Nibel TEKTAN
“Saatlerce burada oturabilirim!” diyorum Christine’ye “bu insanları saatlerce seyredebilirim”.
Aynı kadının iki ya da üçüncü geçişiydi. Yüzünde tatlı bir gülümseme, dudağında mırıldandığı mantrası, bir elinde dua çarkını döndürüyor, diğer eliyle de Potala Sarayı’nın duvarlarına yerleştirilmiş kocaman dua çarklarını çevirerek sarayın etrafında dönüyordu. Benim fotoğraf çektiğimi fark edince, ben bir an tedirgin oluyorum, ama o gülümsüyor. Bir önceki yazımı okuyanlar manastırdaki anneyi hatırlayacaktır! O da hemen bebeğin yüzünü açmış, bana poz vermişti. Ve bundan sonra karşılaştığım bütün Tibetliler böyle olacaktı: cana yakın, güler yüzlü ve içten.
Dua çarkları inançlarının bir parçası. Çarkın üzerinde mantralar yazılı çevirdikçe okumuş kadar oluyorlar. Çarkların mantığı aslında bu kadar basit değil: mantraların, çakra meridyenlerinin ve fiziksel ve ruhsal vücud enerjimizin geçtiği ‘Nadi’ denen kanalın etrafında dönmesini görselleştirmeye yarıyor. Bu da Tibetlileri aydınlanmaya bir adım daha yaklaştırıyor.
Ne havuzlu villa, ne son model bir araba, ne de pahalı kıyafetler…
Yani anlayacağınız Tibetlilerin aydınlanmaktan başka bir amacı yok. Ne havuzlu villa, ne son model bir araba, ne de pahalı kıyafetler ve mücevherler var hayat amaçlarının içinde! Tek dertleri ‘kendileri’ ve dünya barışı anlayacağınız. O yüzden bu kadar içten gülümseyebiliyorlar diye düşünüyorum.
Durmadan dönüyorlar tıpkı dünyanın güneşin etrafında döndüğü gibi. Mantık aynı: nasıl ki güneş dünyayı aydınlatıyor, onlar da dünya gibi manastırların, kutsal yerlerin ve dağların etrafında dönüyorlar. Sürekli mantralar tekrarlıyorlar ve zihinlerinin sesini azaltıp, özlerini dinliyorlar. Hâlbuki biz ne yapıyoruz? Sürekli olarak zihnimizi dinliyoruz! Daha fazla para kazanmalıyım, daha fazla şeye sahip olmalıyım, daha yüksek mevkilere çıkmalıyım: hep her şeyin daha fazlasını istiyoruz. Hiç susmayan geveze bir papağan bize direktifler veriyor.
Ne demiş Dalay Lama, “bu dünyanın daha fazla başarılı insana ihtiyacı yok. Aksine bu dünyanın acilen her türden fazlaca barışçı, iyileştirici ve sevgi dolu insanlara ihtiyacı var”
Duaların yazılı olduğu bir de dua bayrakları var bütün manastırlarda ve yüksek tepelerde. Dağları süsleyen, beş renk olan ve her rengi bir elementi temsil eden bu bayraklar, uzun iplerin üzerinde asılı. İnançlarına göre bayraklar rüzgarda dalgalandıkça, üzerlerindeki dualar, yani mantralar, evrene karışacak ve tüm dünyaya barış, sevgi, güç ve bilgelik yayacak. Yani anlayacağınız bu bayraklar bütünün yararı için asılıyor ama sanırım dünyadaki bencillik ve kötülük miktarını yok etmeye yetmiyor. Ne de olsa bir avuç Tibet, koca kapitalist bir dünyaya karşı!
“Kiminle yola çıkacağınızı iyi seçin”
Tibet’te hiçbir şey kolay elde edilmiyordu. 1984’te UNESCO Dünya Mirası listesine giren Potala Sarayı’nı ziyaret etmek için sabahın köründe bilet sırasına girip bilet almak gerekiyordu. Çok ziyaretçi olduğundan biletlerin hemen tükendiğini öğrenmiştik. Sevgili arkadaşım Christine, daha önceki yazıda belirttiğim üzere, yüksek rakıma çabucak adapte olmuş ama ben hala halsizliğimi atamamıştım. Bu yüzden sabah sabah kalkıp biletleri almaya gönüllü olmuştu. Christine’nin çok iyi bir seyahat arkadaşı olduğunu belirtmek isterim. Siz siz olun kiminle yola çıkacağınızı iyi seçin her zaman.
Potala sarayına girdik ama çoğu odaya girmek yasak. Her köşede bir Çinli nöbetçi bekliyor. Her manastırda olduğu gibi burada da her yer yak yağından yapılmış mumlarla dolu, ağır bir koku var içerde. Kırmızı ve altın sarısı ağırlıkta olmak üzere renkli kadifemsi kumaşlarla, halılarla döşenmiş her yer. Odadan odaya geçiyoruz. Altın kaplama tanrılar ve muhteşem mobilyalar arasında ilerliyoruz ama ne yazık ki fotoğraf çekmek yasak, sadece dışında çekilebiliyor. Oysa her köşesini fotoğraflamak istiyorum unutmamak için.
Potala’yı da gördükten sonra Lhasa’dan ayrılıp Everest Ana Kampına gitme zamanı gelmişti ama döndüğümüzde de dünyanın en yüksek rakımındaki kutsal Namtso gölünü de görmek istiyorduk. Lhasa’ya girmek için Çin’den bir izin çıkarmıştık ama şimdi de Lhasa’dan dışarı çıkmak için başka bir izne gerek vardı!!! Çin hükümeti tam bir sömürü politikası uyguluyor, bu arada da turistlerden bayağı para kazanıyordu.
Namtso gölü için planlar
İzne ek olarak bir cip, şoför ve de rehber kiralamak zorundaydık. Bu yolculuk yaklaşık 4 gün sürecekti. Gidip dönerken yol üzerinde bir kentte durup bir otelde geceleyecek, oralardaki manastırları da görecektik. Oradan döndükten 3 gün sonra da geri dönüş uçağımız vardı. Bu yüzden gitmeden Namtso gölü için de planları yapmak zorundaydık.
Ama acentedekiler 5 gün öncesinden göl için hiç bir rezervasyon yapamayacaklarını, döndükten sonra uğramamızı söyleyince, bizim bütün hayallerimiz suya düşmüştü çünkü bunu yapacak vaktimiz yoktu. Sene 2007! İnternetten bu tip organizasyonları yapmak daha mümkün değildi belirtmek isterim.
Suratımız asık bir şekilde hostelimize dönüyoruz ve bu durumu hosteldeki diğer arkadaşlarla konuşuyoruz. Geldiğimiz ilk gün bize yardımcı olan iki Amerikalı kızdan başka bir de İngiliz çift katılmıştı aramıza. Biraz sohbet edip ertesi günkü yolculuğumuza hazırlanmak için odamıza giriyoruz. Christine ile gölü de görebilmek için çareler düşünüyoruz ama bulamıyoruz.
Everest dönüşü yorgun argın hostele girdiğimizde bizi bir sürpriz bekliyor olacaktı. İngiliz arakadaşlardan biri bizi görür görmez, “hey, hemen yatın sabah minibüs gelecek” diyecekti, “kutsal göle gidiyoruz, her şey ayarlandı!” Düşünün ki, daha yeni tanıştığınız insanlar bizi düşünmüş ve istediğimiz gölü görebilmemiz için planlar yapmıştı. Onlar olmasa o muhteşem gölü görmeden ve size bir sonraki yazımda anlatacağım birçok şeyi yaşamadan geri gelecektik. Bütün hostel halkı birlikte gidiyorduk. Fıkradaki gibi: 3 Amerikalı, 2 İngiliz, 1 Çinli, 1 Kıbrıslı Türk ve 1 Kıbrıs Avusturyalısı.
