KIBRIS, polis denetimlerinde tespit edilen “ikamet izinsiz” göçmenlerin, ülkedeki sömürü çarkı ve işveren baskısıyla nasıl yasa dışı yaşama itildiğini tanıkların anlatılarıyla gün yüzüne çıkarıyor.
Hem sömürüldü, hem de işten atıldı!… Dilini bilmediği bir ülkeye kendi vatanında borçlanıp çalışmak için gelen ancak kimi işverenlerin sömürü çarkında heba olan işçiler sessiz sedasız büyük bir mağduriyet yaşıyor. KIBRIS’a konuşan A.H., KKTC’ye çalışmak için gelmek adına 7 bin euro borçlandığını, vaat edilen maaş ve yaşam koşullarının hiçbirini bulamadığını; aylarca eksik ya da hiç maaş almadan, kötü koşullarda çalıştırıldığından dert yandı. İşten çıkarıldığını Çalışma Dairesi’nde öğrenen A.H., şimdi hem alacaklarını tahsil edememenin hem de sistem dışına itilmenin eşiğinde.
“Boş kağıtlara imza attırdılar”… Türkçe okuma yazması olmayan A.H. ne olduğunu bilmediği 8 ayrı kağıda imza atmaya zorlandı. “Belgelerin fotoğrafını çekmeme bile izin vermediler. İmzalamamak için direndim ama ‘Vizemiz iptal edilir, kaçak duruma düşeriz’ korkusuyla mecbur kaldım. İmzadan sonra elime 4 bin TL tutuşturdular.” diyen A.H. şikayet etmeleri durumunda vizelerinin iptal edileceği söylenerek sürekli korkutulduklarını, haklarını aradıklarında hakaret ve küfürlere maruz kaldıklarını anlattı.
“Su ihtiyacımızı camiden temin ettik”… Aynı yerde çalışan bir başka yabancı işçi de yaşadıkları insanlık dışı koşullara dikkat çekti. “Ev çok pisti. Mutfak ve banyodaki çeşmeler kırıktı. Tencerelerin içinde böcekler dolaşıyordu.” diyen işçi, evde düzenli su ve elektrik bulunmadığını belirtti. Su ihtiyaçlarını camiden taşıyarak karşıladıklarını, banyo yapmak ve telefonlarını şarj etmek için başka evlere gitmek zorunda kaldıklarını aktaran işçi, elektrik ve su kesintilerinin zaman zaman 10-15 günü bulduğunu ifade etti.
Cemre CEMALİ
Hemen her gün polis denetimlerinde tespit edilen “ikamet izinsiz” göçmenlerin, ülkedeki sömürü çarkı ve işveren baskısıyla nasıl yasa dışı yaşama itildiği perde arkasında kalıyor.
Çoğunlukla yalnızca geldikleri ülkenin dilini bilen göçmen işçilerin, umut yolculuğu sistemin görmezden geldiği ‘kaçak’ işçilere dönüyor. Üstelik bu işçiler yaşadıkları mağduriyeti dile getirecek bir muhatap da bulamıyor.
Açlığa, susuzluğa ve parasızlığa mahkûm edilerek emekleri sömürülen yabancı uyruklu çalışanlardan, birçoğu yasal olarak “yatay geçiş” (iş değiştirme) hakkını elde edebilecekleri 12 aylık zorunlu süreye dayanamıyor.
Daha iyi koşullar umuduyla mevcut işlerini bıraktıklarında ise yasa gereği otomatik olarak kayıtsız duruma düşüyorlar.
Kimi zaman kaçak duruma düştüğünün farkında bile olmayan bu işçiler, bizzat işverenlerin baskısı ve ihmalinin yanı sıra sistemdeki boşluklar nedeniyle yasa dışı yaşama sürükleniyor.
“Vizemiz iptal edilir” korkusuyla şikayette bulunamayan göçmen işçilerin yasal statüleri, işverenleri tarafından acımasız bir şantaj unsuru olarak kullanılıyor.
KIBRIS muhabirine konuşan işçiler; açlığa, susuzluğa ve şantaja mahkûm edildikleri o karanlık düzeni anlattı.
Maaş alamayan, günde tek öğün artık yemeklerle beslenen ve boş kağıtlara imza attırılan işçilerin anlattıkları, KKTC’deki göçmen emeği sömürüsünün ulaştığı ürkütücü boyutu gözler önüne serdi.
Yabancıların Çalışma İzinleri Yasası uyarınca, yabancı çalışanlar ile işverenlerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri; Bakanlık tarafından görevlendirilen personel ile Sosyal Sigortalar Dairesi, İhtiyat Sandığı ve Çalışma Dairesi müfettişleri tarafından denetleniyor.
“Gelmek için 7 bin euro ödedim”
Ülkesinde küçük bir manav işleten ve ailesinin geçimini sağlamaya çalışan A.H., Temmuz 2025’te büyük umutlarla KKTC’ye adım attı. Ancak bu yolculuk, onun için ağır bir borç yükü ve aylarca sürecek bir mağduriyetin başlangıcı oldu.
“Pakistan’daki acenteler ‘KKTC’de 50 bin TL maaş var, ev ve yemek veriliyor’ diyordu.” sözleriyle geliş hikayesini anlatan A.H., kendi hikâyesinin ise KKTC’de yaşayan bir akrabası aracılığıyla başladığını söyledi.
Memlekette bıraktığı eşinin, vefat eden kız kardeşinin üç çocuğuna baktığını belirten A.H., bu ağır sorumlulukla yola çıktığını ve KKTC’ye geldiğini ifade etti.
Çalışmak amacıyla KKTC’ye gelebilmek için burada yaşayan bir tanıdığı aracılığıyla yaklaşık 7 bin euro ödediğini ifade eden A.H. eşten dosttan borç alarak bu parayı denkleştirdiğini anlattı:
“Çalışıp borçlarımı kapatacaktım. Gelmeden önce, asgari ücreti tam vermeseler de 30-40 bin TL bile verseler iyi diye düşünmüştüm. Ancak hiçbir şey planladığım gibi yürümedi.”
“Günde tek öğün, bazen de artık yemeklerle beslendik”
İşin aslı hiç de beklediği gibi olmayan A.H., işe başladıktan sonra vaat edilen koşulların hiçbirinin yerine getirilmediğini belirterek yaşadıklarını şu sözlerle aktardı:
“Buraya geldiğimizde işveren olarak S.E. isimli şahsı tanıdık. Bize 20 bin TL maaş, günde iki öğün yemek ve kalacak yer sözü verdiler. Ancak çalıştığım süre boyunca günde sadece bir defa yemek verildi. Öğleden sonraları döner gönderiliyordu. Bazen de restorandan artan, başkalarının yemediği yemekleri getirdiler.”
“Aylarca parasız çalıştık”
Maaş ödemelerinde yaşanan usulsüzlükler, çalışma mevzuatının da nasıl hiçe sayıldığını ortaya koydu. A.H.’nin aktardığına göre, maaş olarak anlaştıkları 20 bin TL yerine Ağustos ayında sadece 4 bin TL ödendi. Geri kalan 16 bin TL’nin, çalışma izni tahlil masrafları gerekçe gösterilerek maaşlarından kesildiği belirtildi.
Eylül ve Ekim aylarında 20’şer bin TL tam maaş alan işçiler, bu tarihten sonra kelimenin tam anlamıyla açlığa terk edildi. Sonraki üç ay boyunca hiç maaş alamayan A.H., Ocak ayında S.E. ile yaptıkları görüşmeyi şöyle anlattı:
“Gidip S.E. ile konuştuk. ‘Parasız kaldık, günde bir öğün yemek veriyorsunuz. Gıda alacak paramız yok, bari maaşımızı verin evde kendimiz yapalım’ dedik. İtirazlarımız yükselince bize önce bin 500 TL verdiler. Ocak sonunda 10 bin TL, daha sonra da bin TL gibi komik rakamlarla bizi geçiştirdiler.”
Şubat ayında şirket içindeki sorumluların değişmesiyle mağduriyet daha da derinleşti. A.H. artık kendileriyle muhasebeden sorumlu P.B.N. isimli personelin ilgileneceğini nasıl öğrendiklerini şu sözlerle anlattı:
“S.E. bundan sonra maaşımızı P.B.N.’nin ödeyeceğini söyleyerek ‘Ben de sizin 50 bin TL paranız var, birkaç güne vereceğim’ dedi. Bizim hesabımıza göre her birimizin 80 bin TL’den fazla alacağı vardı. ‘Tamam, daha az olsun ama en azından bu miktar olsun’ dedik, sesimizi çıkartmadık. Mart ayı bitti; ne o kalan parayı ödediler ne de sonra bir ödeme yaptılar. Ben 8 ayda sadece 66 bin TL para aldım.”
“Boş kağıtlara imza attırdılar”
Sorumlu değiştikten sonra Türkçe okuma yazması olmayan, sadece Urduca bilen işçilere, ne olduğunu bilmedikleri 8 ayrı kağıt uzatıldı. A.H., kağıtlara imza atmalarının istendiğini belirterek yaşananları anlattı:
“Neye imza atmamızın istendiğini anlamadık, hiçbir açıklama yapmadılar. Kağıtta birkaç yazı vardı ama sorduğumuzda ‘Sorun yok, siz imzalayın’ dediler. İmzalamadan önce kağıdı Türkçe bilen arkadaşlarıma göstermek istediğimi söyledim. Belgelerin fotoğrafını çekmeme bile izin vermediler. İmzalamamak için direndim ama ‘Vizemiz iptal edilir, kaçak duruma düşeriz’ korkusuyla mecbur kaldım. İmzadan sonra elime 4 bin TL tutuşturdular.”
“Kaçak duruma düşeriz diye korktuk”
Yasaya göre, yabancı uyruklu çalışanların “aynı işyerinde 12 ay çalışmadan iş değiştirilememesi” kuralı, işverenler tarafından bir tehdit aracı olarak kullanıldı.
A.H., şikayet etmeleri durumunda vizelerinin iptal edileceği söylenerek sürekli korkutulduklarını, haklarını aradıklarında hakaret ve küfürlere maruz kaldıklarını belirtti.
Ailesine bakmakla yükümlü olduğu için bütün bunlara katlanmak zorunda kaldığını belirten A.H., “Yüklü miktarda borç alarak KKTC’ye geldim. Bu parayı geri ödemek, aileme bakmak zorundayım. Gidersem bu borcu ödeyemem. Kaçak duruma düşersem benim için çok daha büyük sıkıntı olur. O yüzden aylarca dayandım, direndim.” ifadelerini kullandı.
Aynı şartlara dayanamayan iki iş arkadaşının durumu ise sistemin yarattığı çaresizliğin bir başka boyutu olarak karşımıza çıktı. A.H. “Üç buçuk ay çalıştılar ve bu süre içinde sadece 20 bin TL alabilmişler. Bu nedenle işten ayrıldılar. Şu an KKTC’de kaçak durumdalar ve bir inşaat firmasında kaçak olarak çalışıyorlar.” dedi.
“Günlerce evde su ve elektrik olmazdı”
A.H., Mart ayına kadar Gönyeli’de bir evde yaşadıklarını belirterek, bir gün muhasebe biriminde çalışan kadının kendilerine “Evi boşaltın” dediğini anlattı.
