1. Haberler
  2. Kategorisiz
  3. Antik Lefkoşa’nın altın üçgeni

Antik Lefkoşa’nın altın üçgeni

Uç noktalarını Büyük Han, Kumarcılar Hanı ve Bedesten'in oluşturduğu tarihi üçgen, Surlariçi Lefkoşa'nın tam orta yerindedir. “Şu anda Lefkoşa'nın tam orta yerinde bulunuyorsunuz” yazısını içeren levha da, zaten Bedesten'in komşusu Belediye Pazarı'nın (Bandabuliya) karşısındaki duvara çakılmıştır.

featured


Büyük Han, Kumarcılar Hanı ve Bedesten üçgeni, 300 yıldan fazla süren yaşam tarzının renkli ve hareketli alanını oluşturmuştu. Bunların içinde Büyük Han, Kıbrıs’ın en gösterişli konaklama yeriydi. Kumarcılar Hanı, tabii ki kumar düşkünlerinin keyfine de hizmet eden, çeşitli eğlencenin mekânıydı… Aslında buranın orijinal adı “Hımarcılar Hanı”… Yani “Eşekçiler Hanı”…  Ama bu ad halkın dilinde değişimlere uğrayarak en sonunda “Kumarcılar Hanı”na dönüşmüş…

“Kumarcılar Hanı”nın gerçek adı “Hımarcılar Hanı”

Bedesten ise Kıbrıs’ın en büyük ve en gösterişli kapalı çarşısı… Hemen yanındaki “Bandabuliya” da zaten ilhamını Bedesten’den alan bir mimaridir. Orası, İngiliz Müstemleke Yönetimi döneminde, Bedesten’in yıpranıp devreden çıkmasından sonra, alternatif kapalı çarşı olarak inşa edilmişti başkentte… 30’lu yılların içinde… Ticaret yapmak amacıyla adanın çeşitli yerlerinden gelenler Büyük Han’da konaklar, Kumarcılar Hanı’nda eğlenir ve Bedesten’de alışveriş yaparlardı. Bazen günler süren uzun ve maceralı yolculuklardan sonra uzak yerlerden kente gelinirdi. Gelenlerin binek ve yük hayvanları olan atları, katırları, eşekleri ve develeri sorarsanız, onlar da Büyük Han’ın ve Kumarcılar Hanı’nın geniş avlularında ve ahırlarında barındırılırdı.
Kumarcılar Hanı, üst kattaki odalarıyla uzaktan gelenlere konaklama olanağı da sunmuyor değildi. Ama zemindeki mimari düzenlemeler dönemin eğlencelerine mekân oluşturacak biçimde planlanmıştı. Dörtgen plan üzerine uyarlanır inşaat. Ne ki eğlence ve dinlenme alanlarını genişletmek üzere yıllar sonra yapılan yenilemede Han’ın 52 olan oda sayısı 44’e indirgenir.

Eski bir manastır kalıntısının üzerinde 17’nci yüzyılda inşa edilen bu Osmanlı eseri, giriş bölümündeki mimari tarzıyla melez bir kültür mirası olduğunun işaretini vermektedir. Kumarcılar Hanı, Başkent Lefkoşa’da yerleşim sorunlarının yaşandığı dönemde, uzun süre “Kıbrıs Türk Eski Eserler ve Müzeler Dairesi” olarak da kullanılmıştı.
“Kumarcılar Hanı”nın gerçek adı “Hımarcılar Hanı”dır, ya… Bu konu üzerine birkaç satır daha yazmalı: “Hımar”, eski Türkçe’de “eşek” anlamına geldiğine göre, burası “Eşekçiler Hanı”… Tabii ki “eşek” deyip geçmemeli… Eşek, tıpkı köpek gibi sahibine sadık evcil bir hayvan…

Eşekleriyle ünlü Kıbrıs’ta bir zamanlar bu son derece uysal ve güçlü yaratık, yük ve insan taşımacılığının özverili ve canlı aracıydı… O hana kumarcılar mı dadandı, yoksa söylemlerde uğranılan değişiklikten mi ne, gel zaman, git zaman adı da “Kumarcılar Hanı”na dönüştü buranın!..

Bedesten, dünya literatüründe yeri olan bir kültür mirası

Kumarcılar Hanı, Büyük Han ve Bedesten… Lefkoşa’daki Türk kültür mirasının altın üçgeni… Eski başkentin, uzun yılların ihmaline uğrayan bu altın üçgenini diriltmek için pahalı bir restorasyon gerçekleştirildi. Bu planın ilk ayağında, Büyük Han, yenilenen çehresi ve ortaya çıkartılan özellikleriyle günümüze muhteşem bir dönüş yaptı. Büyük Han’ı yenileme giderleri Türkiye tarafından karşılandı. Kumarcılar Hanı’nın hisseli tapusu özel kişilerdedir… Orada Türkiye finansmanıyla başlatılan ve zaman zaman durdurulan restorasyon en sonunda sonuçlandırılabildi. Kumarcılar Hanı, yakın geçmişte turizmin hizmetine girdi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) finansmanıyla, Vakıflar İdaresi ile eski Eserler ve Müzeler Dairesi’nin denetiminde hızlı bir şekilde yürütülen yenileme çalışmaları sayesinde Bedesten, yıkıntılarından yeniden doğdu.
Bedesten, dünya literatüründe de yeri olan bir kültür mirası. Uluslararası üne sahip restorasyon uzmanlarının gözetimi altında yenilendi. Tabii ki burası, dünyaya gözlerini bir kapalı çarşı olarak açmamıştı. 12’nci yüzyılda, ilk kez bir kilise olarak inşa edilmiş ve adı da Saint Nicholas konmuştu. Gösterişli bina, Lüzinyanlar döneminde gotik dokunuşlar ve eklemelerle genişletildi. Venedikliler döneminde de mimarisinde değişiklik yapıldı. Derken Yunan Ortodoks Metropolitliği’ne verilir bina… Onların elinde de değişimlerini sürdürür. 1571’de Kıbrıs Osmanlı yönetimine girince, burası dinsel kimliğinden ayrıştırılır. Yeni bir mimari anlayışla elden geçirtilerek büyük bir kapalı çarşıya dönüştürülür. 1920’li yılların sonuna dek, daha çok dokuma ürünlerinin ve giyim – kuşam malzemesinin pazarlandığı bir ticaret merkezi olarak ün salar.

Büyük Han; görkemli kültür mirası

Büyük Han, 400 yıldan fazla süredir Lefkoşa’nın orta yerinde, altın üçgenin en gösterişli halkası olarak zamana karşı yiğitçe direnmekte ve sinesine gelenlere efsaneleşen öykülerini fısıldamaktadır. Bu öykülerin içinde en hazin olanı, hiç kuşkusuz Muzaffer Paşa’nınkidir. Bir zamanlar adına şarkılar, türküler ve ağıtlar yakılan fethin ünlü paşasıdır o… Büyük Han onun eseri. Avlonya Sancak Beyi Muzaffer Paşa’nın, genç, yiğit, dürüst bir komutan olduğu söylenir…
Muzaffer Paşa, Lefkoşa’nın Venediklilerden alınmasında, en büyük özveriyi gösterendir. Paşa’nın Rumeli, Şam ve Trablusşam eyalet askerlerinden oluşan birlikleri, 1570 Kıbrıs seferinde, Lefkoşa’nın güneyindeki Kostanza Burcu önünde konuşlanmıştı. 9 Eylül sabahı Muzaffer Paşa’nın alnından öpüp cenge gönderdiği öncü askerlerden biri, o cehennemi vuruşmada burca tırmanarak ilk kez Osmanlı bayrağını Kostanza’ya diker. Bu olay, başkentin fethedildiği anlamına geliyordu. Daha sonra adına o burç üstünde bir türbe yapılacak olan “Bayraktar” diktiği bayrağın altında şehit düşerken, Muzaffer Paşa’nın cengâverleri de, Bayraktar’ın cesedinin yanından akın akın geçerek direniş gücünü yitiren kentin sokaklarına yalın kılıç dalarlar. Muzaffer Paşa, burçlardan Lefkoşa’ya atlayan ilk Osmanlı komutanıdır.
Lefkoşa o gün fethedildiğinde Başkomutan Lala Mustafa Paşa, hiç tereddütsüz fethin komutanı Muzaffer Paşa’yı “genel vali” anlamına gelen Beylerbeyliğine atar. Başkentin derhal onarımdan geçirilmesi Muzaffer Paşa’ya verilen ilk buyruklardandı. Bu buyruk uyarınca başlatılan işler arasında, Büyük Han’ın temellerinin atılması da vardı. O zamanın anlayışıyla, Kıbrıs’ın gözde ticaret, konaklama ve toplum merkezini yaratma sevdasındadır genç paşa.
Ne var ki, kentin imarı için vergilendirilen gayrimüslimler, durumdan memnun değildir. Bunlar, Venediklinin ağır vergilerinden kurtulduklarını düşünürken, bu kez Osmanlı’dan gelen vergilerle yüzleşmekten tedirgindirler. Beylerbeyi’ni önce rüşvetle etkileyip yönetimini yozlaştırmaya çalışırlar. Bundan sonuç alınamayınca, Muzaffer Paşa aleyhine fesat başlatılır. İstanbul’daki saraya gizlice elçiler ve jurnallar gider. Kıbrıs Beylerbeyi, içinde sefa sürülecek lüks bir yapı inşa etmekle suçlanır. Bu yüzden de zevk ve sefa uğruna halk ağır vergiler altında inletilmekteymiş!..
Fitne etkisini gösterir. Osmanlı Sarayı, iftiralara kanar. Dürüst ama otoriter idaresinden dolayı düşmanları çoğalan Muzaffer Paşa’ya kendini savunma hakkı bile tanınmaz. İdam fermanıyla birlikte İstanbul’dan gönderilen cellat ekibi, yiğit komutanın kellesini fethettiği kentte alıp İstanbul’a, Osmanlı Sarayı’na götürür. Sevenleri uzun süre yasını tutar genç paşanın. Ama ölse de, eseri Büyük Han iki yıl gibi kısa bir sürede tamamlanıp, tam da onun düşlediği gibi bu yeni Osmanlı başkentinin yaşamına hareket, anlam, renk ve güzellik katmaya başlar. Kıbrıslı Türklerin belleğinde ve yüreğinde uzun yıllar sevgisini koruyan paşanın adı, kız ya da erkek ayırımı yapılmaksızın, yeni doğan yüzlerce bebeğe verilir… Yakın geçmişe kadar Kıbrıs’ta “Muzaffer” adlı erkek ve kadınların sayısı, dikkati çekecek denli çoktu.
Muzaffer Paşa’nın iki katlı, sarı taştan görkemli binasının 40’a yakın odası, alt ve üst koridorları ve bir de minik mescidi barındıran geniş avlusu, 400 küsur yıldır nice toplumsal ve kişisel öyküye tanık olmaktadır. Bunun yanı sıra, o vakur duruşuyla, ülkenin tarihini yaratan olaylara da mekân oluşturdu. Zaman oldu o mekân hapishaneye dönüştürüldü. Kimi zaman da kalabalık başkentte konut sıkıntısı çeken yoksul ailelerin sıcak ve toplu barınağına dönüştü. Ön cephesindeki zemin kat dükkânlarda kentin de renkli tipleri olan kahveciler, aşçılar, bakkallar ve kunduracılar topluluğu, ticarete ve gezmeye gelen halkın çekim merkezi oldu. Hatta 50’li yıllarda bir zamanlar toplumun en yüksek tirajlı gazetesi olan, merhum Cemal Togan’ın ünlü gazetesi “Bozkurt”un tesisleri, Han’ın kuzey köşesindeki birkaç dükkânın içindeydi. Bu özelliğiyle Büyük Han, toplumun yayın, kültür ve iletişim etkinliklerine de kucak açmış oldu.
Büyük Han’ın yenilenmesinden sonra 33 odası özel amaçlarla kiralandı. Bu görkemli kültür mirasının yeni kiracıları, binanın antik yapısına ve temsil ettiği kültürel geleneğe uygun, otantik ve folklorik işler yapıyor, etkinliklerde bulunuyor. Ön cephedeki ve arkadaki iki kapının hangisinden girilirse girilsin, ziyaretçiler zengin bir tarihin eşsiz büyüsüyle yüzleşirler. O büyüyle haşır neşir olanlar, Lefkoşa’nın bu görkemli Osmanlı anıtının neden gittikçe artan sayıda ziyaretçi çekmekte olduğunun gizlerini de çözerler.
 

 

Antik Lefkoşa’nın altın üçgeni
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir