O 12 yaşında inşaatlarda çalışmayan başlayan ve yaşı şimdi henüz 16 olan bir çocuk işçi… Ülkemizde kimsenin el atmak istemediği, görmezden geldiği çocuk işçilerden… Ülkemizdeki kurumların ve hatta vatandaşların dahi farkında olmadığı bir gerçeğin parçası… Sekiz çocuk sahibi bir ailenin maddi imkânsızlıklar nedeniyle çalıştırdığı bir çocuk… Sosyal güvenceden yoksun, sigortasız ve güvencesiz bir şekilde çalışıyor.
“Okulu yarıda bıraktım ama dışarıdan bitirmek istiyorum. 12 yaşından beri inşaatlarda çalışıyorum. Aileme bakmak zorundayım. Ama bir gün çocuğum olursa asla buna izin vermem” diyor…
Ve hayat, herkese eşit imkânlar sağlamıyor… KIBRIS TV’de yayımlanan “Onlar Anlatıyor” isimli programa katılan ve hayatını tüm saflığıyla anlatan bu arkadaşımız gibi ülkemizde daha niceleri var…
Bugün özellikle Surlariçi’nde birçok çocuk yasadışı şekilde çalıştırılıyor.
Ülkede çocuk işçilerle ilgili koruyucu herhangi bir önlem bulunmuyor; çocuk işçiler adeta göremezden geliniyor. Bu çocukların içinde bulundukları koşullar, yaşam alanları, eğitim durumları, ailelerine yönelik sosyal yardım yapılmıyor.
İş Yasası’nda çocuk işçiliği tanımı yok. Çocuk işçilik konusunda devletin pek bir şey yapmadığı görüşü ortaya konurken, buna neden olarak bu işten çıkar sağlayan sermaye çevreleri gösteriliyor.
Biz de hem bu işçi çocuğun anlattıklarını hem de Surlariçi’nde çocukları topluma kazandırmak amacıyla uğraş veren Stüdyo 21 kurucusu- dans eğitmeni Zeybek ve avukat Mamalı’yla, çocuk işçileri, devletin yaklaşımını, çocukların geleceğini konuştuk.
Surlariçi’nde gençlerin hayata tutunmalarını sağlan Stüdyo 21 ise devletin yapamadığı sosyal katkıyı, bu çocuk ve gençler için elinden geldiğince en iyi şekilde sağlamaya çalışıyor.
Surlariçi’nde yaşayan bir işçi çocukla, Avukat Barış Mamalı ve Stüdyo 21 kurucusu- dans eğitmeni Derviş Zeybek’le çocuk işçiliğini konuştuk.
Mamalı, “Biraz insan olun o zaman bu ülkede ne umutlar yeşerir, neler olur bunu görürsünüz” çağrısında bulunurken, Zeybek içsel barışın önemli olduğunu, ancak birbirimizi yemekten çocukları ve gençleri unuttuğumuzu söyledi.
Sekiz kardeşten biri
SORU: Kendini biraz tanıtır mısın?
ÇOCUK İŞÇİ: Türkiyeliyim. 16 yaşındayım. Buraya ailemle beraber, ben dört yaşımdayken geldik. 8 kardeşiz.
Ailem böyle istedi
SORU: Neler yapıyorsun? Çalışıyorsun sanırım…
ÇOCUK İŞÇİ: İnşaatta çalışıyorum. 4 yıl önce 12 yaşındayken inşatta çalışmaya başladım. Ailem zor durumda olduğu için çalışmam gerektiğini düşündüm. Ailem de böyle istedi. Genelde inşaatlarda çalıştım. Çatı işlerinde büyük inşaatlarda, kırım, dökme falan buralarda çalıştım. Günlük 75 TL alırdım yani haftada 450 TL falan gelir. Benden küçük olan üç kardeşim var. İkisi okula gidiyor. Biri de çalışıyor. Kazandığımı aileme veriyorum. Şu anda kendime ayıramıyorum. Türkiye’deki evimiz için ayırıyoruz.
“Azarlanıyordum…”
SORU: Çok küçük yaşlardan itibaren ağır bir sektörde çalışıyorsun. Koşullar nasıl? Sosyal güvencesiz de çalışıyorsunuz…
ÇOCUK İŞÇİ: İşçi göstermeden, ‘neden böyle yaptın? Bu işi nasıl yapacağını bilmiyor musun? diye soruyorlar. Tabii yeni başladığım için bilmiyordum. Azarlanıyordum. Eğitimim de yarım kaldı. Seçme şansım olsaydı huzurlu ve iyi bir hayatım olmasını isterdim. Zengin değil ama fakir de olmak istemezdim.
“Benim gibi çok var”
SORU: Çevrende senin gibi küçük yaşta çalışan arkadaşın var mı?
ÇOCUK İŞÇİ: Benim gibi çok var. İş yaşamını konuşuyoruz. İnşaat yerine, restoran gibi temiz yerlerde çalışmayı tercih ederim.18 -20 yaşına kadar eğitim almak lazım. Dıştan okumayı istiyorum. Tabii aileme de bunu söyledim. ‘Sen bilirsin oğlum’ dediler. İleride çocuğum olursa küçük yaşta çocuklarımı çalıştırmak istemem.
Dans ediyor
SORU: Sosyal yaşamın nasıl? İş dışında vaktin kalıyor mu?
ÇOCUK İŞÇİ: Vaktim kalırsa dans ediyoruz. İşten çıkıp oraya gittiğimde yorulmuyorum. En azından o yorgunluğu biraz üzerimden atıyorum. Kendimi çalıştığım için daha büyük hissediyorum.
“Okulu bırakmasınlar”
SORU: Erken yaşta iş hayatıyla tanışanlara veya arkadaşlarına, yaşıtlarına vermek istediğini bir mesaj var mı?
ÇOCUK İŞÇİ: 20-22 yaşından sonra iş hayatına başlasınlar. Okulu bırakmasınlar. Onlar da pişman olacaklar. Ben okuyup dıştan bitirmek istiyorum.
“Ülkemizde çocuk işçiliği tanımı yok”
SORU: Ülkemizde çocuk işçiliği gerçeği nedir?
MAMALI: İyi kötü bir İş Yasası var. Ancak bu İş Yasası’nda çocuk işçiliği tanımı yoktur. Tanım olarak genç işçi tanımı var. Genç işçi, zorunlu eğitim yaşını tamamlamış ancak 18 yaşından gün almamış kişiler diye tanımlanır. Bunların bir paragrafta nasıl istihdam edileceği düzenlenir. Çocuk işçi ülkemizde yıllarca var olan bir gerçekliktir. Bu çocuk işçiliğini göz ardı etmek ve sermayenin de bunu istismar etmesine olanak tanımak adına bunun tanımını yapmadık; boş bıraktık. Aslında yasakladık. Eğer zorunlu eğimi tamamlamamışsanız ve 18 yaşında değilseniz, bu kanuna göre çalışmanız yasaktır.
“Devlet kurumları süs olarak duruyor”
SORU: Ülkede 12-13 yaşında çocuk çalışıyorsa biz ne yapıyoruz? Çalışma Bakanlığı ne yapıyor?
MAMALI: Bir şey yaptığı yoktur. Kimse kusura bakmasın. Zaten hiçbir bakanlığın pek bir icraat yaptığı yok. Hepsi orada süstür. Burada iki şey var. Bir tanesi, siz çocuk işçiliği yasaklamak mı istersiniz? Yasaklayamazsınız çünkü yasaklasınız bile yasadışı olarak, insanlar mecburiyetten geçim için çalışacak. Herkesin durumu iyi değil. Dışarıdan gelenleri bir kenara bırakın, ekonomik olarak o kadar kötü durma giriyoruz ki yakında biz de çocuk işçiler yaratacağız. Hayatımın nerdeyse 2 yılını çocuk işçisi olarak geçirdim. 3-3,5 ay her yaz tatilinde ciddi anlamda işçi gibi çalışan biriydim. Faydaları var mıdır? Evet çok büyük faydaları vardır. Ancak bunun yanında, sömürünün ve istismarın âlâsı bulunmaktadır.
“Sekiz, yaşında çocuklar çalışıyor”
ZEYBEK: Ben de çocukken yaz tatilinde çalıştım. Tecrübe ve harçlık kazanırdım. Bir sahiplenme de vardı. Toplum daha faklı bir yapıdaydı. Şimdi öyle değil. Surlariçi’nde 8-9 yaşında bir çocuk bir sandviççide başlar orada bir yığın azar, laf…
“Para için savaşmaları isteniyor”
SORU: Daha çok sur içindesiniz. Gözlemlerin nedir? Nelerle karşılaşıyorsun?
ZEYBEK: Ekonomik yönden baktığınızda insanların ihtiyacı var. Bizim buradaki toplum da o noktaya doğru gidiyor. Kıbrıslı çocuklar da çalışır. Stüdyo 21 projemizle ilgili insanların bir algısı var ve Türkiye’den gelen göçmen çocuklarla çalıştığımızı sanırlar. Bu çocuklar arasında Kıbrıslılar da Bulgarlar da var. Kıbrıs’ta yaşayan gençler bunlar. Burada yaşayan gençlik çok zor durumdadır. Bazıları aile baskısıyla bu duruma düşer. Bazıları ayakları yere basar ve 15 yaşından itibaren kendi inisiyatifi ile çalışmaya başlar. Her ikisi de dengelenmesi gereken şeyler. Konu eğitime gelince, her şey aksamaya başlar. Bu içinde yaşamamızı istedikleri sistemin birinci kuralı, para için savaşmaktır. Bunu çocuk yaştan öğrenirler. Öğrenmesi gereken şeyleri, kendini geliştirmesi gereken şeyleri unuturlar. Hiçbiri bu konuda rahat değil çünkü hayatlarını yaşamazlar. Bizde ise hata yapabilir, çocukluğunu yaşabilir, oyun oynayabilir, eğlenebilir.14-15 yaşında haftanın 6 günü inşaata çalışan bir çocuk düşünün. Hiçbir şekilde sosyal anlamda gelişmeyecek, çevresine bir katkısı olamayacak.
“Ustaların davranış şekilleri kötü”
SORU: Kötü koşullar, davranışlar, patron tarafından sözlü taciz veya fiziksel olarak istismar gibi şeyler oluyor mu?
ZEYBEK: Evet oluyor. Ustalarının bu çocuklara davranış şekli çok kötü. Bunu yüzde yüz görebilirsiniz. Bazıları ise daha iyi çalışır. Herkesi itham etmeye gerek yok ama çok kötü şeylere maruz kaldıklarını duyuyoruz ve bunu bizlere de anlatıyorlar. Yıllardır bir elektrikçi yanında çalışan çocuk var ve hiç de memnun değil. Benim ona önerdiğim bir başka işe gidemez çünkü 20 TL eksik alacak diye ailesi izin vermiyor. Ancak bu çocuğun ailesi de evde oturur. O çocuk ezilmiş, ustası ona kötü davranmış aile için önemli değil. Sosyal yardım da yok zaten.
“Ekonomik sömürü”
SORU: Devlet bu noktada nerededir?
MAMALI: Devlet dediğimiz olgunun fonksiyonları vardır. İnsanlar devleti daha huzurlu, mutlu, düzen içerisinde yaşayacakları bir organizasyon olarak düşünürler ve kurarlar. Anayasa’da da devlet, sosyal ve hukuk bir devlettir dedik. Sen bunu kendine bir unsur olarak seçmişsen bizim de böyle bir yapı görmemiz gerekirdi. Yani bunları bugün konuşmamamız gerekirdi. Bizde devlet dediğimiz organizma fert için kurulmadı. Yaşanmışlıklardan görüldü ki bizler onun için varmışız. Çalıştıran kesim ise en memnun olanlardır. Denetimsiz bir yapı olduğu için, soran olmadığı için sermaye ne düşünür buna bakar. Çocuk işçiliği bu ekonomik sömürüyü getirir. Devlet bu çocuk ne durumdadır, nasıl ortamda çalışır, eğitim alması mı gerekir mi? Kısacası onu koruma gailesinde değildir…
“Yılmayacağız”
SORU: Peki ne yapabiliriz? Çok mu geç kaldık?
MAMALI: Bu noktada hiç yılmayacağız. Yılmak demek, sömürü yapan tarafa çok daha rahat nefes aldırmak, rahatlatmak demektir. Biz de elimizden geldiğince rahatsız edeceğiz.
“Hayal kırıklığı yıldırmamalı”
SORU: Siyaset ülkede tükenmiştir ve kimsenin kimseden farkı yok. Sol partiler de hükümete geldi. Ancak ne yazık ki sosyal güvece, çocuk işçiliği, yatırımlar konusu, kaçak işçilik hiçbiriyle ilgili tek bir adım atılmadı.
ZEYBEK: Bir sürü şey battı. Hayalkırıklığına düşersek kaybedeceğiz ve istenilen de budur. Kitlesel bir adıma ihtiyaç var. Ayda 15-20 bin TL veya 10 bin TL geliri olan bir alenin çocuğu tüm imkanlara sahiptir, böyle bir sıkıntısı yoktur ve televizyonda bizi izler. O, bu kitlesel harekete bir katkı koyacak mı? Koymayacak çünkü konu şu anda paradır.
“Zengin bile olsan”…
MAMALI: Bunları hep görüyoruz. Bunları gördüğünüzde vicdanınız rahatsız olmaz mı? Neler neler oluyor bu ülkede? Kimler neler yapıyor? Kanserde dünya birincisiyiz, diyabette yüzde 50 diyabetiz deniyor. Bunlarla ilgili devlet ne yapar? O rant çevrelerine dokunmamak ve onlardan yararlanabilmek için halen sessizdir. Sen zengin bile olsan, bunları görüp rahatsız olman gerekir.
“Bana herkes deli diyordu”
SORU: Neden bu konuda mücadele ediyorsun? Toplumda saça, başa, küpeye bakılarak insanlar fişlenebiliyor. Bu konuda çocuklar sana emanet edilirken sıkıntı yaşıyor musun?
ZEYBEK: Çalışma sistemimiz eksikliklerden doğdu. İzlediğimiz yol tamamen spontandır. Geçmişten öğrendiğim yanlış ne varsa hepsini bir kenara not ettim ve ben bunu kendi çevremdeki gençlere yapmayacağım dedim. Bizden önceki nesillerde, baskıcı kültürle büyüdük. Büyüklerin içinde ağzını açıp konuşmak olmazdı. Stüdyo 21’i 14 yaşındaki çocuklarla kurduk. Bana herkes deli derdi. Ben bu insanlar güvenirim. Emanet konusunda ise çok sorun yaşadık. Eğitmenliğe 2000 yılında başladım. Çocukluğumdan bu yana dans ederim. Devlet okullarına gittiğimde komik sahneler yaşadık. Yani bu adamı mı dansçı diye getirdiniz diye sordular. Surlariçi aşkı herkeste var. Biz Kıbrıs’ı severiz. Biz dediğimiz ailesi göçmen, burada doğmuş ya da Türkiye’de doğmuş bir yıl burada kalmış çocuklar da dahildir. Bu çocuklar adayı birçok politikacıdan daha çok sever çünkü parayla işleri yoktur. Biz çıkar ilişkileri ile adım atmıyoruz. Stüdyo 21 sürecinde çok süründük. Bize yapılamayan, bize sunulmayan fırsatları çevremize sunmak için çabalarız.
“Rakı gecelerinde şov yapacaklarına…”
MAMALI: Devletin yapamadığı, sosyal hayata kazandırma olayına Derviş katkı koyuyor. Bu hizmetin değerini bilmemiz lazım. Rakı gecelerinde şov yapıp, para harcayacaklarına, sosyal fayda sağlayan, topluma kazandırma ve gelecek nesilleri iyi şekilde hazırlayan bu tip insanların elinden tutulup, yardım yapılmalı.
“Vakıflar bize yer göstermedi”
ZEYBEK: Surlariçi’nde ihtiyacı olan her çocuğa 7/24 yardım etmeye çalışırız. Sulariçi’nde ve adadaki en zengin kurum Vakıflardır. Vakıflardan 2 yıl boyunca bize bir yer göstermesini istedik. Ancak olmadı. Vakıflar bizim yaptığımız işlerin aynısını kendileri yapmaya başladı. Sanırım bu görünüşle Vakıflara uygun değilim. Surlariçi’nde bana sakallı günahkâr gibi isimler takarlar. Kime ne günahım var bana biri söylesin? Vakıflar İyilik Gönüllüleri diye bir program başlattı. Kime iyilik? Surlariçi’nde camiye giden çocuklara ve ailelerine iyilik sadece. Camiye gitmeyenler insan değil mi?
“Önce insan olalım”
SORU: Son olarak nasıl bir mesaj vermek istersiniz?
MAMALI: Biraz insan olalım yeter. Biraz insan olun o zaman bu ülkede ne umutlar yeşerir, neler olur bunu görürsünüz. Bunu başarırsak çok şey değişecek.
ZEYBEK: Çocuklar çalışıyor. Gerçek yapmaları gerekeni yapmıyorlar yani okumazlar, sosyal anlamda gelişmezler, kültürel, sanatsal hiçbir aktiviteye katılmazlar. İçsel barış önemli. Barış iç huzurdur. Ancak birbirimizi yemek isteriz, çocukları da gençleri de unuttuk. Ele ele tutuşmamız ve umudumuzu yitirmemiz lazım.
Yorumlar kapalı.