Nibel TEKTAN
Tibet’e varmamıza az kaldı. Ben birkaç gün öncesinden yediklerime içtiklerime dikkat etmeye ve bol bol su içmeye başladım. Malum Tibet, yani Dünyanın Çatısı, rakım olarak çok yüksekte olduğu için, hava basıncı yükseldikçe, kandaki oksijen miktarı azalıyor, vücutta sıvı kaybı oluyor. Hele de nerdeyse deniz seviyesinde doğup büyümüş ve bu yüksekliklerde hiç bulunmamış benim gibi biri için bu duruma hazırlık yapmam şarttı. Christine’yi soracak olursanız, sürekli benimle dalga geçiyordu. Kendisi Alp dağlarının eteklerinde doğmuş büyümüş bir dağ keçisi olduğu için, bu hazırlıklar ona komik geliyordu. Ama bu hazırlıklarıma rağmen ortama alışmam bir kaç günümü alacaktı.
Birçoğumuzun hayali, tüm dünyadan izole, mutlu insanların yaşadığı, heybetli dağların eteklerindeki cennet, Shangri-La. Uzun ömürlerine rağmen çok az yaşlanan insanların yaşadığı, erken ölümlerin yaşanmadığı heybetli dağların eteklerine kurulmuş bir ülke. James Hilton, Lost Horizon (Yitik Ufuklar) romanında böyle bir yeri tasfir etmiş. Kim istemezdi ki böyle bir yerde yaşamak! Romanda tasvir edilen Shangri-La’nın neresi olduğu bir merak konusu. Birçok kaynak bu ülkenin aslında Tibet olduğunu iddia ediyor. Bu yüzden Tibet, Shangri-La ile özdeşleşmiş bir ülke.
Gezginlerin gözdesi
Tibet, gezginlerin gözdesi, dünyanın en mistik yeri. Çin Halk Cumhuriyeti’nin tüm çabalarına rağmen geleneklerini korumaya çalışmış, dünyanın en güzel kalpli insanlarının yaşadığı ırak ülke. Tarihi boyunca istilaya uğramış, bir yolunu bulup istilacıları ülkelerinden atmış, fakat Hindistan’da hüküm süren İngiltere Tibet’i işgal ettikten sonra Rus Çarlığı ile burun buruna gelmemek için Tibetlilere sorma gereği bile duymadan Tibet’i tampon bölge ilan etmiş, ve Çin’in hükmünü tanımış! Şaşırdınız mı? Ben şaşırmadım… Ve bu Tibet’e çok pahalıya mal olmuş. Nüfusunun yarıdan fazlası Tibet sınırları dışında kalmış. Manastırlar yok edilmiş, rahipler öldürülmüş.
O sıralar şimdiki Dalay Lama’dan önceki varmış. Dalay Lama, yani Tibet’in spritüel lideri, yaşayan Budadır. İnanışlarına göre ruh ölümsüzdür ve her Dalay Lama öldüğünde aynı ruh yenisine geçecektir. Ruhun bedenden kolay çıkması için 13. Dalay Lama’nın bedeni parçalanmış ve kurda kuşa yem olmaya bırakılmış.
14. Dalay Lama’yı bulmak için üst düzey Budist Rahipleri Lhamo La-Tso gölüne gidip, ruhun reenkarne olacağı çocuğun bulunduğu yerin görüntülerinin belirmesini beklemişler ve görüntüler sonucunda, şu anki Dalay Lama bulunmuş. Ailesi ile birlikte Lhasa’ya getirilmiş ve tahta çıkana kadar yoğun bir eğitime alınmış.
1950’de Çin Kızıl ordusu Tibet’e girmiş ve Dalay Lama gencecik yaşında ülkenin idaresini ele almak zorunda kalmış. Dalay Lama 9 yıl süren barışçıl, şiddet karşıtı bir politika sürdürmüş fakat giderek artan Çin şiddeti karşısında, 1959’da Hindistan’a kaçmak zorunda kalmış. O tarihten beridir, Dalay Lama binlerce Tibetli ile birlikte Hindistan’ın Dharmsala şehrinde yaşıyor.
Hostelimiz iç bahçeli küçük bir bina. Çok kalabalık yok, odamız güzel. Gider gitmez Hindistan’da okuyan iki Amerikalı genç kızla tanışıyoruz. Hemen bize genel bilgileri vermeye başlıyorlar ve şehir merkezine birlikte yürümeyi teklif ediyorlar. Hostel kültürü böyle bir şey. Hostel sakinleri hemen kaynaşıp, birbirlerine ellerinden gelen yardımı yapar.
Bir süre ara sokaklardan yürüdükten sonra, bir meydana çıkıyoruz ki o an yaşadığım şoku aradan geçen onca yıla rağmen hatırlıyorum. Sanki zaman tünelinden geçmiş ve asırlar öncesine dönmüştüm. İlk anda, yerde yüzüstü yatan bir adam görüyorum. “Aaa adam yerde ne yapıyor?” diye sormamla birlikte adam ayağa kalkıyor. Ben ağzım açık bakakalıyorum.
Geleneksel kıyafetleriyle aynı yöne yürüyen bir sürü insan, hatta çocuk. Üç adım atıyor, ellerini başlarının üzerinde birleştirip, kalplerinin önüne indiriyor ve sonra yere yatıp, alınları yere değecek şekilde yere kapaklanıyorlardı. Kalkıp üç adım attıktan sonra tekrar aynı şeyi yapıyor ve böylece ilerliyorlardı. Çocuklar da büyüklerini taklit ederek ilerliyordu. Namaz kılmanın hareketli hali gibi bir şey.

Haç yolundaki hacılar
İlk şoku atlattıktan sonra, onların haç yolundaki hacılar olduğunu anladım. Barkhor meydanındaki eski Jokhang Tapınağı’nın etrafında dönen onlarca hacı! Bazıları ellerine eldiven giymiş, kimi onu bile bulamayıp bez parçaları bağlamış. Hatta eline terlik bile geçirmiş olanı vardı. Kafalarına bant bağlamışlar, alın bölgesine yumuşak bir şeyler sıkıştırmışlardı. Sürekli yere kapaklanıp kalkmaktan dolayı oluşan yaraları engellemek için bulunmuş çarelerdi bunlar belli ki.
Bunu yaparak taaa köylerinden çıkıp, bazen yüzlerce kilometre kat edip manastırın etrafında 3 tur döndükten sonra haç yolları tamamlanıyor. Her birinin amacı başka, kimi adak adamıştır, kimi karmasını temizlemek istiyordur ki böylece bir sonraki hayatlarında yine insan olarak dünyaya reenkarne olacaklardır, kimi ise aydınlanmaya biraz daha yaklaşmak için yollara düşmüştür.
Aslında dünyadaki bütün dinlerde benzer ritüeller görülüyor. Tıpkı Kabe’nin etrafında dönen Müslümanlar gibi, ‘Kora’ denilen bu olayı gerçekleştirirken Tibetli Budistler de dua yerine ‘Mantra’lar mırıldanırlar. Amaç, saptırılmadığı takdirde, hep aynı aslında, daha iyi birer insan olmak, içimize dönmek, maddi değil manevi dünyamızı geliştirmek. Değil mi?
Sanki film sahnesi
Neyse, ben şoku atlatmak için bir süre istiyorum. O kadar farklı bir yerdeydim ki, kendimi bir film sahnesindeymiş gibi hissediyordum. Kızlar hem bize etrafı dolaştırıyor, hem de önemi bilgiler veriyorlardı. En önemlisi nerde yemek yiyeceğimizdi çünkü Çinlilerin de, Tibetlilerin de, temizlik ve hijyen anlayışları bizimkinden ‘biraz’ farklıydı! Ben sürekli yanımda tuvalet kâğıdı, sabun ve ıslak mendil taşıyordum, Christine’ye yine benimle dalga geçmesi için fırsat veriyordum. “Eridi o ellerin yıkamaktan!” diyordu! Ama ne yapabilirdim ki! Her yer o kadar pisti ki!
‘Dünya’ yanlış hatırlamıyorsam 10 küsur dilde dünya demekmiş. Lhasa’da yemek yenilebilecek en güvenli yer Dünya restauranttı! Yemek meraklıları için söylüyorum, Tibet’te beklentilerinizi çok düşük tutun. İyi ki noodles seviyordum da açlıktan ölmedim. Maksat beslenmekti. Dünya restoran seyahatimiz boyunca uğrak yerimiz olacaktı.
Benim, oksijensizliğe alışmam için bir kaç günü sakin geçirmeye çalıştık ve Tibet planlarımız için hazırlıkları yapmaya çalıştık. Planlarımızın içinde bir çok manastır, Dalay Lama’nın reenkarnesini bulmak için ziyaret edilen kutsal göl, Tibet’teyken yaşadığı Potala Sarayı ve Everest Ana Kampı vardı!
Zihnime kazınan şoför…
Gezmeye manastırlardan başlamıştık. Ganden, Drepung ve tabi ki merkezdeki Jokhang. Teker teker anlatmama imkan yok, bu yüzden başımızdan geçen ilginç olayları anlatmak istiyorum.
Bir sabah erkenden taksi çağırıp Ganden Manastırına gitmek için otobüsün kalktığı yere gitmeye karar verdik. Sabah sabah yürümek pek mantıklı değildi. Taksiye bindik, taksi şoförü Çinli! “Barkhor” dedim, şoför “OK,OK” dedi. Barkhor şehir merkezi! Yani benim ilk şoku yaşadığım meydan.
Araba hareket ettikten bir süre sonra farklı bir yöne gittiğimizi fark ettik. Ben adama İngilizce yanlış yere gittiğimizi anlatmaya çalışıyorum. Şöför sadece ‘OK, OK’ diyor. Bir Çinli size OK diyorsa, hele iki kere tekrar ediyorsa, hiç bir şey anlamamış demektir. Geç oldu ama sonunda bunu öğrendim! Elimdeki Tibet rehberini açıyorum, Barkhor’un Tibetçesini gösteriyorum, adam Çinli olduğu için anlamıyor. Kitaptaki resimleri gösteriyorum, yine anlamıyor. Israrla bizi bir evin önünde indirmeye çalışıyor. Meğer orası Dalay Lama’nın yazlık eviymiş daha sonra anlıyoruz.
Ben artık çileden çıkıyorum, İngilizce adama ‘kızarken’ birden ne diye İngilizce ‘kızıyorum, zaten anlamıyor’ deyip, Türkçe bağırmaya başlıyorum. “Lhasa’nın en ünlü meydanı bu!!! Nasıl bilmezsin? Otobüsü kaçırıyoruz senin yüzünden …”. Christine gülmekten konuşamıyor. Daha sonra bana “Nibel, seni hiç bu kadar sinirli görmemiştim. Hele bir Çinliye Türkçe bağırmanı hiç unutamayacağım!” diyor. Neyse, bir yere varamayacağımızı anlayınca, oracıkta taksiden inip, başka taksi aramaya başlıyoruz. Sabah 7 ve biz evlerin olduğu alakasız bir yerdeyiz! Tibetli bir taksici bulmak için dua etmeye başlıyoruz. Kıbrıs’ta Kıbrıslı taksici bulmak gibi bir şey.
Sonunda başka bir taksi buluyoruz ve o da Çinli çıkıyor. Ben hemen kitabı gösteriyorum veee yine aynı cevap! “OK, OK”. Başka şansımız yok, nereye götürürse gideceğiz. Ben şoförün yanına oturuyorum, doğru yöne gidip gitmediğimizi kontrol ediyorum. Tamam! En azından şehir merkezine yaklaşıyoruz ama bu defa da Potala Sarayı’na doğru yöneliyoruz! Ben yine şoföre müdahale etmeye çalışıyorum ama şöför ısrarla aynı yöne gidiyor.
Ben tam patlamak üzereyken, şoför Tibetli bir kadının yanında durup, camı açıyor, Tibetli sandığımız kadın Avrupalı bir kadın çıkıyor. Belli ki orada yaşıyor ki dünyanın her yerinden birçok insan Tibet’te yaşamakla kalmıyor, Budizimin tüm gereklerini de yerine getiriyor. Tam bir spritüel yolculuk!
Ben kadına “Barkhor’a gitmek istiyoruz” diyorum, kadın dönüp adama “Barkhooor” diyor. Şöför “aaaaa” gibi bir şey diyor! “Barkhoooor”! Ben yine Türkçe “yahuuu” diyorum, “ben bütün gündür ne diyorum??? Ben söyleyince neden anlamadıııın???”. Christine yine kahkahalarla gülmeye başlıyor. Sinirim geçtikten sonra şoföre iyi davranmaya başlıyorum ve kızdığım için çok üzülüyorum.
İyi saatte olsun, o kadın ve çözüm odaklı şoför sayesinde, otobüse son anda yetişip, manastırı ziyaret etmeye giden Tibetliler ve tavuklarıyla birlikte daracık kıvrım kıvrım kıvrılan dağ yollarından manastıra varıyoruz.
Bulutların yakınındaki sıcak insanlar
Genelde manastırlar dağların eteklerine kurulmuş, sanki uzansanız bulutlara değebileceksiniz gibi. Rahipler güler yüzlü ve cana yakın. Doğru dürüst İngilizce bilmeseler de sohbete hazırlar. Bir tanesi Ray-Ban gözlüklerimi göstererek kaç paraya aldığımı soruyor, söylüyorum, kazıklamışlar seni, bak ben şu kadara aldım diyor çata pata, Çin malı, taklit gözlüklerini gösteriyor. Ben gözlüklerini çok beğendiğimi söylüyorum, çok mutlu oluyor. Bıraksam saatlerce sohbet edelim istiyor sanki ama bir süre sonra bütün manastırı gezmek istediğimi söylüyorum, gülümseyerek beni uğurluyor.
Etrafta manastırı ziyarete gelmiş bir sürü Tibetli. Bebeğine meyve yediriyor bir anne, ben fotoğraf çekmeye çalışıyorum, kadınla göz göze geliyorum, utanıyorum ama kadın gülümseyip, güneşten korumak için bebeğin yüzünü örttüğü örtüyü açıyor, ben hemen fotoğraflarını çekiyorum, teşekkür mahiyetinde gülümsüyorum, o da bana gülümsüyor. Hala odamda durur o fotoğraf. Umarım sağ salim büyümüştür o bebek. Şimdi 9 yaşlarında olmalı.
Herkes mutlu
Shangri-La, mutlu insanların ülkesi ya, kesinlikle Tibetlilerin hepsi mutlu. Tabi saldırılara maruz kalmadıkları ve inançlarına göre yaşadıkları takdirde. Mesela Budist rahiplerin turuncu kıyafetleri, ayakkabıları ve ufak tefek, gözlük gibi birkaç şeyden başka hiçbir şeyleri yok ama manevi dünyaları ne kadar zengindir biz zavallıı maddiyatçı toplumlarda yetişen insanlar anlayamaz. Ne kadar da anlatmaya çalışsam, sefil bir hayatla insan nasıl mutlu olabilir diye soranları duyabiliyorum şimdiden!
Mutluluklarının yanında Budist rahipler ve hatta sıradan insanlar, ülkelerinin özgürlüğünü tehdit eden Çin hükümetini protesto etmek ve dikkatleri ülkelerine çekmek için, kendilerini şehir meydanlarında yakacak kadar da onurlu insanlar. Çin hükümeti, 2008’dan beri saldırılarını artırmış, birçok manastır yağmalanmış, rahipler kaçırılıp öldürülmüş. Saldırılar başladığından beri, yani 2008’den bu güne Wikipedia’ya göre, yaklaşık 138 Tibetli kendini yakmış!
İşte! Senelerce dünyayla iletişimi kopuk kalmış, tüm dünyada merak uyandıran, ama son zamanlarda sömürülüp, yağmalanan bir güzel ülke! İsteyenler, https://freetibet.org/ adresinden ve ya Facebook’da Free Tibet sayfasından hem daha fazla bilgi alabilirler hem de Çin işgalini protesto etmek için kampanyalara destek verebilirler.
Hikâyemize gelince, daha bitmedi. Daha anlatacak çok macera var…
Haftaya görüşmek üzere…




















Yorumlar kapalı.