Adanın kuzeyinde genç kuşak başarılı bir tiyatrocu… İzel Seylani.Tiyatroyu bir meslek olarak değil “mesele” olarak görüyor. Sanatçının ürettiği sürece var olduğunu dile getiren Seylani, “Her tiyatro sanat yapmaz” da diyor…Genç, yaratıcı, çalışkan ve içimizden biri olan Seylani’yle Kıbrıs PAZAR eki için keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.
“Ailem sanattan kopuk değildi”
SORU: Tiyatro ile ilk ne zaman tanıştın? Tiyatrocu olmaya ne zaman ve nasıl karar verdin?
CEVAP: Çocukluğumdan beri ailemin sanat ortamlarından kopuk olmamasından dolayı şanslı biri olduğumu söyleyebilirim. Sürekli olarak LBT ve Devlet Tiyartrosu oyunlarını izlerdik. Okullarda hiç tiyatro kollarına da girmedim. O açıdan da şanslıydım çünkü o kollara giren gençler genelde tiyatroya küsüyorlar.
“Sanatı sanatçıdan öğrenmek gerekir”
SORU: Tiyatroyla (hatta genel sanatla) ilgilenmek isteyen ortaöğrenim çağındaki gençlere ve ailelerine neler tavsiye edersiniz? Tiyatronun ilk adımları için doğru adres nedir?
CEVAP: Çocuklarını sanatçılara yönlendirsinler. Çocuk resime meraklıysa ressamlarla, sergilerle zaman geçirsin, müziğe merakı olan bir çocuk tabi ki müzik öğretmenleri de iyidir ama müzisyenlerle, müzik insanlarıyla zaman geçirse çok daha iyi bir yola girerler.
Müzik öğretmeni çocuğa blok flüt çalmayı öğretir ve daha da ileriye gitmez. Sanatçı ile eğitim gören bir çocuğun müzik çerçevesinde yaratıcılığı da tetiklenir. İyi müzik dinlemekle, konserlere gitmekle bu yetenek gelişir.Eğitim hocalarının verdiği tiyatro dersleri ile tiyatrocuların verdiği tiyatro dersleri arasında da çok fark vardır. Yani sanatı sanatçıdan öğrenmek gerekir.
LBT deneyimi
SORU: Farkında bir insan olarak tiyatro yolculuğunun nasıl başladığına dönecek olursak…
CEVAP: Eve günlük gazete gelirdi ve biz gazete de okuyarak büyüdük. Çocukluğum bu Annan Planı dönemine denk geliyordu. O yaşlarda insan aç bir şekilde etraftan duyduklarıyla, onu etkileyen olaylar ve kişiler zinciriyle eğilir. Farkında biri olmak sanata bakışını depreştiriyor. Aksi takdirde bugün kişi oyunculuk/tiyatroyu dizi ve film sektörüne girebilmek için bir basamak olarak görüyor(Bu çok büyük bir tehlikedir). Tiyatro bir meslek değildir, bir meseledir. Tiyatronun da bir mesele olabilmesi için hayata farkında bir birey olarak bakıyor olmanız lazım.
Ben liseyi TMK’da okudum ve orası tam bir matematikçi/mühendis fabrikasıdır. Bir tek o ürünü çıkarır. O dönem Okan Ersan gibi bir sanatçıdan müzik dersi alıyordum. Lise sonda Yaşar Ersoy’un hazırladığı bir projede dans ettim/koroya girdim ve LBT gibi bir mabede adım atmanız yolunuzu bulmanızda yardımcı olur. LBT tiyatroyu bir okul olarak algılar ve oyuncu ile sanatçı kendini sürekli kendini geliştiririr. Böylece oyunculuğun felsefik altyapısının da dinamik bir şekilde olduğu bir deneyim yaşadım. Bir genç olarak LBT deneyimim tiyatronun da bir meslek olarak yapılabileğinin farkına varmamı sağladı. Bizim okuldan Hatice Tezcan gibi bu yolu başarıyla yürüyen önemli örnekler de çıkmıştı ve ben de hazırlanarak sınavlara girerek konservatuar yolunu tuttum.
“Eskişehir’de okumak bir şanstı”
SORU: Konservatuar yıllarının İzel Seylani üzerinde eğitim müfredatı dışında nasıl etkileri oldu?
CEVAP: Eskişehir’de üniversite okumak da benim için bir şanstı. Hem şehir, hem üniverite, hem bölüm hem de hocalarımın benim üzerimde çok olumlu etkileri var. Ben Eskişehir Devlet Konservatuar’ında okudum. TMK’dan mezun olup İngilizce bilmem beni okulun yurtdışlarındaki etkinliklere (festival,sempozyum, kurs, gösteri vs) göndermesinde etkili oldu. İngilizce sınavını da birinci bitirince okul beni Norveç’te bir sanat sempozyumuna yolladı, sonrasında İran’da işkence gören öğrencilerle “Ezilenlerin Tiyatrosu” adlı bir gösteri gerçekleştirdik. Orada tiyatronun sanatsal olarak bir söz söyleme aracı olduğunu, felsefesini, dinamiğini kapmamda İrandaki gösteri etkili oldu. Çünkü tiyatro farklı meseleleri olan ama ortak dili olan bir sanat dalıdır.
Eskişehir’in benim sanatçı olarak duruşumda, benimsediğim değerlerde,hayata bakışımda çok büyük katkısı var. İstanbul’daki konservatuarda okuyanlar,Ankara’daki konservatuarın ise öğretim kadroları maalesef dizi sektörüne yönelmişti ama Eskişehir’in öyle br derdi yoktu. Şehir sol değerlere sahip, daha insanca bir yaşam için düşünen, felsefik ve snaatsal anlamda üreten bir dünyaydı. Ergin Orbey(Hababam Sınıfı’nın çılgın müfettişi) Anadolu Üniversitesi’ndeki Devlet Konservatuarı’nın kurucusuydu.Ne şanslıyız ki bu sol duruşlu eğitimci ile çalıştık ve sanatsal kimliğimizin oluşmasında çok önemli bir model oldu. Onun yaptıklarını da görüyorduk. Sürgünlere rağmen devam etmesi, inadına orada konservatuar kurması bizleri de cesaretlendiriyordu. Bizler kendimizi sol sanat akımının içerisinde bulduk.Yine dünyayla iletişim içinde yerleşik bir eğitim kadrosu vardı.
Konservatuarı birincilikle 2011’de bitirerek memlekete döndük.
“Sanatçı olmak başka bir dünya”
SORU: Valizi toplayıp İngiltere’ye gittiğine göre çok döndün de denemez bence ona…
CEVAP: 2 ay geldim, biraz ailemle zaman geçirdim ve valizi toplayarak İngiltere’ye mastere gittim. Mezuniyete yakın bir AB bursu kazanıp İngiltere’de Univercity of Mancester’de okuma hakkını elde ettim. İngiltere’de master de benim hayatımda bir dönüm noktasıdır. Ben eğer tiyatroya yönelmeseydim TMK’yı bitirip Mancester’de Kimya Mühendisliği okumaya gidecektim. Kısmet master okumaya gittim. Çok sağlam master yapabileceğimiz hocalar vardı. Prof.Dr.James Thomson (ABD ve Avrupa’da TIPP(Ceza evlerinde Tiyatro Organizasyonu) birkaç yazışmadan ve redden sonra benimle çalışmayı kabul etti. Kıbrıs’a dönerek izinleri aldım ve master tezim olarak cezaevinde tiyatro çalışmalarına başladım. Cevaevinde oyun oynamaya değil cevaevinde oyun yapmaya gittik ve yaptık da. Mahkumların oynadığı bu memleketteki ilk cezaevi tiyatrosu uygulaması büyük yankı uyandırdı ve master tezimi verip doktoraya başladıktan sonra yurda dönüşüm gazete manşetlerinde oldu. Bizim ülkede bu bir ilkti ama ben İngiltere’de hocamla master tezi olarak hâlihazırda cezaevlerinde tiyatro uygulamasını yapıyordum. Bizim ülkemizdeki tiyatronun ustaları da gelip oyunumu izledi ve çok beğendklerini söylediler. Bu genç bir tiyatrocu için çok önemli bir motivasyon kaynağıdır. Ben İngiltere’de veya Türkiye’de kalsam muhtemelen iyi bir oyuncu olurdum ama Kıbrıs’a dönüp burada bu değerlerle yaptığım çalışmalarla sanatçı oldum. Dünya akademisyen ve oyuncu dolu ama sanatçı olmak başka bir dünya.
Performansları…
SORU: Ülken Kuzey Kıbrıs ve buradaki tiyatro yaşamı ile bağların hep sürdüğünü anlıyorum. Master sonrası bu ilişkiler hangi boyutta devam etti?
CEVAP: Yani ben konservatuar ve master yıllarında LBT’yla ilişkilerimizi hep sürdürdük. Sevgili Aliye Ummanel ile hep görüşmek ve yaptıklarımızı paylaşmak gibi bir sistemimiz ve dostluğumuz vardır. 2013’te Aliye ile birlikte “Physical Tiyatro” ve“Devised Tiyatro” tekniklerini birleştirdiğimiz ve iki toplumlu,çok kültürlü “Us From the Past” diye bir proje yaptık. Ben yönettim, Aliye de dramaturjik olarak katkı yaptı. Böylece Güney Kıbrıs’la ilk bağlantılarımızı da yaratmış olduk. Bir yıl sonra da Buffer Fringe Performans Sanatları Festivali projesinde danışmanlık yaptım. Burada da “Us From the Past” ın devam projesi “Divusion”ı yaptım. Bu arada LBT’de ilk profesyonel projem olarak Aliye Ummanel’in “Kayıp” oyununda konuk oyuncu olarak yer aldım.
Yine aynı dönemde Beyarmudu Belediyesi yeni bir kültür-sanat binası yaparak bir tiyatro ekibi kurmak istekleriyle benimle iletişime geçtiler. Ben de kabul ederek Başkan İlker Edip’in müthiş destekleriyle Güney Mesarya Halk Tiyatrosu’nu kurduk. Halkı kendi hikayeleriyle sahneye çıkartmak amacıyla oyunlar ( Nor Bedmez, Şaman ve Papaz Nikahı)kaleme aldım(dramaturjik yazarlığa da böylece başladım). Bu oyunları İngilizce’ye de çevirmeye başladım. Bu arada Türkiye Oyun yazarları Derneği benim oyunlarımdan birini okumak istediğini söyledi. “Şaman” oyunumuz Türkiye’de çeşitli festivallere katıldı, ödüller aldı. Aynı dönemde “Nor Bedmez” oyunum “Cheese and Molasses” ismiyle İsveç’te Genç Oyun Yazarları’nın düzenlediği “İnterplay Europe” festivaline katıldı. 2 yıldır Beyarmudu Belediyesi’nde Karagöz Oyunları’nı da hazırlıyoruz. Bu işin ustası Mehmet Ertuğ hocamız da bu işe girmemize çok sevindi. Halkımıza artık “Karagöz oyunları unutulmayacak” müjdesi verebiliriz.
LBT ile de “Tekerlek İzleri” ve çocuk oyununda da yer aldığım için inanılmaz yoğun bir dönem yaşadık. “Kayıp” oyununun turneleri de devam ediyordu. LBT ile güçlendirdiğimiz gönül bağları sonucunda sırasıyla Yaşar Ersoy’un Bozan Oratoryosu’nda, Aliye Ummanel’in “Ev” oyununda ve Hatice Tezcan’ın “Soytarılar Okulu oyununda(yardımcı yönetmen olarak) yer aldım. Ben de ekipten biri olduğumu söyleyebilirim. LBT sahnesine ilk 2006’da “Yaşar abinin “Barışın Engellenemez Komedyası” ile çıkmıştım(sahneye yuvarlanarak çıkıyordum ve ilk sahne tozunu da orada yuttum) ve devam ediyoruz.
“Derviş Zaim ile çalışmayı istiyorum”
SORU: Sinemada seni “Bekleyiş” ve “Haftasonu” filmlerinde gördük. Sinema konusunda da tiyatrodaki gibi ciddisin sanıyorum…
CEVAP: Hafta sonu adlı kısa metrajda yönetmen Talat Gökdemir ile birlikte çalıştık. Ekim’de Kıbrıs Uluslararası Kısa Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülü aldım. Bu ödül beni çok motive etti. Çok fazla ödüller veriliyor her yerde,herkes ödül alıyor her yerde. Hangi jüriler tarafından verildiği bizim için çok önemli. Yine yönetmen Ömer Yetkinel’in “Bekleyiş” filmi galasını yaptık. Üretmeye devam ediyoruz. Uluslararası alanda başarılı yönetmenimiz Derviş Zaim ile yarım kalan da bir hikâyem var. Derviş hocanın “Gölgeler ve Suretler” filminde başrollerden birini oynama teklifine çekim döneminde İran’daki “Ezilenlerin Tiyatrosu” projesinde yer alacağımdan dolayı olur cevabı verememiştim. Hayattaki en büyük pişmanlığım demiyelim de belki farklı bir tercih yapabilirdim çünkü Derviş Zaim ile çalışmayı çok istiyorum.
“Ödülü şöhret olarak görenler var”
SORU: Sen ödül mekanizmasına nasıl bakıyorsun?
CEVAP: Ödülü şöhret olarak görenler var. Ünvan olarak takıp dolaşanlar var. Jürinin uzmanlardan oluştuğu bir uluslararası festivalde en iyi erkek oyuncu ödülü almak beni çok motive etti.
“Her tiyatro sanat yapmaz”
SORU: Ülkemizde sanat camiasında bir statüko olduğunu düşünüyormusun?
CEVAP: Sanatçı olmak toplumsaldır ama bireyseldir. Ekip olarak yapılan tiyatroda bile sanatçının sanatçı karakteri bireysel bir duruştur. O yüzden ben sanatta statükonun olabileceğine inanmam. Yaşı büyük sanatçıların sanata bakış açılarıyla ilgili kesin yargıları olabilir ama sanatçı ürettiği sürece o statükonun sallandığını bilmesini isterim. Sanatçı ürettiği sürece vardır. Siz üreterek yürüdüğünüz sürece statüko da size engel olamaz. Bu tiyatro kurumları için de geçerlidir. Her tiyatro sanat yapmaz.
“Sanata döner sermaye gibi bakamazsınız”
SORU: Dünyada sanat ve sanatçı turizmin tanıtımın önemli bir parçası olarak kullaılırken ülkemizde devletin sanata karşı gönülsüzlüğü, bilinçsizliği ve ilgisizliği bir kültür-sanat muhabiri olarak beni çok üzüyor. Senin devlet-sanat ilişkisine bakışın nasıldır?
CEVAP: Sanat meslek değil, bir meseledir. Sanatın bizatihi kendisi muhalif, eleştirel ve halk için sosyal düzene,sosyal adalete destek veren bir araçtır. O destekler sanatın ekmek gibi su gibi elzem ve insanın ruh sağlığını besleyen bir şey olduğunun farkına varıldığı ülkelerde olur. Bizim ülkede devlet kendini eleştiren kurumu desteklemez oysa sanat desteklenmelidir.
Bu bir eğitim ve kültür meselesidir de. Sanatın görevinin ne olduğu ve toplumda ne gibi iyileştirmelere sebeb olduğunun farkında değilseniz, çevrenizde bunu yapan insanlar olmasına rağmen bunu görmeyi reddediyorsanız bu eşşekliktir.
Devlet Tiyatrosu gibi sanatçıyı memurlaştıran, siyasi ve felsefik duruşunu bir nevi körelten kurumlar yerine hem sanat kurumlarının özerk bir yapıda hem de ekonomik olarak desteklenmesi gerekir. Sanata döner sermaye gibi bakamazsınız.
Barış da masada değil ilk önce toplumların içselleştirdiği değerler üzerinde yapılır. Toplumlar barıştığı zaman meseleyi masada çözersiniz zaten. Sanatın insan odaklı yaptığı paylaşım ve ödevin yüzde 1-2’lik toprak paylaşımından çok daha fazla bir işlevi vardır. O yüzden iki taraftan yöneticiler aslında sanatsal alışverişi, sanatsal empatiyi desteklese barış süreci daha hızlı ilerleyecek.
“Dünyalı olmaktan uzaklaşıyoruz”
SORU: Son olarak çok da bilinmeyen akademik yolculuğun ne aşamada. Doktor İzel Seylani ile ne zaman karşılaşacağız?
CEVAP: Dram sanatının eğitim sisteminde eğitim aracı olarak kullanılması doğrultusunda eğitimdeki öğrenim başarısının artacağı yönünde bir doktora çalışmam var ve 2-3 aya onu da tamamlayacağım. Ancak bizim eğitim sistemimizin anlatım dili bankacıdır(öğretmen öğrenciye bilgiyi verir verir ve yollar).İdeal olan düşünen, araştıran ve sorgulayan bireylerin yetişmesidir. Dram sanatı da bunu destekler. Dramatik anlatım çoklu zeka kuramını destekleyen bir yapıya sahiptir.
Eğitim sistemimizin özünün değişmesi gerekir bunun için de vizyon gerekir. 2003’te adada eğitim sistemlerinde karşılıklı Türkçe ve Rumca dillerinin müfredatlara konulması durumunda bugün birbirini daha iyi anlayan gençler yetişmiş olacaktı.
Bizdeki toplumu üretimden, yaratıcılıktan koparan ganimet kültürü, empati kurmayı, farkında olmayı da maalesef engelliyor. 2017’de Baf şehri Avrupa Kültür Başkenti oluyor ve Kıbrıs Türk toplumu olarak buranın bir parçası olmak gibi bir heyecan hissetmiyorsak kendimizi sorgulamalıyız. Maalesef bugünü kurtardığımız için yarınla ilgilenmiyoruz ve dünyalı olmaktan uzaklaşıyoruz.



















Yorumlar kapalı.