1. Haberler
  2. Kıbrıs
  3. Referandumlu mu, Referandumsuz mu?

Referandumlu mu, Referandumsuz mu?

Kıbrıslı Rum araştırmacı yazar Dr. Kiriyakos Cambazis, KIBRIS Gazetesi'nde yayınlanan yazısında, Kıbrıs'taki liderlerin çözüm yönünde sürdürdüğü çabanın olumlu sonuçlanması halinde referandum yapılıp yapılmaması tartışmalarına değindi. İşte Cambazis'in yazısı:

featured


Son dönemde iki cemaat liderinin anlaşmaya varmasının ardından referandumların yapılıp yapılmaması ile ilgili görüşler ortaya çıktı. Referandumlara değinmemin sebebi, bu referandumların sonuçlarının çözümün kabulünü doğrudan etkileyecek olmasıdır. İki referandumdaki sonuçlardan biri diğerinden farklı çıkarsa liderlerin anlaşmaları uygulanmaz.

Referandum, halkın egemenliğinin ortaya konmasının yollarından biridir. Fakat tek yol değildir. Tarihte, anayasaların onaylanmasına bakacak olursak, her zaman için referandum ile halkın egemenliğine başvurduklarını söyleyemeyiz. Halk egemenliği ayrıca, meclis, yargı, yürütme aracılığıyla devletin çeşitli organları ile ifade edilir. Bu merciler gerek içte gerekse dışta devlet meselelerini idare ederler. 1960’lı yıllarda kurulan yeni bağımsız devletlerin çoğu, kuruluş süreçlerinde referandum sürecinden geçmemişlerdi. Vatandaşlar, liderlerinin sömürge gücü ile vardıkları anlaşmayı kabul etmişler, liderler vatandaşları adına anlaşmayı imzalamışlardı. 1960 yılında, Büyük Britanya Güvenlik Konseyi’ne Kıbrıs’taki egemenliği “ada ulusunun” seçilmiş liderliğine bıraktığını bildiren mektubu gönderdiğinde Kıbrıs’ta da böyle olmuştu. Mektup gönderildiğinde Cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimleri halihazırda yapılmış, bir önceki gün ise devlet hizmetlerine ve su yüzüne çıkmakta olan Kıbrıs Devleti’nin güvenlik organlarına ilişkin son anlaşmalar yapılmıştı.  Kıbrıs Cumhuriyeti’nin tarihi süreci bu şekilde başlamıştı. Referandum olmamış, referandumların yapılmaması uluslararası tanınmışlığı bakımından bir sorun yaratmamıştı. Buna paralel olarak, Kıbrıs Halkı’nın self determinasyon hakkının kullanılmasına ilişkin referandum yapılmadığı yönünde protesto sesleri duyulmaya başlamıştı. Pek tabii sözü geçen self determinasyon hakkı, Kıbrıslıların çoğunluğunun ülkenin geleceğine ilişkin karar vereceği anlamına geliyordu. Başka bir değişle, Kıbrıslı Rumlar Kıbrıs’ın geleceğine karar vereceklerdi. Kıbrıslı Rumlar, Kıbrıs’ın geleceğini Enosis ile bağdaştırıyorlardı. Bu olay temelinde, Makarios ve AKEL enosiscilerle özdeşleştiklerinde ve politika değiştiklerinde, 1964-1968 döneminde “Yunanistan ile Enosis” talep ettiklerinde, aniden Zürih-Londra anlaşmaları akıllarına geldi ve halkın bu anlaşmaları referandumla onaylamadığını hatırladılar. 1974 yılının trajik olaylarından sonraysa tüm söylediklerini unuttular. Kıbrıs Cumhuriyeti pek sevildi. Sonuçta yalnızca Kıbrıs Cumhuriyeti ile adanın tümünün Türk birlikleri tarafından işgal edilmesinden kurtulabileceklerini anlamışlardı. Referandum sorunsalı ise 1950’li yıllarda yaratılan bir tarihsel ivme olarak kaldı. Kıbrıslı Rumlar, ilk kez 1950 yılında Kıbrıs’ın Yunanistan ile enosisi için imza toplamışlardı. Yunanistan ile birleşmeyi o yıllarda “referandum” olarak nitelendiriyorlardı.

Referandum meselesi BM yardımı ile Makarios-Denktaş müzakereleri başladığı zaman geri getirildi. Bu müzakerelerde, iki cemaatlilik ve iki bölgelilik üzerinde anlaşmaya varmışlardı. O anlaşma, iki cemaat arasındaki müzakerelerin yeniden başlamasına zemin oluşturmuştu. Daha sonraki tüm müzakereler bu anlaşmanın üzerine kurulmuştu. Tabii nihai bir anlaşma olmadı, o ayrı. İşte o anlaşma referanduma sunulmalıydı. Zira temeli oluşturan bir anlaşmaydı ve Kıbrıs Devleti’nin alacağı biçime ilişkin müzakereler bu anlaşma üzerinden yürütülecekti. Öyle bir referandum yapılmadı, çünkü ne Makarios ne de yakın çalışma arkadaşları böyle bir anlaşmaya bağlı kalmak durumunda olmayı istiyorlardı. O zamandan beridir süregelen görüşmeler, temel anlaşmanın üzerine analitik bir şekilde derinlemesine çalışmadan ibarettir. Bu anlaşma ülkenin yeni anayasasının da giriş noktası olmalıydı. Yönetim ve güç paylaşımı, toprak paylaşımı, -esas anlaşmada olmamasına karşın- uluslararası anlaşmaların yeniden düzenlenmesi… 1981 yılında, Cumhurbaşkanı Kiprianu federal yapıya götürecek BM önerilerini reddedince Kıbrıs Rum siyasi güçleri arasında ilk kriz patlak vermişti. O dönemde, sorunun aşılması ve diyaloğun yeniden başlaması bakımından genişletilmiş müzakereler konusu ortaya atılmıştı. 13/9/1981 tarihli “Eleftherotipia” gazetesinde kaleme aldığım makalemde ortaya bir görüş koymuştum. Bu görüşümde, genişletilmiş müzakereler yerine, bir Yazım Kurulu kurulmasını önermiştim. Bu Yazım Kurulu’nda hükümetin atadığı yetkili kişiler yer alacaktı. Cemaatlerden eşit sayıda üyenin yer alacağı böyle bir kurul genişletilmiş müzakerelerden çok daha verimli olurdu. Bu kuruldakiler yeni anayasa üzerinde çalışıp, yeni bir anayasa hazırlayıp bu anayasayı yürürlüğe koyacaklardı. Spesifik olarak şunları yazmıştım: “Yazım Kurulu bir çeşit halk temsiliyeti mümkün olabilir.

Bu yolla, iki cemaatli görüşmeler kapalı biçimden açık diyalog biçimine dönüşebilir ve tüm halkı sorunun çözümünü tartışmaya “itebilir”… Bu, cemaatlerin eşitliğini ortaya koyacak şekilde eşit sayıda temsiliyeti olan bir Yazım Kurulu ile yapılabilir. Böyle bir durumda ülkenin siyasi güçleri her iki cemaatten de müttefik arayışına gireceklerdir… “Kıbrıslı akademisyen Sayın Loizidis’in Politis gazetesinde 6/11/2016 tarihinde yayınlanan demecini okudum. Loizidis, anlaşmanın resmileşmesi için referandumun gerçekleşmesine gerek olmadığını savundu. Zira Loizidis’e göre referandum tehlikeli bir adımdır. Loizidis, genelde referandumların olumlu sonuç vermediğini iddia ediyor ve yakın geçmişte başarısızlıkla sonuçlanan referandumlara atıfta bulunuyor. Bu noktada Loizidis’in haklı olduğunu düşünüyorum, fakat sadece referandumlar konusunda kendisine katılıyorum. Bir referandumun sonucunun her iki cemaatte de olumlu sonuç verebileceği görüşündeyim. Verebileceği yazdım, zira kesin bir olgu yok. Loizidis’in değindiğinden çok daha ciddi olan başka bir nokta da vardır. Referandum talep eden Kıbrıs Rum partilerinin tümü, kendi istediği sonucun çıkacağını umut ederek referandumu savunuyor. Referandumları, özünde halkın iradesinin ifadesi olarak görüyorum. İki referandum gerçekleştirilecek, yani iki halk iradesi ifade edilecek. Bir veya diğer eyaletin ayrılma durumu ortaya koyulursa, bunun gelecekte sorunlar yaratması mümkündür. Böyle bir durumda, muhakkak ayrı referandumlara gönderme yapabilir ve halk iradesinin temsil edilmesi esasında bir veya diğer eyalette yeniden referandum yapılmasını talep edebilir. Bu noktayı önemli bir husus olarak addediyorum. İşte bu yüzden 1981 yılında ortaya attığım, iki cemaatten eşit sayısal temsiliyetteki Yazım Kurulu’nun oluşturulması fikrimi yeniden ortaya koyuyorum. Bu kurul; görüşmeler bir sonuca varsa da, varmasa da yeni anayasanın maddeleri üzerinde çalışacak bir kurul olmalıdır. Kıbrıs Rum tarafında Temsilciler Meclisi’nde temsil eden tüm partiler bu kurulda yer almalı ve Kıbrıs Türk tarafında da aynı şekilde katılım gerçekleşmelidir.

Eşit temsilci sayısı, açık prensipler ve somut bir zaman sınırlandırması ile üstlendikleri işi bitirmek durumunda olmalıdırlar. Böyle bir durumda referandumların yapılmasına da gerek kalmaz. Bu noktada şu soru ortaya çıkıyor: Böyle bir şeyin yapılması doğru mudur? Böyle bir durumda halk egemenliğinin ihlal edilmediği görüşünü taşıyorum. Meseleyi ciddi bir şekilde ele alacak olursak, Anayasa üzerinde çalışılması ve Anayasa’nın oluşturulması profesyonel uzmanlar ile gerçekleşebilir. Sade vatandaş bu gibi konularda görüş ortaya koyamaz. Kıbrıslıları; Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rumları genel olarak şu konular alakadar ediyor: Mülkiyet hakkı ve tazminatlar, özgür dolaşım ve yerleşim hakları, geri dönüş hakkı ve güvenlik ile garantiler. Bu meseleler sade vatandaşlar tarafından tartışılabilir ve analiz edilebilir. Diğer konuların vatandaşlar tarafından algılanıp anlaşılmasının çok zor olduğunu düşünüyorum. Dolayısıyla, vatandaşların oyları ile bu konulara ilişkin karar vermelerinin de zor olduğu kanısındayım. Bu konularda oy kullanmalarının kanısındayım. Yukarıda bahsettiğim konular ise vatandaşların oyları ile karar verebilecekleri konulardır. Partiler ve parti liderleri bu bağlamda düşünsünler. Bu, 1960 yılından buyana şekillenen bir görüştür. Toplumun değiştiği gibi siyasi düşünceler ve eylemler de değişmelidir. Bir önceki yüzyılın örneklerini alıp da noktasına virgülüne dokunmadan 21. Yüzyılda uygulayamayız.

Çeviri: Çağdaş Polili

Referandumlu mu, Referandumsuz mu?
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir