişim stratejisi bakımından uluslararası anlamda tek karar verici güç olarak olması, Akıncı ve Türkler için bir güvendir. Ama Türkiye’nin garantörlüğü ve statüsü gibi hassas konularda ödün vermek esnekliği de etkileyecek bir şeydir. Uluslararası aktörlerin garantörlük ve TSK üzerinden sıkıştırılması veya Türkiye’nin etkisini kırmaya yönelik hareketleri çözümü akamete uğratır. Bu konuda orta yol bulunacak mı bulunmayacak mı bilemem. Tam karar veremedim. Cenevre’den çok pozitif bir şey de çıkabilir. Bakarsınız Rumlar kabul ederler. 2003’te Türkiye’nin garantörlüğüne itiraz edilmemişti. Ama üyeliği aldı Rumlar ve şimdi artık gerek yok diyorlar. Öyle bir şey yapılması lazım ki, güvenlik endişelerini giderecek bir çözüm formülasyonu olmalı. Bu Birleşik Kıbrıs olur mu bilemem. Eğer söyledikleri gibi garantörlüğünü kabul etmeyeceklerse bu belki referandumda bir olumsuz sonuca yöneliktir. Veya garantörlüğü ve TSK’yı tartışarak toprağı biraz daha fazla elde etme stratejidir

“AB artık camdan cehennem”

 

SORU: Dediğiniz şekilde endişeleri ortadan kaldıracak bir anlaşma olur ve sıra referanduma gelirse… Halkların tavrı Annan Planı dönemine göre nasıl olur?

CEVAP: Bunlar olmazsa Türkler çözüme evet der. Aksi olursa çözümü seçmez. AB algısı da artık camdan cennet gibi değil, camdan cehennem haline değil. Ben AP seçimlerine girerken de bunu söylemiştim. Bu da referandum düşünüldüğünde motivasyon kırıcı bir şeydir. Kıbrıslı Türkler artık heyecanlanmıyor. Güney Kıbrıs’taki ekonomik sıkıntılar ve Troyka ilgili yaşananlar, AB’nin kamu diplomasisinde imajını da aşağılara çekti. Hatta AB’nin Kıbrıs’ta bir çözüme hizmet etmediği de anlaşıldı.

“KKTC’yi kurarken kaybettiklerimiz daha çok oldu”

Türkiye’ye gelince başkanlık tartışmaları iç politika malzemesi haline gelecek. CHP’ye bakarsak, günlerdir bir defans siyaseti var. Bu da Türkiye’de iç politikada Kıbrıs sorununun kullanılacağının işaretidir. Genel anlamda 1960 büyük bir başarıydı. Onu biz de koruyamadık. Rumlara bir şekilde o iş hediye edildi. 15 Kasım 1983’te KKTC kurulduktan sonra elde ettiklerimizden, çok kaybettiklerimiz var. Türkiye sportif ve kültürel ilişkilerimizin durumu belli. Bugün izolasyonların bir boyutu da odur. Bu KKTC’ye karşı çıkmak değil,  realitedir. Biz KKTC’yi bir devlet olarak ispat edemedik. Ve bunu ispat edemememizin kendimizle ilgili tarafları da Türkiye ile ilgili tarafları da var. Ambargoların konmasında pay sahibi olduk. Ağır izolasyonları hiçbir Kıbrıslı Türk hak etmez. Ama biz kimseyi ikna etmedik, kendimiz de inanmadık. Henüz tam net foto görmek mümkün değil. Ancak bugün Kıbrıs Türkleri izolasyonları hak edecek ne yaptı diye de sormamak mümkün değil. Bu hiçbir vicdana sığmaz.

“Bu sefer referanduma katılıp evet diyeceğim”

SORU: Sizin, eğer bir anlaşmaya doğru gidilirse referandumda oyunuz ne olur?

CEVAP: Hangi kriterlerde bir anlaşma olacağı önemli… Ben referanduma eğer bir çözümle gidilecekse ve liderler bunu oylayacaksa demek ki uzlaşı için çok büyük işler olmuştur. Ben Annan Planı döneminde ülkeye gelmedim ve referanduma katılmadım. Çünkü inanmıyordum. Ancak bu sefer sandığa gideceğim ve evet diyeceğim. Benim bildiğiniz gibi bir de Akdeniz Medeniyet Projem ve farklı düşüncelerim var. Ancak ola ki, müzakereler garantörlük üzerinde kilitlenir ve bir sonuca gidilmesi konusunda Türkiye sıkıntıya düşerse… Türkiye’nin en önemli argümanının müzakerelerin ilerlemesi amacıyla tartıştırabilir. Erdoğan bu seçeneği de masaya serebilir. Bu çok önemli bir açılımdır. Böyle bir durumda Rumlar kaçacak yer ararlar. Asla ve katta böyle bir şeye gelmek istemezler. Sonuç olarak bugün devlet kurulurken bütününün altında, merhum Başbakan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu’nun imza ettiği anlaşmalar var. Ancak seçeneklerden birisi de, birileri buna kızacak olsa da Türkiye’nin garantörlüğünü ve TSK’nın statüsünü tartışmaya açtırmayacak olan Kıbrıs Müktesebatı’dır.  Esas bu çerçevede ortak bir metin çıkacaksa ve referanduma gidilecekse  “evet” denilebilir. Menderes ve Zorlu’nun tarihi mirasının bir yanı garantörlükler ve TYSK ise öteki yanı da AB üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti’dir…
“Son şans değil”

SORU: Bu Kıbrıs halkı için son şans mı?

CEVAP: Ben bunun son şans olmadığını düşünüyorum.   Klasik BM müzakereleri için son şans olabilir. Ancak müzakerelerin devamı için değil. İlk kez kritik bir aşamada olduğumuz düşüncesindeyim. Türkiye’nin batı içindeki ilişkilerini ve batının Kıbrıs’a verdiği önem ve bunların önümüzdeki 10 yılda nereye varacağını bilmiyoruz. Doğu Akdeniz’deki zenginliklerin nasıl paylaşılacağı, Kıbrıslı Türklerin artık bir aktör olarak kendi ülkelerinde yönetimi paylaşıp paylaşamayacakları, adanın kendi siyasi gerçeğiyle kendi ulusal çıkarlarına sırt dönüp dönmeyeceği… Yani siyasi coğrafya… Bu bizi burada entegre olmaya, işbirliği yapmaya itiyor. Türkiye, buraya elektrik ve su getirirken bizim de Kıbrıslı Türkler olarak bunu siyaseten dönüştürme şansımız var. Entegrasyon su ve elektrik üzerinden başlar ve bu istikrarlı bir siyasi bütünleşmeye evrilir. Bunun öneminin henüz tam farkına varmış değiliz. Doğru olan karşılıklı ortaya koyulacak ekonomik sürdürülebilirliktir. Bu da ekonomik güvenliği ortaya çıkaracaktır.

“Denktaş Bey’den sonra aynı ağırlıkta biri gelmedi”

SORU: Bugüne değin liderler ve müzakere heyetlerine baktığınızda, Akıncı ve heyeti ile ilgili değerlendirmeleriniz ne olur?

CEVAP: Rauf Denktaş’ın bir karizması vardı ve uzun yıllar iktidarda kalmakla birlikte, Kıbrıslı Türklerin, TÜRKİYE kamuoyunun ve askeri bürokrasinin, devletin kendisine güveni yüksekti. Denktaş Bey doğal olarak dominant bir müzakereciydi. Rahatlıkla yön veriyordu. Ancak Türkiye’de bir takım değişim ve dönüşümler olunca kendi karizmatik yapısına rağmen siyasetten çekildi. Yerini yeni aktörlere bıraktı. Ancak ondan sonra aynı ağırlığı yakalayacak bir cumhurbaşkanı olmadı. Bu olamaz da. Denktaş Bey biraz daha toplumsal çıkışlıydı. Öte yandan Türkiye’nin de bir Kıbrıs masası var. Bugüne kadar Denktaş Bey ve heyetinden sonra çok ciddi hatalar görmedim. Bence bizim heyetimizin dışındaki aktif rol üstlenenlerin farkına varmamız gerekir. Şimdi beşli zirvede 1955’te Kıbrıs meselesinin uluslararası boyut kazanması hususunu okumak istediğimizde karşımıza çıkan Londra Konferansı’nın ayarına bir tamir yapma ihtiyacı olacak gibi görünüyor. Umarım Doğu Akdeniz’deki işbirliği olanaklarını arttıracak, Türk-Yunan ilişkilerin daha iyiye götürecek, Türk-AB ilişkilerinin daha iyiye gitmesini sağlayacak, Kıbrıs’ta her iki tarafı da memnun edecek ve Türkiye’nin önünü açacak bir anlaşmaya varılabilir.

Müzakereler burada bitmez
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir