1. Haberler
  2. Ekonomi
  3. Belediyelerin ekonomisi çöktü

Belediyelerin ekonomisi çöktü

2015 yılı verilerine göre, 28 belediye içerisinde sadece Güzelyurt, Değirmenlik, İskele, Alsancak, Çatalköy, Beyarmudu, İnönü, Büyükkonuk, Akdoğan, Serdarlı ve Esentepe öz kaynak gelirleriyle personel giderlerini karşılayabiliyor.

featured


Ergül ERNUR

Ülkemizdeki belediyelerin ekonomik durumu sürekli gündemde… Borç yükü altında olan birçok belediye kimi zaman personel maaşlarını da ödeyemiyor…

TC Lefkoşa Büyükelçiliği’nin “2015 KKTC Ekonomik Durum Raporu”nda belediyelerin durumu da ele alındı… Ortaya çıkan tablo ise hiç de iç açıcı değil… Birçok belediyenin gideri, gelirinden fazla… Belediyelerin çoğu da borç yükü altında…

Raporda, personel giderinin toplam gider bütçesi içindeki oranına bakıldığında, KKTC’deki belediyelerin toplam giderlerinin ortalama yüzde 50’sini personel giderlerinin oluşturduğu görüldüğü belirtildi.

2015 yılı verilerine göre belediyelerden sadece Güzelyurt, Değirmenlik, İskele, Alsancak, Çatalköy,

Beyarmudu, İnönü, Büyükkonuk, Akdoğan, Serdarlı ve Esentepe Belediyesi’nin öz kaynak gelirleri personel giderlerini karşılayabiliyor.

Bunun dışındaki belediyelerin tamamı sadece personel giderleri ödeyebilmek için bile devlet desteğine ihtiyaç duyuyor… 2015 yılında belediyelerde toplam 3 bin 73 personel çalışıyordu.

Lefkoşa Belediyesi 869 personelle en çok personele sahip belediye, Akıncılar ise 4 personel ile en az personele sahip belediye oldu.

İlçe belediyelerinin personel durumu incelendiğinde Lefkoşa Belediyesi’nin diğer ilçe belediyelerinin toplamından daha fazla personeli olduğu görülüyor. Lefkoşa Belediyesi’nin personel sayısı 2013 yılında 907, 2014 yılında 887’ye, 2015 yılında ise 869’a düşse de diğer ilçe belediyelerinin (toplam 762) toplamından fazla personeli var.

Denetim yok

Belediyelerin idari ve mali yapısına ilişkin sunulan verilerde, KKTC’nin belediye sayısının fazlalığı ve ölçek farklılığı nedeniyle birbiriyle karşılaştırma zorluğu olduğu ortaya çıktı. Birkaç belediye dışında belediyeler, gelirleriyle cari giderlerini karşılayabilmekte, borçlarını ödemekte ama altyapı yatırımlarına kaynak ayıramamakta. Raporda, “Bir başka anlatımla belediyeler elde ettikleri gelirlerin önemli bir kısmını mevcut durumu idame ettirebilmek için kullanmaktadır” denildi. Rapordaki yorum şöyle:

“Belediyelerin gelir potansiyellerinin tamamını kullanamamaktadır. Belediyelerin etkinliğini artırmak amacıyla her belediyenin gelir potansiyelinin analiz edilmesi, etkinlik ve verimliliğinin bu veriler ışığında tahlil edilmesi gerekmektedir.

Diğer bir deyişle her belediyenin kendi sınırları içerisinde sunmakta olduğu hizmetlerle ilgili olarak gerçek potansiyel incelenmeli ve belediyelerin iyi hizmet sunarken bunlarla ilgili gelir yaratma kabiliyetlerine bakılmalıdır. Bu yaklaşım sürdürülebilir belediyeciliğin sağlanması için önem arz etmektedir. Bunun yanında kırsalın gelir yaratmadaki kısıtları da dikkate alınmalıdır. Şöyle ki kentlerde ekonomik aktivitelere bağlı olarak belediyeler gelirini artırılabilme potansiyeli taşırken, kırsalda durum farklılık göstermektedir. Kırsal kesim ekonomik aktivite açısından çok daha sınırlı olmasıyla daha az gelir yaratma potansiyeline sahiptir.

Belediyelerin yatırım bütçesi için yasal bir minimum oran belirlenmiş olmasına rağmen, söz konusu tutarın yatırıma fiilen aktarılıp aktarılmadığı bütçe disiplini açısından denetlenmemektedir. Dolayısıyla bazı belediyeler herhangi bir denetim mekanizması ve buna bağlı yaptırımların olmamasından dolayı, elde edilen gelirleri farklı kaynaklara aktarabilmektedir.

“Personel sayısı limitlendirilmeli”

Belediyelerin halka hizmet için faaliyetlerini sürdürmesi gerektiği prensibiyle personel sayılarını kontrol altında tutması kaçınılmazdır. Bu amaçla belediyelerin personel giderlerine bir harcama limiti konması ve dolayısıyla belediyelerin personel sayılarını bu gideri dikkate alarak limitlendirmesi, sürdürülebilir belediyeciliğin sağlanması adına önemli bir adım olacaktır.

Öz kaynak içme suyu

Belediyelerin gelir kaynakları; öz kaynak gelirleri, devlet katkısı, borçlanma ve koşullu yardım ve bağışlardan

oluşmaktadır. Öz kaynak gelirleri; belediyelerin sağladığı hizmetler karşısında vatandaştan aldığı ücretlerdir. Devlet katkısı; devlet bütçesi yerel gelirleri üzerinden belediyelere nüfusu oranlarında sağladığı katkıdır. 51/1995 sayılı Belediyeler Yasası’nda 2015 yılında yapılan değişiklik ile devlet bütçesi yerel gelirlerinden ayrılan katkı % 9,25’e yükseltilmiştir.

27 belediyenin (Girne Belediyesi verilerine ulaşılamamıştır) toplam geliri içinde öz kaynak gelirlerinin payı ortalama % 48 oranındadır, bu oran her belediyeye göre değişiklik gösterse de belediyelerin devamlılığı açısından devlet katkısına ne kadar ihtiyaç olduğunun önemli bir göstergesidir.

Öz kaynak gelirleri belediyelerin sunmuş olduğu hizmetlere karşılık aldığı gelirlerden; emlak vergisi, içme suyu gelirleri, kanalizasyon gelirleri, temizlik-aydınlık gelirleri, imar geliri ve diğer gelirlerden oluşmaktadır.

Öz kaynak gelirleri içerisindeki en büyük pay belediyeye göre değişse de ortalama yüzde 21 ile içme suyu gelirleridir.

“Belediyelerin kendi bütçeleri dahilinde yatırım yapması imkansız”

Çatalköy, Akdoğan, Serdarlı ve Tatlısu dışında hiçbir belediye borçlanma ve koşullu yardım/hibeler olmadan giderlerini dahi karşılayamamaktadır. Dolayısıyla halkın gereksinim duyduğu alanlarda belediyelerin kendi bütçeleri dahilinde yatırım yapabilmesi imkânsızdır.

Yatırımlarda kısıtlama

Belediyelerin 2015 yılında yapmış olduğu toplam harcama 348 milyon TL düzeyindedir. Bu harcamanın % 23’ünü Lefkoşa Türk Belediyesi gerçekleştirmektedir.

Personel giderlerinin toplam harcama içindeki payı belediyeye göre değişim gösterse de ortalama % 52 oranındadır.

Belediyeler Yasası’na bakıldığında belediyelerin gider kalemleri ile ilgili tek kısıtlamanın yatırımlar kalemi ile ilgili olduğu görülmektedir. Şöyle ki belediyelerin aldıkları devlet katkısının en az 1/6’sının (0,166’sının) yatırıma yönlendirilmesi öngörülmektedir.

TC yardımları

Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında imzalanan 2010-2012 dönemini kapsayan “Kamunun Etkinliğinin ve Özel Sektörün Rekabet Gücünün Artırılması Programı” başlıklı protokol ile ülke ekonomisinin kalkınmasında yerel yönetimlerin güçlenmesi ve ulusal kalkınmanın merkezden mahale olduğu kadar, mahalden de merkeze doğru olması ihtiyacı göz önünde bulundurularak Belediyelerin altyapı yatırımlarına ayrılan katkı miktarları artırılmıştır.

2010 yılında 4 milyon TL civarında olan proje ödeneği 2011 yılında 23 milyon, 2012 yılında 25 milyon, 2013 yılında 40 milyon ve 2014 ile 2015 yıllarında ise 50 milyon TL olarak belirlenmiştir.

2011-2015 yılları arasında 28 belediyenin talebine göre yaklaşık 190 milyon TL ödenek karşılığında proje uygun görülmüş. Projelerin sektörel dağılımında altyapı yatırımlarına katkı öncelikli ilke olarak benimsenmiş bunun uzantısı olarak ödeneğin yüzde 68’i olan 126 milyon TL altyapı yatırımlarına ayrılmıştır. Bunun yanında kırsal kesim yerleşim yerlerinde sosyal ve kültürel aktivite merkezi oluşturma amacıyla gençlik merkezi, çok amaçlı toplum merkezi, köy kadın kursu ve çocuk ile spor parkları oluşturma projeleri desteklenmiş toplam ödeneğin yüzde 22’sine tekabül eden 40 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Altyapı projelerinin yanı sıra Belediyelerin çevre projeleri desteklenmiş yaklaşık 5 milyon TL karşılığında moloz temizliği ve dere ıslahı projelerine destek sağlanmıştır. Hizmet gereksinim projeleri altında ise Belediyelerin sürekli sağladığı hizmetlerde kullanılmak üzere çöp kamyonu, kazıcı yükleyici, yol süpürme aracı, çekirge kamyon gibi iş araçları alımlarına da katkı sağlanmış 14 milyon TL harcama yapılmış ve Belediyelerin fiziksel kapasitelerini artırmaya yönelik çalışmalar desteklenmiştir.

Projelerin detayında; trafik güvenliği ve ulaşım kolaylığı sağlanabilmesi için; köy içi yolların stabilize edilmesi, asfaltlanması, kaldırım ve sokak aydınlatma projelerini kapsayan “yol yapım projelerine” 77 milyon TL, insan sağlığını tehdit eden asbestli su borularının öncelikli değiştirilebilmesi ve su kaynaklarının heba olmasına neden olan kaçakların giderilmesi için su şebekelerinin yenilenmesi ve depo yapımı projelerini içeren “içme suyu projelerine” 12 milyon TL, kanalizasyon projelerine 13 milyon TL ve yağmur suyu drenaj projelerine 10 milyon TL ödenek ayrılmıştır.

 

Belediyelerin ekonomisi çöktü
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir