Emine DAVUT YİTMEN – GİZEM ÖZGEÇ
Bayrak Radyo Televizyon Kurumu’nda çalışan başarılı gazeteci Fatma Arpalıklı, bir süreden beridir göğüs kanserine karşı mücadele veriyor. Fatma, pozitif enerjisi ve sevdiklerinin desteğiyle bir yandan mücadele verirken diğer yandan 1-31 Ekim Meme Kanseri Bilinçlendirme ve Farkındalık Ayında, toplumu kanser konusunda bilinçlendirmeye çalışıyor.
Fatma’nın hastalığı, ikinci evrenin son aşamasına doğru tespit edildi. Kanserde erken teşhisin çok önemli olduğunu vurgulayan Fatma, kadınların her yıl mutlaka gerekli taramaları yaptırmasını çok önemli olduğunu söylüyor.
Evli ve iki çocuk annesi olan Fatma, kadınlara günlük hayatlarında kendilerine de zaman ayırması tavsiyesinde bulunarak, “Hayat devam ettiği sürece işler bitmiyor. Ancak kendinize de ayıracağınız bir zaman mutlak olmalı” diyor.
Fatma, anne olduktan sonra haber yazarken olaylardan daha çok etkilendiğini anlatarak, “Haberi yazarken veya yayında okurken acaba insanlar ne düşünür, acaba ne hisseder tüm bunları düşünüyorum. Eğitim alırken öğrendiğimiz etik kural, aslında biraz da vicdani kural olarak içimize işliyor. Biraz daha hassas oluyoruz” görüşünü paylaşıyor.
KIBRIS TV’de yayınlanan; Onlar Anlatıyor Programı’nda Fatma Arpalıklı’yla, kanserle mücadelesini, hayatı, sağlık sistemini ve pek çok şeyi konuştuk.
“Sanırım ağlamayan tek bendim…”
SORU: Çocuklarına kanser olduğunu nasıl anlattın? Neler hissetin anlatırken?
ARPALIKLI: Çocukları 23 Nisan törenlerine hazırlıyordum. O günler içerisinde göğsümde bir kitle farkettim. O kitlenin ne olabileceği ile ilgili birtakım tetkikler yaptırmak istedim. Kayınvalidem Kanser Hastalarına Yardım Derneği Başkanı Raziye Kocaismail, yılardır kanserle baş etmeye çalışıyor. Onun verdiği mücadele bende bir farkındalık oluşturdu. Belki de bu kadar duyarlı olamasaydım, bu kadar bilmeseydim, gününde gidip kontrol yaptırmayacaktım ve çok daha kötü sonuçlarla karşılaşacaktım. Çocuklara ilk etapta söylemedik. Tam anlamıyla ne olduğunu anlamaya çalıştık. Net sonuçların gelmesini bekledim. Konu netleşince de önce operasyon oldum ve operasyondan sonra onları karşıma alıp anlattım. ‘İyiyim, bakın karşınızdayım. Bir şey olmayacak, hep birlikte aşacağız’ dedim. Tabii bu kolay değil. Çocuklara anlatıyordum ama ailem ben dönene kadar bir yere toplanmıştılar ve çok üzüntülüydüler. Neredeyse oturup ağlamayan, ayakta olan tek kişi bendim. Kanserle ilgili ailede birtakım yaşanmışlıklar olduğu ve başımıza neler geleceği bilindiği için kolay bir süreç değildi…
“En son üç yıl önce kontrole gitmiştim…”
SORU: Rutin kontrollerini yaptırıyor muydun?
ARPALIKLI: Üç yıl önce yaptırmıştım. Bu programa katılmak istememin bir nedeni de farkındalığı artırmak. Her yıl yapılması gereken kontroller var. Ben üç yıl önce yaptırmıştım ve bir buçuk yıl önceki bir oluşum nedeniyle bu kanser hastalığına yakalanmış oldum. Yani 1,5 yıl önce oluşmaya başlayıp da gelişen bir durumdu. 40 yaşından önce ülkemizde mamografi çektirilmiyor. Ancak yaş ortalaması yavaş yavaş düşmeye başladı. Ben eylül ayında 40 yaşına bastım. Önceden mamografi çektirmiş olsaydım veya sürekli kontrollerimi yaptırsaydım, çok daha yakın bir evrede fark edilebilirdi. Anne olduktan sonra muhakkak bunu yaptırmak gerekiyor. Göğüs kanserlerindeki oluşum, daha çok annelikten ve hormonlardan dolayı da kendini gösterebiliyor.
“Kanser kader değil…”
SORU: Göğüs kanserini araştırırken ilginç bir bilgiye rastladım. Genel geçerliliği ne kadardır bilmiyorum ama İngiltere Sağlık Bakanlığı, 2014 yılında her yıl 2000 civarında kadının gereksiz mamografi nedeniyle kanser olduğunu açıkladı. İsviçre’de de mamografi tetkiklerinin 3 yıldan az aralıklarla yapılması yasaklandı. Bu noktada ne düşünüyorsun?
ARPALIKLI: İngiltere gibi bir ülkede böyle bir yargıya ulaşılması gayet doğal. Nüfusa göre ne kadar kanser hastası olduğu, kanserin çeşitleri, hangi yaş grupları içinde olduğu net biliniyor. Bizim ülkemizde böyle bir kayıtın olup olmadığından emin değilim. Sivil Toplum Örgütleri de hastaların kendilerine başvurmalarından dolayı birtakım rakamlara ulaşmış durumdadırlar ve çeşitler bilinmektedir. Ülkemizde göğüs kanserinin kadınlarda ilk sırada olduğunu biliyoruz. Kadınlar sürekli olarak kendilerini kontrol etmediği için seferberlik başlatılmalı ve 40 yaşına ulaşmadan, 30’lu yaşlarda da en az bir kez yapılmalı. Ailelerde genetik olarak risk taşıyanlar varsa daha da erken yaşlarda kontrollere başlamaları gerekiyor. Eşleri de taramalarla ilgili yardımcı olabilir. Her yıl bir tarih saptayıp, taramalara birlikte gidebilirler. Dolasıyla kanserin bir kader olduğuna inanmıyorum.
“Zaten Kıbrıs’ın yarısı tek göğüslü…”
SORU: Doktor sana ilk teşhisi koyup, hastalığının ne olduğunu söylediğinde neler hissettin?
ARPALIKLI: Herhangi bir rahatsızlığım yoktu. Yalnızca zaman zaman yorgunluğum vardı. Ancak o da mesleğimizin, ev hayatının getirdiği bir durumdu diye düşünüyordum. Ameliyata girdiğim zaman, doktorumun elimi tutup, ‘Merak etme yanındayım. Zaten Kıbrıs’ın yarısı tek göğüs kalmış durumda’ deyip espri yapana kadar hastalığıma inanmamıştım. Ameliyatı yapan, ailece de tanıdığımız bir Kıbrıslı Türk doktordu. Bana, ameliyata girip girmeme konusunda ‘Tercih senin. Ya çocuklarını, yaşamayı tercih edeceksin ya da boyun eğeceksin’ demişti. Bu aşamadan sonra insanın yapabileceği seçenekleri belli.
“Sevgi çemberim var…”
SORU: Nasıl mücadele ettin? Bu süreçte yanında kimler vardı?
ARPALIKLI: Öncelikle herkese teşekkür ederim. Tabii erken teşhis önemli. Benim erken bir teşhisti ve ikinci evrenin son aşamasına doğru tespit edildi. Erken teşhisin yanında, sevgi çok önemli. Çok geniş bir aileye sahibim ve tüm ailem yanımda. Neredeyse tek bir gün bile yalnız kalmadım. Çok geniş sevgi çemberi içerisindeydim. Bu çok önemliydi.
“Güvenmek istedim…”
SORU: Tedavi sürecin Türkiye’de oldu. Niye orayı tercih ettin?
ARPALIKLI: Devlet hastanemizde bu tedavi veriliyor fakat güvenebileceğim, kendimi daha rahat, huzurlu hissedeceğim doktorlarımın yanında bu işi yürütmek istedim. Nasıl ki meclise giden bir muhabirin daha kıdemli, işinin ehli olması gerekiyor, sağlıkta da güven vermek, kişilerle olan yaklaşım çok önemli. Sağlık olunca bu hassasiyet daha çok önem kazanıyor. Hele de bu kanser gibi bir hastalıksa doktorunuza daha çok güvenmek istiyorsunuz. Daha çok sorguluyorsunuz. Hastalığımla ilgili teşhisin konulduğu günlerde, kamusal alanda yeterli ulaşabileceğim bir uzman yoktu. Özel hastanelerde vardı ama ilk etapta Türkiye’ye gitmek istedim. Orada yine Kıbrıslı Türk doktorlarla devam ettim. Yine onlara güvendim. Sistem sizi böyle hareket etmeye itiyor. Yılların güvensizliği ne yazık ki kafalarda soru işaretleri oluşmasına neden oluyor. Kemoterapi alırken, serum gibi elinize bağlıyorlar ve vücudunuza yavaş yavaş bir zehir işliyor. Onun birtakım etkileri var. Onkoloji Hastanesi açıldı. Birtakım yapıların oluştuğu söyleniyor. Henüz görmedim. Neticede, Türkiye’de kendi imkânlarımızla yola koyuldum. Türkiye’de yine özel hastanede tedavi gördüm ama orası herkesin ayrı yarı odalarda hizmet alabileceği bir yerdi.
“Daha hassas olunmalı”
SORU: Senin de bahsettiğin gibi Onkoloji Hastanesi kuruldu. Anladığımız kadarıyla onkologlardan oluşan bir ekip geliyor. Ancak Türkiye’den onkolog ekibin getirilmesi ne kadar sürdürülebilirdir? Bu ekip gelecek, ne kadar kalacak? Ülkeye geri dönüp hizmet verecek Kıbrıslı Türk onkologlar yetişiyor mu? Bunlar hep aklımızdaki soru işaretleri…
ARPALIKLI: Sayın bakanı dinleme fırsatım olmuştu. Bakan, ülkede doktor eksikliği olduğunu ve bu nedenle pek çok sorun yaşandığını söylemişti. Bakanın ifadelerine göre, bu yapı geçmişten gelen bir sorun ve sorun olarak durmaya devam ediyor. Kanser konusunda daha da hassasiyetle davranılması gerekiyor. Bence onkoloji hemşiresinin, diğer servislerdeki hemşirelerden çok daha farklı ve daha eğitimli, hasta psikolojisinden anlayabilecek, acı duyduğu an yanında olabilecek, ona karşı daha hassas bir yapıda eğitim almış olması gerekir. Ekip gelsin ama lütfen kalıcı olsun. Yani ekip gelip gitmesin, sürekli olsun. Hastanede canla başla çalışan doktorlar ve hemşireler var. Ancak o kadar çok yoğun oluyor ki çoğu zaman dayanabilmekte zorlanıyorlar.
“Nedenleri bilmeliyiz…”
SORU: Bu hastalıkla tanışmış bir kişi olarak, devlet olduğunu savunan bir yapıda tedavi için başka bir yere ihtiyaç duymak seni üzmüyor mu?
ARPALIKLI: Yurtdışına başvurulması, sadece kanser değil, diğer hastalıklara da ilgili. Türkiye’deki sağlık sisteminin bizden çok ileri bir durumda olduğunu kabul etmeliyiz. Güney Kıbrıs’ta sağlık alanında sigorta primi yatırma zorunluluğu ile ilgili yasa geçmeden önce, birçok Kıbrıslı Türk orada tedavi görüyordu. KKTC bütçesinden pek bir para çıkmadığı için göze batmıyordu. Güney Kıbrıs olayı bittikten sonra, hastalar bizim hastanelere ve burada tatmin olmayanlar da Türkiye’ye kaymış oldu. Bu tabii üzücü bir olay. Bizim artık kanserin nedenlerini araştırmamız gerekiyor.
“Balık hafızalıyız…”
SORU: Yıllardır hep aynı sorunları konuşuyoruz. Bir kanser haritası dahi çıkarılamadı. Kanser hastası sayımızı bilmiyoruz. Sosyal devleti hissedemiyoruz. Vatandaş kendisi koruyacak devleti yanında bulamıyor. Sadece kanserde değil, tüm alanlarda…
ARPALIKLI: Aslında vatandaşlar olarak üzerimize düşeni yaptığımızı düşünmüyorum. Balık hafızlayız; çok erken unutuyoruz. Bizim başımıza bir şey geldiği zaman canımız çok acıyor ama yanımızdakinin başına herhangi bir olay geldiğinde pek umursamıyoruz. Olaylara karşı duyarlılığımız yeterli seviyede değil. Maddi ve manevi anlamda destek veren pek çok kişi var. Örneğin kemoterapiye başladığımda, bir gün markette alışveriş yapmaya gitmiştim. Kendimi eve kapatmak istemedim. Dışarıya çıkabileceğim günlerde, dışarıya çıkıyordum. Bir reyonda durdum. İki reyon ötede, bir başka kadın ‘Bak bu kanser hastası galiba’ diye bağıra bağıra konuşuyor. O sırada çocuğum da yanımdaydı. Düştüğünüz durumu bir hayal edin. Toplumda bilinç yok. Ülkemizde bu anlayış oturmuş değil. Belki sosyal medya farkındalık yaratma açısından, daha etkin ve verimli kullanılmaya başlandı.
Kesilen ve umut olan saçlar…
SORU: Sosyal medyada arkadaşların arasında saçlarını kesip, kanser hastaları için bağışlayanlar olduğunu gördük. Aslında çok güzel bir farkındalık yaratıldı…
ARPALIKLI: Fakındalık yaratmak amacıyla bunu yapan ablamın oğlu Hayrettin’di. Saçları bir miktar uzundu. Benim için daha da uzattı. ‘Farkındalık oluşturmak adına teyze sana sözüm var’ deyip, saçını keserek, derneğe bağışladı. O saçlardan bir peruk yapılacak. Rahatlıkla dışarıya çıkamayan, mutlaka başını örtmek, saçlarını görmek isteyen kadınlar için de bir umut.
“Ailede kanser vardı ama…”
SORU: Kanserde genelde genetik faktörlerden de bahsedilir. Ailende kanser olan biri var mıydı?
ARPALIKLI: Göğüs kanseri ne anne ne de baba tarafımda var. Patoloji sonucunda da genetik faktöre rastlanmadı. Tamamen çevresel faktör ve hormona duyarlı olduğu ortaya çıktı. Yani çevresel nedenlerden dolayı bunu yaşadım. Benim ailemde de kanser olan vardı. Ablamın kızını, 4 yaşında lösemi kanserinden kaybettik. Dayımın kızını da benzer şekilde. Ancak göğüs kanseri yoktu. Doktorum bana ‘ Neden başıma geldi sorusunu sorma. Bu oldu ve yaşandı. Bundan sonra ne yapabilirsin bunun üzerine gitmen gerekiyor’ dedi. Doktor bende kanserin neden oluştuğuna bakarken, 24 faktör saymıştı. Aralarında düzensiz beslenme, saatinde beslenememe, gerektiği kadar sebze meyve tüketmeme, sigara kullanımı, egzoz gazları gibi pek çok neden saymıştı. Radyasyon da bu faktörlerden biriydi. Radyasyon, çevremizde her yerde var. Ne kadar ölçülebilir? Bunları gerçek anlamda denetleyecek bir kurum yok.
Bir kitap planı var…
SORU: Kitap yazmak istediğini biliyoruz. Kitabında ne anlatıyorsun? Bir şeyler yazabildin mi?
ARPALIKLI: Aslında çok zaman önce yazmaya başladığım bir kitaptı. Ailem güneyde kalan Araplık köyünden. 1963 yılındaki olayları, orada yaşanan dramları bir şekilde kaleme dökmeye çalışıyorum. Bunu bilimsel verilerle yapmaya çalıştığım için işi epeyce uzattım. Umarım biraz daha şekillendiririm. Bu süreçte çok da fırsatım olmadı. Ancak hem kendim hem de söz verdiğim insanlar için buna zaman yaratmam gerekiyor. Belki bu yaşadıklarımız, hastalıklar, üzüntüler, stres bir şekilde geçmişimize dayanıyor. Belki de bunların da araştırmasının yapılması lazım.
“Pozitif enerji çok önemli”
SORU: Hastalığa yakalandıktan sonra hayata bakış açın değişti mi? Pozitif enerjinin etkisi olduğuna inanır mısın?
ARPALIKLI: Pozitif enerji çok önemli. Pozitif enerji olmadan bir adım öteye gidemezsiniz. İş anlamında stres vardı; hangimizin hayatında yok ki? Bazı haberlere gittiğimde çok etkileniyordum. Duyarlı bir insansanız, insanlara değer veriyorsanız, kendi içinizde kendinizi paralayabilirdiniz. Ben böyle insandım. Şimdi de pek değişmedim. Yine düşünüyorum. Bir şeyler yaparken, emek vermekten kaçınmıyorum. Ancak kendime de zaman ayırıyorum. Keşke daha önceden yapsaydım diyorum. Hayat devam ettiği sürece, işler bitmiyor. Annelikten gelen sorumluklar vardır, işten ve eşten dolayı gelen sorumluklar vardır. Bunları dengelemek gerekiyor. Kasım ayında bir doktor kontrolüm var ve doktorumun yapacağı tetkikler sonucunda, yeniden işe başlayıp başlayamayacağım konusunda fikir üretilecek. İki yıl boyunca kolumu dinlendirmek zorundayım. Dolaysıyla bilgisayarda yazı yazarken, kolumu etkin şekilde kullanamayacağım.
Yorumlar kapalı.