Eniz ORAKCIOĞLU
“BİR TÜRLÜ ÇÖZÜLEMİYOR”… Ülkemizde biriktikçe biriken, yıllardır çözülemeyen ve odalar, binalar hatta koridorlar dolusu son kullanma tarihi geçmiş ilaçların imhasıyla ilgili sorun, bir türlü çözüme kavuşamıyor. 2012’den önce gömme yöntemi ile imha edilen ilaçların 2012 yılında yenilenen Çevre Yasası ile gömülmesinin yasaklanması ve atık yakma tesislerinde imha edilmesi gerekliliğini doğurdu ancak devlet bu konuda henüz tam bir adım da atmadı.
“FİYATLAR MECBUREN YÜKSELDİ”… Cihangir Bütün, KKTC’de atıkların imha edilmesi konusunda 2018 yılında proje hazırlayıp, ÇED gerekliliklerini de yerine getirerek yatırım yaptıklarını anlattı. Bütün, Eczacılar Birliği’nin görevlendirdiği bir eczacı ile yaptıkları görüşmede maliyetlerin düşürülmesiyle ilgili proje ve farklı alternatiflerin konuşulduğunu söyleyerek, Çevre Koruma Dairesi’nin organize ettiği toplantılarda bu konuların konuşulduğunu ancak olumlu ya da olumsuz bir geri dönüş henüz almadıklarını belirtti.
“KİMSE ELİNİ CEBİNE ATMIYOR”… Cihangir Bütün, atık yakma tesisi kurmaktaki maksatlarının kendi aileleri ve çocuklarının da yaşadığı bu toprakları tamamen kimyasallardan kurtararak, yeraltı suyumuza etki edecek her türlü kirleticiden ülkeyi kurtarmak olduğunu söylerken; gelinen noktada lafta herkes çevreci olsa da iş maliyete geldiği zaman kimsenin elini cebine atmak istemediğini gördüklerini kaydetti. Bütün, “Adanın 40 yıllık sorunu olan tarihi geçmiş atık ilaç meselesi de yılan hikayesine dönmüştür” dedi.
Yıllardır çözülemeyen ve ülkemizde biriktikçe biriken, odalar, binalar hatta koridorlar dolusu son kullanma tarihi geçmiş ilaçların imhasıyla ilgili sorun, bir türlü çözüme kavuşamıyor.
2012’den önce gömme yöntemi ile imha edilen ilaçların 2012 yılında yenilenen Çevre Yasası ile gömülmesinin yasaklanması ve atık yakma tesislerinde imha edilmesi gerekliliğini doğurdu ancak devlet bu konuda henüz tam bir adım atmış değil.
Gürdağ Group Stratejik Planlama ve İş Geliştirme Müdürü Maden Mühendisi Cihangir Bütün, yasa gereği bertaraf edilmesi gereken her türlü atık için Çevre Dairesi’ne yapılan başvuruların başka lisanslı ve izinli tesis olmadığı için doğal olarak Gürdağ Trading & Industry Ltd.’ye yönlendirildiğine vurgu yaptı.
Tarihi geçmiş atık ilaç sorununun Eczacılar Birliği ile bir alakası olmadığına dikkat çeken Bütün, bunun bir devlet sorunu olduğunun altını çizdi.
Bugüne kadar firmaya başvuran eczacıların tarihi geçmiş ilaç atıklarının yaklaşık 20-100 kg aralığında, ecza depolarının atıklarının ise yaklaşık 100-1000 kg aralığında olduğuna dikkat çeken Bütün, Eczacılar Birliği’nin görevlendirdiği bir eczacıya ve Çevre Koruma Dairesi’nin organize ettiği toplantılarda maliyetlerin düşürülmesi, hatta eczacıların üzerindeki yükün nasıl azaltılabileceği ile ilgili proje ve farklı alternatiflerin konuşulduğunu belirtti.
Devletin biriktirdiği tonlarca tarihi geçmiş ilacın ise nasıl imha edileceği henüz bilinmiyor.
“Atık imhası yapan başka lisanslı tesis yok”
Gürdağ Group Stratejik Planlama ve İş Geliştirme Müdürü Maden Mühendisi Cihangir Bütün, KKTC’de atıkların imha edilmesi konusunda 2018 yılında proje hazırlayıp, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekliliklerini de yerine getirerek yatırım yaptıklarını anlattı.
Bütün, yatırım tamamlandıktan sonra, Çevre Bakanlığı’nın “ÇED Olumlu” kararını onayladığını belirterek, Emisyon Değerleri Online olarak izlenebilir hale getirildikten sonra gerekli izinlerin alındığını vurguladı.
Çevre Koruma Dairesi ile anlaşmalı olarak imha yapıldığı iddialarının doğru olmadığına değinen Bütün, yasa gereği bertaraf edilmesi gereken her türlü atık için Çevre Dairesi’ne yapılan başvuruların başka lisanslı ve izinli tesis olmadığı için doğal olarak Gürdağ Trading & Industry Ltd.’ye yönlendirildiğine vurgu yaptı.
Bütün, Çevre Dairesi’ne başvurarak bertaraf yaptırmak isteyen eczanelere ve depolara bertaraf yaptırabilecekleri kurum/kuruluşların listesinin verildiğini söyleyerek, Çevre Bakanlığı’ndan onaylı başka bir tesis olmaması sebebiyle dairenin atık bertaraf etmek isteyenleri Gürdağ’a yönlendirdiğini vurguladı.
Bu güne kadar firmaya başvuran eczacıların tarihi geçmiş ilaç atıklarının yaklaşık 20-100 kg aralığında, ecza depolarının atıklarının ise yaklaşık 100-1000 kg aralığında olduğuna dikkat çeken Bütün, tarihi geçmiş ilaçların yerinden alınması, teslim işlemleri, taşınması, depolanması, envanterinin tutulması ve diğer tüm prodesürlerinin yerine getirilmesi için oluşan ve harcanan sabit maliyetlerin miktar ile çok alakalı olmadığının altını çizdi.
Kilo başına 3 euro imha konusuna da açıklık getiren Bütün, “1 kg için de 1000 kg için de aynı araç ve aynı personel, aynı işlemler yapılmaktadır. Aynı bertaraf fırınında aynı personel sayısıyla aynı sıcaklıklara çıkılıp, aynı emisyon analizleri yapılmaktadır. Hal böyle olunca atık miktarı az olan eczaneler için sabit ve kg başına bertaraf fiyatları mecburen yükseltilmiş durumdadır” şeklinde konuştu.
Bütün, Eczacılar Birliği’nin görevlendirdiği bir eczacı ile yapmış oldukları görüşmede maliyetlerin düşürülmesi, hatta eczacıların üzerindeki yükün nasıl azaltılabileceği ile ilgili proje ve farklı alternatiflerin konuşulduğunu söyleyerek, Çevre Koruma Dairesi’nin organize ettiği toplantılarda bu konuların konuşulduğunu ancak olumlu ya da olumsuz bir geri dönüş henüz almadıklarını belirtti.
“Atık ilaçlar, doğru şekillerde ambalajlanmıyor”
Bütün, izlenen yöntemi de şu şekilde anlattı:
“Eczacılık Dairesi, eczacıların tarihi geçmiş atık ilaçlarını dairenin deposuna getirmesini ve sayımın burada yapılmasını, mali işler için sorumlu olan ilgili bakanlık görevlisinin tutanağı aynı anda orada tutmasını, eczacı tarafından anlaşmaya varılan atık bertarafçısının da o anda orada olup tutanağı imzalamasını istemekte ve bu yönde uygulamaya başlamış durumdadır.
Maalesef işlemler sırasında ortaya birçok karmaşık ve hatalı iş çıkmaktadır. Bu işlemler sırasında ilgili personellerin aynı anda İlaç Eczacılık Dairesi’nde olmasını sağlamaktan tutun da, beyanlardaki en ufak yazım hataları da dahil olmak üzere herhangi bir hata yerinde düzeltilmemekte ve ilaçlar tekrar beyan hazırlanması için eczaneye geri gönderilmektedir.
Bertarafçı olarak biz bertaraftan başka bir sorumluluğumuz olmamasına rağmen saatlerce sayımın yapılmasını beklemekte, mali işlerle ilgili tutanaklara imza atmak durumunda bırakılmaktayız.
Örnek olarak, atık ilaçlar gelirken doğru şekillerde ambalajlanmamış, tasnif edilmemiş oluyor. Hafif çöp poşetlerine doldurulmuş şekilde atık ilaçlarla karşılaşıyoruz. Bu poşetler daha sayım esnasında parçalanıyor ve ilaçlar ortalığa saçılıyor. Biz tek tek bu ilaçları imhaya hazır hale getirebilmek için tekrar tasnif edip ambalajlamak zorunda kalıyoruz.
Atık ilaç olarak sınıflandırılan paketlerin büyük bir kısmı eczacılık ürünü olan krem ve yağ türevli kozmetik malzemelerdir. İçlerinde çok ciddi kimyasal etkinliğe sahip her türlü malzemeyi bulmak mümkün olup bunlar katı, sıvı ve gaz halde bulunabilirler.
Tüm bu işlemler her bir eczane ve ecza deposu için teker teker ve ayrı ayrı yapılmaktadır. Bu iş için biz bertarafcı olarak ilgili daireye araç eleman ve sorumlu gönderip saatlerce bu işlemlerin ve sayımların yapılmasını bekleyeceğiz, 10 kg miktarındaki atık ilacı bertaraf ettirmek için kendi tesisimize taşıyacağız ve ilacı bertaraf ederek para kazanacağız. Bu maliyetler ile maalesef mümkün değil.”
Bütün, Çevre Koruma Dairesi atık taşıma lisansı olmayan araçlarla bu tip atıkların taşınmasını bertarafçı için yasakladığına değinerek, eczacıların kendi şahsi otomobilleriyle bu ilaçları eczacılık dairesine kadar getirmesine izin vermesinde de ilginç bir durum olduğuna dikkat çekti.
“Tarihi geçmiş atık ilaç devlet sorunudur”
Atık yakma tesisi kurmaktaki maksatlarının kendi aileleri ve çocuklarının da yaşadığı bu toprakları tamamen kimyasallardan kurtararak, yeraltı suyumuza etki edecek her türlü kirleticiden ülkeyi kurtarmak olduğunu söyleyen Bütün, gelinen noktada lafta herkes çevreci olsa da, iş maliyete geldiği zaman kimsenin elini cebine atmak istemediğini gördüklerini kaydetti.
“Adanın 40 yıllık sorunu olan tarihi geçmiş atık ilaç meselesi de yılan hikayesine dönmüştür” diyen Bütün, kimsenin bu soruna dokunmadığını veya dokunmak istemediğini işaret etti.
Tarihi geçmiş atık ilaç sorununun Eczacılar Birliği ile bir alakası olmadığına dikkat çeken Bütün, bunun bir devlet sorunu olduğunun altını çizdi.
Bütün, sorunun çözümü için stratejik aksiyonlarla birlikte çözüm arayışlarının masada olduğuna vurgu yaparak, bu konunun Kıbrıs Türk Halkı’nın sağlık sorunu olduğunu söyledi.
Bütün, konunun çözüme kavuşturulması için başından beri elerini taşın altına koymaya hazır olduklarının mesajını ilgililere verdiklerini belirterek, “Konunun muhatapları ile diyalog yollarımız her zaman açıktır. Çevre Koruma Dairesi’nin diyalog ve çözümle ilgili adımlar attığını söylemek zorundayız. Süreç içinde bazı aksaklıklar, hükümetlerin, daire müdürlerinin sürekli değişimi sonuca gitmeyi aksatmıştır. Ancak inanıyoruz ki Kıbrıs Türk Halkı’nın sağlığını tehdit eden bu durum en yakın zamanda bertaraf edilecektir” şeklinde konuştu.
“Bedelsiz çözmeyi beklemenin sonucu
binalar odalar, koridorlar dolusu atık ilaçtı”
Bütün, her şeyin devlet eliyle yapılarak bedelsiz çözmeyi beklemenin doğurduğu sonucun eski devlet laboratuvarına yığma usulüyle doldurulan bir bina dolusu atık olarak gözler önünde serildiğini söyleyerek, Bülent Ecevit Rehabilitasyon Merkezi’nin zemini altında bulunan tüm odaların ve koridorların hınca hınç tarihi geçmiş atık ilaçla dolu olduğunu aktardı.
Avrupa’da ilaç imhalarının özel kuruluşlarca devlet denetiminde yapıldığına dikkat çeken Bütün, “Türkiye’de bizim lisanslı araçlarla taşıdığımız atıklar 25 kg’a kadar sadece beyan usulüyle posta ile özel şirkete gönderilerek beyan üzerine yapılır. Ücreti ise şirketin hesabına havale yoluyla yapılır. Devletler de asıl işleri olan eğitim, sağlık, güvenlik işleriyle ve denetleme mekanizmalarıyla uğraşır. Devlet atık toplamaz, devlet bertarafla uğraşmaz. Devlet bu mekanizmaları denetler” dedi.
Bütün, sözlerine şu şekilde devam etti:
“Kurduğumuz bertaraf tesisi KKTC Çevre Yasalarına, Avrupa ve Türkiye yasalarına uygun, izlenebilir, akredite 2 farklı laboratuvar testinden de başarılı raporlar almış, ÇED olumlu kararı onaylanmış bir tesisimizdir.
Bu aşamada imha bedellerinin nasıl hesaplandığı ile ilgili matematiksel hesap ise ortadadır. Kuzey Kıbrıs’ın kuruluşundan bu yana 47 senede 250 ton tarihi geçmiş atık ilacımızın olduğunu varsayalım. (Aslında bugüne kadar Güngör çöplüğüne gömülerek bertaraf edilenler sebebiyle miktar bunun çok çok altındadır). Hesap kolaylığı açısından nüfusumuzun da 250 bin kişi olduğunu varsayalım. 47 yılda kişi başı 1 kilo ilaç devletimiz tarafından vatandaşın olası hastalıklarını tedavi etmek maksadıyla depolandı ve çok şükür ki bu ilaçları kullanmaya gerek kalmadığından son kullanma tarihi geçti.
Özetle, kurduğumuz tesis ile ülkemizin bertaraf edilmesi gereken tüm atıklarını çözüme ulaştırmak hedefiyle çıktığımız bu yolda ilerlemeye devam edeceğiz, “kirleten öder” prensibini kazanmış, buna inanan ve çevreye duyarlı olan her kurum/kuruluş/şahıs ile çözüm odaklı çalışmaktan büyük gurur duyacağımızı kamuoyuna saygıyla bildiririz.”
Yorumlar kapalı.