“Aylardan Ağustos ve ben titriyorum”
Everest’e gitmek için cipimiz erken saatte bizi aldı. Rehberimizin de şöförümüzün de Tibetli olmasına çok seviniyorum. Tibet’te Çinlilerle karşılaşmaktan bıkmıştım. Rehber çok konuşkan genç bir çocuk. Abisinin senelerdir Hindistan’da okuduğunu, hiç ziyarete gelemediğini, zaten onun da gidemediğini anlatıyor, biz üzülüyoruz. Bir çok aile böyle parçalanmış. Kimi Hindistan’da yaşıyor, kimi dünyanın başka yerlerinde. Bazılarının Tibet’e dönmesi sakıncalı. Çin sömürüsünün etkileri bir kez daha kendini gösteriyordu.
Yolda vadilerin arasında duruyoruz taa aşağılardaki turkuaz Yamdrok gölünü seyrediyoruz. Göğe daha yakın diye mi ne, çok daha mavi görünüyor gözümüze. Bu kutsal göl de Dalay Lama’nın reenkarnesini bulmak için kullanılmış zamanında. Diğer gideceğimiz gölün aksine bu tatlı su gölü. Bu arada hava gitgide soğuyor, Everest varlığını hissettirmeye başlıyor. Aylardan Ağustos ve ben titriyorum.
Tuvalet macerası
Bir tuvalet maceramı daha anlatmak istiyorum. Çin yazımı okuyan bilir, Çin ve Tibet tuvalet maceralarına çok müsait bir yer. Hijyen anlayışımız o kadar farklı ki! Ciple saatlerce yolda gidince, artık bir tuvalet molası istiyorum, şoför kafa sallıyor, bir süre sonra duruyor, tuvalet deyip işaret ediyor. Bakıyorum, göremiyorum. Yarı yıkık taştan küçük bir bina görüyor ve gördüğüme inanmak istemiyorum. Tekrar aynı yeri gösteriyor, mecburen iniyorum ve binaya girmemle çıkmam, daha önce olduğu gibi, bir oluyor. O kadar çok sinek var ki göz gözü görmüyor. Geri çıkıyorum ama bu defa geçen defa ki gibi 12 saat beklememeye karar veriyorum.
Etrafıma bakınıyorum dağ başındayız. Etrafta yol kenarında meyve satan birkaç kadın ve yoldan aşağıya inen bir patika var. Evet Nibel diyorum kendi kendime, en hijyenik şartlar bu patikanın ucunda. Yürüyorum bir ağaç buluyorum arkasında işimi hallettikten sonra bir bakıyorum ki, meyve satan kadın yolun kenarına çömelmiş eteklerinden görülmüyor ama o da aynı işi yapıyor sanki. Sonra ayağa kalkıp bir iki adım atınca yerde bıraktığı ıslaklıktan emin oluyorum! Bana meyvelerinden satmaya çalışıyor, almıyorum! Evet, uzun etek giymenin faydaları işte, saklanacak yer bulmana gerek yok. Erkeklerin yapması olağandı ama kadınların bu rahatlığını ilk defa Tibet’te görüyorum.
Gerçek ortamında rahipler…
O gece konaklayacağımız kente geliyoruz ve otele yerleşiyoruz. Ertesi gün sabah erken kalkıp oradaki manastırı da geziyoruz. Bu manastırda rahip adayı çocuklarla da karşılaşıyoruz. Sınıflarına giderken şarkılar söylüyorlar. Onları izliyoruz bir süre.
Dans ve müzik rahiplerin hayatlarının bir parçası, manastırın bahçesinde çok değişik enstrümanlar eşliğinde değişik figürler sergiliyor rahipler. Sizi meditatif bir moda sokan dinlemeye doyamayacağınız bir müzik.
Manastırın içinde gezerken ise duyduğum sesler hem ürkütüyor, hem de hayranlık uyandırıyor. ‘Om’ sesini çıkartan rahiplerin titreyen boğazlarından gelen bu ses sanki karın boşluklarından yankılanarak kulaklarımıza geliyor. Budisim’in en kutsal mantrasını gerçek ortamında rahiplerden duyuyor olmak muhteşem bir tecrübe oluyor. Yine her yer yak yağından yapılmış mum kokuyor.
“Money, money, money…”
Everest’e yaklaştıkça yollar kötüleşiyor. Hatta yol kayboluyor! Kurak bir boşlukta gidiyoruz. Arada Çin polisinin durduğu denetim noktalarında durduğumuzda, akan ama hiç silinmeyen sümükten burunlarında derin yaralar oluşmuş, perperişan çocuklar arabaya saldırıyor. “Money, money, money” sesleri yankılanıyor etrafımızda. Ben şoförün uyarılarına rağmen dayanamayıp, camı birazcık açıp para uzatmaya çalışıyorum ama hepsi birden cama saldırınca, bunun pek mantıklı olmadığını anlıyorum! Hangi birine yardım edebilirim ki?
Gözlerim doluyor, oradan tam vaktinde uzaklaşıyoruz. Ne adaletsiz bir dünya diye düşünüyorum. Biz yediğimiz önümüzde, yemediğimiz arkamızda büyüdük. Şimdiki çocukların sahip olduklarından hiç bahsetmeyeceğim bile! Ama bu çocukların hali beynime kazınıyor. Her şımarıklık yapan çocuk gördüğümde aklıma onlar geliyor.
Everest’e sağ salim varmak için dua etmeye başlamıştım artık. Christine benimle gene dalga geçiyordu. “Ne oldu?” diye soruyordu, “birden başımıza dindar kesildin!”. Nasıl kesilmeyeyim? Gittiğimiz yol engebeli, bir tarafı dağ, diğer tarafı uçurum! Şoför o kadar kendinden emin ki, hiç yavaşlamaya niyeti yok. Her engebede nerdeyse kafam arabanın tavanına çarpıyor. Uçurumdan uçmamız an meselesi! Daha gitmeden dönüş yolunu düşünmeye başlıyorum.
Sonunda kampa vardık!
Sonunda kampa varıyoruz. Tibet yerlilerinin kurduğu göçebe çadırlarından birine yerleşiyoruz. Çadırımızın kapısında tabelada ismi de yazıyor, ‘Everest Hotel’! 5 yıldızlı değil belki ama milyon yıldızlı bir otel oluyor her gece gökyüzüne baktığınızda. Çadırın ortasında bir odun sobası. Etrafı kanepelerle çevrili. Altın dişli, uzun saçlı, karizmatik çadır sahibi bize yatacağımız kanepeyi gösteriyor. Çadırda bizden başka kadın yok ama kendimizi rahatsız hissedeceğimiz hiçbir durum da yok.
“İyi ki…”
İyi ki uyku tulumlarımızı getirmişiz. Tahmin edersiniz ki yine pek hijyenik bir ortamda değiliz. Çadır sahibimiz elinde çaydanlık “tea, tea, tea” diye geziyor. Tibet çayı da yak yağından yapılıyor. Zaten daha önce deneyip çok yağlı olduğu için içememiştim. Bu ortamda hiç içemezdim. İçmemek de daha mantıklıydı. Benim yine ilk sorum “tolilets?” oluyor ve adam soruyu çok saçma bulmuşçasına yarı buçuk İngilizcesiyle cevap veriyor, “çadırın arkasında”. Dışarı çıkıyorum, ama tuvalet namına hiçbir şey göremiyorum. Çadırın arkası dediği aslında dışarısı! Sonunda anlıyorum.
Everest’i uzaktan da olsa bir kere görmek için her şeye dayanacaktık. Tek dileğim ertesi günün bulutlu olmamasıydı. Yoksa tüm bu eziyet boşa gidecekti. Eziyet dediğime bakmayın, bence en güzel seyahat, konfor alanınızdan çıktığınız zamanlardır. İşte o zaman tahammül sınırlarınızı keşfeder, kendi limitlerinizi aşar, başka insanlarla empati kurmayı öğrenirsiniz.
Bakalım dünyanın çatısına çıkıp, en tepesini görmek nasıl bir his olacak. Yarın hava güzel olur umuduyla uyku tulumlarımıza giriyoruz ve yorgunluktan bayılıyoruz. Haftaya dünyanın ‘en’leriyle yine buradayım…
Dünyanın en yüksek dağında ve en yükseğindeki tuz gölünde görüşmek üzere…
Tibet hakkında daha fazla bilgi ve yardım kampanyalarına katılmak için: https://freetibet.org/ ve Facebook’ta FreeTibet
Yorumlar kapalı.