Lefkoşa, Girne ve Gazimağusa gibi şehirlerde vatandaşlar hava kirliliğinden şikayet etse de, ölçümler toz oranı dışında hava kalitemizin Avrupa Birliği standartları içerisinde olduğunu söylüyor
“Büyük şehirlerde toz limiti 35 kez aşıldı”… Çevre Dairesi Müdürü Abdullah Aktolgalı, hava kirliliği ölçümleriyle ilgili 9 sabit, 1 mobil olmak üzere toplam 10 ölçüm istasyonundan 7/24 veri akışı sağladıklarını belirtirken, Hava Emisyon ve Görüntü Şube Sorumlusu Tolga Baki, tozlarda günlük limitin ortalama 50 mikrogram / metreküp olması gerekirken 2023 yılında Gazimağusa, Girne ve Lefkoşa gibi büyük şehirlerde bu seviyenin 35’ten fazla aşıldığının tespit edildiğini belirtti.
Çölden gelen toz fırtınaları… Yeşil Barış Hareketi Genel Sekreteri Doğan Sahir, araçların yakıtları, santrallerde kullanılan yakıtın kalitesi, taş ocaklarının bacalarının filtrelenmemesi, evlerdeki odun sobalarında kullanılan kimi atıklar gibi hava kirliliği yaratan sıkıntılara dikkat çekti. Buna bir de iklim değişikliğinin etkilerinin eklendiğini kaydeden Sahir, “Mesela toz fırtınaları. Çölden çıkıp bize kadar ulaşabiliyor artık. Eskiden senede bir bile olmazdı, şu an her ay olma noktasına geldi.” dedi.
Emine Gül ÖZER
Fotoğraf: Umut Ekin ŞAHİN
Bir ada ülkesinde yaşıyoruz ve oldukça temiz bir havaya sahiptik. Ancak son dönemde pek çok sebep hava kirliliğine neden oluyor.
Hava kirliliği verileri, Çevre Koruma Dairesi’ne bağlı Hava Emisyon ve Görüntü Şubesi tarafından 7/24 takip ediliyor.
KIBRIS’a konuşan Çevre Dairesi Müdürü Abdullah Aktolgalı, hava kirliliğini önlemek için dairesinin çalışmaları hakkında bilgiler verdi. Aktolgalı, hava kirliliğini önlemek adına hemen her gün ilçelerde egzoz emisyon testlerinin yapıldığını anlatarak, Alo 123’e gelen her şikayeti de değerlendirmeye aldıklarını kaydetti.
İstatistiki verilere bakıldığında tüzüğe uymayan tek ölçümün ‘tozlar’ olduğunu aktaran Çevre Koruma Dairesi Hava Emisyon ve Görüntü Şube Sorumlusu Tolga Baki ise 9 sabit, 1 mobil olmak üzere toplam 10 adet sürekli izleyen bir ölçüm ağı oluşturduklarını söyledi. Baki, bu incelemeler sonucunda elde edilen istatistiki verilere bakıldığında “Avrupa Birliği direktifiyle uyumlu, tüzüğe göre yapılan tüm değerlendirmelerde, tozlar dışındaki tüm kirleticiler tüzükle uyumlu.” ifadelerini kullandı.
Yeşil Barış Hareketi Genel Sekreteri Doğan Sahir ise Çevre Dairesi’nin çalışmalarından çok memnun değil. Sahir’e göre hava kirliliğinin önlenmesi adına atılması gereken pek çok adım var.
Aktolgalı: Alo 123’e gelen şikayetleri değerlendiriyoruz
Ülke genelinde hava kirliliğinde ne durumda olduğumuz ve bu noktada Çevre Dairesi’nin faaliyetleri ile ilgili konuşan Çevre Dairesi Müdürü Abdullah Aktolgalı, aktif olarak polisle iş birliği halinde olduklarına dikkat çekti, araçların oluşturduğu hava kirliliğini önlemek için hemen her gün ilçelerimizde egzoz emisyon testleri yaptıklarını söyledi.
‘Alo 123’ hattına dikkat çeken Aktolgalı, bunun yanında odun sobalarının kontrolüne de değinerek, “Alo 123 hattına gelen şikayetler üzerinden gidip denetliyoruz. Yaktıkları odundur veya başka bir şeydir, uyarılarda bulunuyoruz. Bacanın boyu kısaysa onların yükseltilmesiyle ilgili tedbirleri aldırtıyoruz.” dedi.
Hava kirliliği ölçümleriyle ilgili de Aktolgalı, “hava kirliliği kontrolü anlık olarak 10 istasyonumuz üzerinden kontrol altında. Ülkeye yerleştirilmiş ve dairede online bağlantı kurulmuş cihazlarla saniyelik hava verilerinin akışı dairemize gelmektedir. Hava kirliliği oranını 7/24 takip edebiliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Baki: 9 sabit, 1 mobil olmak üzere 10 adet ölçüm istasyonu var
Çevre Koruma Dairesi Hava Emisyon ve Görüntü Şube Sorumlusu Tolga Baki de, hava kalitesi izleme ağı üzerinden 7/24 canlı takip yapabildiklerine dikkat çekti, ölçüm noktalarını şu ifadelerle anlattı:
“Hava kalitesi izleme ağı, 2010 yılında Avrupa Birliği finansmanıyla kurulan bir izleme ağıdır. 2020 yılında pandeminin içerisinde yenilendi. Toplam 9 sabit hava kalitesi ölçüm istasyonundan oluşan, ülke genelinde ölçümler yapan bir ölçü sistemi. Bir tane de mobil araç dediğimiz gezici bir araç var, o da İskele bölgesinde şu an. 9 sabit, 1 mobil olmak kaydıyla toplamda 10 adet sürekli izleyen bir ölçüm ağı oluşturduk. Bunlardan 2 tanesi Lefkoşa’da, 2’si Teknecik (elektrik), 1’i Kalecik, 1’i Mağusa, 1’i Güzelyurt, 1’i Girne, 1’i Alevkayası ve 1’i de İskele’de bulunuyor.”
“Hava kirliliğinin seviyesi parametreye göre değişiyor”
Son zamanlarda soluduğumuz havanın temiz olmadığı iddialarının hatırlatılması ve kabul edilebilir temiz hava seviyesinin ne olduğuyla ilgili soru üzerine de Baki, şu yanıtı verdi:
“Parametreye göre hava kirliliğinin kabul edilebilir seviyeleri değişiyor. Azot dioksitin, karbon monoksitin, kükürt dioksidin, partiküler madde dediğimiz tozların farklı yapıları. Yaptığımız ölçümlerde tozlar dışında diğer bütün parametreler kabul edilebilir seviyenin altında. Bizim uyguladığımız hava kalitesinin değerlendirilmesi ve yönetimi tüzüğü var, bu da Avrupa Birliği direktifiyle uyumlu bir tüzük.” ifadelerini kullandı.
Bu tüzüğe göre yapılan tüm değerlendirmelerde tozlar dışındaki tüm kirleticilerin tüzükle uyumlu olduğunu aktaran Baki, “Sadece bazı bölgelerdeki tozlar, tüzükte belirlenen limitin üstünde. Olması gereken limit, günlük ortalama 50 mikrogram / metreküp (µg/m³), yıllık olarak 40 (µg/m³), günlük ortalaması 50 (µg/m³)’ün bir yılda 35 defadan fazla aşılmaması lazım. 2023 yılında yaptığımız ölçümlerde, Gazimağusa, Girne, Lefkoşa gibi büyük şehirler de bu seviyenin 35 defadan fazla aşıldığı tespit edildi.” dedi.
“Toz seviyesi yükseldiğinde uyarıda bulunuyoruz”
Web sayfalarında sürekli bilgilendirmelerin yer aldığını belirten şube sorumlusu, “3 Şubat 2025 tarihinde baktığımızda Lefkoşa Küçük Kaymaklı’da toz değeri 50 olması gerekirken, 88, 62, 76 gibi seviyelere ulaşmış toz miktarı. Her vatandaş buradan bu bilgilere ulaşabilir fakat biz daha detaylı verileri serverdan (sunucu) takip ediyoruz. Buradan bütün istasyonlara bağlanılabiliyor ve istenildiğinde canlı takip yapılabiliyor.” şeklinde konuştu.
Tozlar dışında diğer kirleticilerde yükseklik olmadığını, bu bağlamda da tozların yükseklik sebebine bakmak gerektiğini belirten Baki, şöyle dedi:
“Birçok zaman ülkemize Afrika’dan gelen toz fırtınaları oluyor, toz fırtınalarından ve çöl fırtınalarından dolayı da değerler olması gerekenin üzerine çıkıyor. Bu noktada biz sadece halkı uyarmak adına bir bilgilendirme yayınlıyoruz. ‘zorunlu olmadıkça dışarı çıkmayın, astım vs hastalıkları olanlar bu 2-3 güne dikkat edin’ gibi.”
“Yakıt kalitesini kontrol ediyoruz”
Çevre Koruma Dairesi olarak hava kirliliğinin yanında yakıt kalitesi laboratuarlarının da olduğuna işaret eden Baki, “Burada da ülkeye gelen yakıtların analizlerini yapıyoruz. Mangal kömürü, sanayi kömürü, foil oil gibi. Ülkeyi, çevreyi daha az kirletecek, standartların daha yüksek olduğu yakıtların girmesini sağlıyoruz. Uygun olmayan yakıtların ülkeye girmesini engelliyoruz. Temmuz 2023’ten bu yana bu laboratuvarlarda toplam 359 adet test yapıldı, bu testlere tabi tutulan 30 ürünün ülkeye girmesi engellendi.” dedi.
Sahir: Bekleyen araç, 3 katı yakıt harcıyor
Yeşil Barış Hareketi Genel Sekreteri Doğan Sahir, ülkemizde hava kirliliğine sebep olan birçok faktör olduğuna dikkat çekerek bunlardan bazılarının insan eliyle yapıldığını bazılarının ise iklim değişikliklerine bağlı gerçekleştiğini belirtti.
Sahir, konuyla ilgili şöyle devam etti:
“Bunları bazı başlıklar altında konuşmak gerekirse o kadar fazla bir nüfus geliştirdik, araç sahibi yaptık insanları ki, yollarımızı geliştirmeden araç sayısını 50 katına çıkarttık. Araçlar seyredemediği için yavaş yavaş giderek havayı kirletiyorlar, bunun hıza bağlı olarak oranları da mevcut. Bekleyen araçlar yoğun kirliliğe sebep olabiliyor özellikle. Bazı hesaplamalara göre araçların bir kısmı tıkanıklık nedeniyle 3 katı yakıt harcıyorlar ki bu da özellikle şehir içlerinde çok etkili olduğundan şehir içinde ciddi boyutta tehlikeye neden oluyor. Bu da ciddi bir sorun.”
“Yanlış faaliyetler yapıyor”
Genel sekreter Sahir, araçların yanı sıra pek çok faaliyetlerin yanlış yapıldığını savunarak taş ocaklarını örnek verdi. Taş ocaklarının filtrelenmemesinden şikayet eden Sahir, havaya salınan tozların ülkeyi büyük ölçekte kirlettiğini ifade ederek sözlerine şöyle devam etti:
“Yanlış yapılaşma, yanlış yerleşimlerden dolayı kent içi ısı farklılıklarına sebebiyet veriyoruz. Isı farklarından dolayı da kent içlerinin havalanmasını önlemeye başladık. Örneğin, Girne’de orta çağdan beri denizden daha doğru yırtık pırtık havalandırma boşlukları bırakmışlardı. Artık onlar da kalmadı çünkü denizden dağa doğru giden yırtıklar şu anda dolduruldu ve bina yapıldı. Denizden şehre, şehirden denize bir esinti kesintisi var artık. Bölgede araçlar da tıkandığı zaman orada daha yoğun hava kirliliği ortaya çıkıyor.”
“Eyleme geçen yok!”
Bu konuda hava kirliliği ölçümlerini Çevre Dairesi’nin yaptığını fakat onların da tam yeterli donanıma sahip olmadığını ve her noktayı ölçmediklerini savunan Sahir, “Bazı seyyar, bazı sabit noktalar var ama ölçümlerden sonra eyleme geçen yok. Rakamların birçoğu da vahim çıkmasına rağmen.” şeklinde konuştu.
Bir diğer kirliliğin de iklim değişikliğine bağlı olduğunu aktaran genel sekreter, “daha makro ölçekte hava hareketleri söz konusu ki toz fırtınaları çölden çıkıp bize kadar ulaşabiliyor artık. Eski zamanlarda senede bir bile olmazdı, şu an her ay olma noktasına geldi. Bunları da bir diğer hava kirliliğine örnek verilebilir.” ifadelerini kullandı.
“Bacalarda yakıt değişimine gidilmeli”
Gerek sanayi türü fabrika, gerekse elektrik üreten santral bacalarından çok düşük kalitede, fakat çok yoğun zehirleyici yüzlerce kimyasalın havaya salındığını aktaran Sahir, her zaman ‘bacalar filtrelensin’ ifadelerinin kullanıldığını fakat bu bacaların filtrelenemez durumda olduğunu anlattı. Doğan Sahir, “bu kirlilik aslında filtrelenemez durumda çünkü kullanılan yakıtın filtrelenmesi mümkün değildir. Filtre takılamaz ama daha iyi bir yakıt kullanılabilir. Kullanılmadığı için de kirlilik devam ediyor.” dedi.
Bu noktada sadece bacalardan değil, insanlardan kaynaklı yakıtların da havada ciddi kirliliğe sebep olduğunu söyleyen Sahir, şunları kaydetti:
“İnsanların kullandıkları bazı yakıtlar da kirliliğe sebep oluyor. Özellikle şömine, odun sobaları. Bir de sağda solda maalesef standart dışı fırınların açılması (lahmacun vs). Bu ocaklarda da çoğu zaman yanlış yakıtlar kullanılıyor. Özellikle evlerde insanlar maddi sorunlarla birlikte ne bulursa onu yakıyorlar. Çoğu zaman plastik, boyalı cilalı tahtalar atıyorlar sobaların içine. Hem kendilerini hem çevreyi zehirliyorlar. Atıklarımızı geri dönüşümle, sağlıklı bir şekilde toparlamıyoruz, yönetmiyoruz. O yüzden her şeyi belli alanlara vahşi bir şekilde uyguluyoruz. 100’ün üzerinde atık alan mevcut şuan. Belediyelerin atık topladıkları ve hiçbirinin yasal olmadığı (Güngör) dışında, kontrolsüzce yanıyor. Bu yanma esnasında da yine korkunç miktarda kirlilikler ortaya çıkıyor. Yüzü değil, yarısı bile yansa ülkenin her noktasına etki ediyor. Bu noktada önce kirletmemek lazım, kirletenlerin önüne geçmek lazım ki böyle bir sorun yaşanmasın.”
Yorumlar kapalı.