“Ödeme vermiyorsunuz, ‘evi boşaltın’ diyorsunuz. Biz nerede, nasıl yaşayacağız, yolda mı kalacağız?” diyerek tepki gösterdiklerini ifade eden A.H., o dönemde tüm eşyalarını toplayarak işyerine taşımak zorunda kaldıklarını söyledi.
Eşyalarının bir süre işyerinde kaldığını dile getiren A.H., daha sonra aynı şirketin farklı bir bölümünde çalışan işçilerin kaldığı başka bir eve yerleştirildiklerini kaydetti.
Ancak işten çıkarılmadan önce yerleştirildikleri bu son evde yaşam koşulları daha da kötüydü. A.H., “Eski evde en azından yemek yapabileceğimiz bir ocak vardı. Yeni evde ise diğer işçiler mutfağı kullanmamıza izin vermedi.” diyerek yaşadıkları sıkıntıyı aktardı.
Sekiz ay boyunca kaldıkları evde zaman zaman günlerce su ve elektrik kesintisi yaşandığını söyleyen A.H., “Kartlı sistem vardı, önceden karta para yüklenmesi gerekiyordu ama bunu hep ihmal ettiler. Camiden su doldurup, arkadaşlarımızın evinde yıkanırdık. Su olduğunda da tasarruflu kullanırdık çünkü bittiği zaman günlerce susuz kalacağımızı bilirdik. Parasız kaldık, aç kaldık; yine de ‘geçecek bu günler’ diyerek direndik. Ama günün sonunda korktuğum başıma geldi.”
“İşten de evden de kovuldum”
Yeni eve geçtikten iki hafta sonra Ramazan Bayramı’ndan hemen önce, 17 Mart’ta “Artık sana ihtiyacımız yok” denilerek kapı dışarı edildiğini anlatan A.H., kaldığı evi de 3-4 gün içinde boşaltmaya zorlandı.
Çalışma izninin iptal olmaması için alacaklarından vazgeçip dört aylık sigorta primini cebinden ödemeyi dahi teklif eden A.H., “12 ayı doldurmak için 4 ayım vardı. Gidip konuştum, teklifimi kabul ettiler.” dedi.
A.H. yaptığı teklif üzerine, kendilerinden sorumlu olan personelin ‘Geri kalan aylar için bize sigorta ödemelerini yap vizeni iptal ettirmeyelim’ teklifiyle karşı karşıya kaldığını anlattı:
“Daha önce bize ‘isterseniz başka yerde çalışabilirsiniz. Bize sigortanız için 57 bin TL ödeyin, gidin’ dedikleri oluyordu. Biz işimize devam ediyorduk. Şimdi bu yaşananlardan sonra ‘sigorta ödemen 70 bin TL onu öde, biz de sigortanı devam ettirelim’ teklifinde bulundular.”
“İşten çıkarıldığımı dairede öğrendim”
Çaresizlikle 27 Mart’ta Çalışma Dairesi’ne gittiğini ancak asıl şoku burada yaşadığını aktaran A.H., sisteme göre 13 Mart’ta işten çıkarıldığını öğrendiğini anlattı.
A.H., haberi olmadan yapılan çıkış işleminin, kendilerine imzalattırılan boş kağıtlar aracılığıyla gerçekleştirildiğine inandığını söyledi.
Çalışma Dairesi’nden “Çıkışın verildikten sonra yasal süren 40 gündür, bu süre içinde adadan çıkış yapman gerekiyor.” şeklinde bilgilendirildiğini ifade eden A.H., yazılı şikayette bulundu.
Dilekçe yazarak en başından beri yaşadığı mağduriyeti Çalışma Dairesi Müdürlüğü’ne bildirdiğini söyleyen A.H., “Ne yapacağımı bilmiyorum, ben çalışmak için geldim. İşten kendi rızamla çıkmadım. Başka bir iş yerinde çalışmak istiyorum.” diyerek yardım çağrısında bulundu.
“Bilseydim gelmezdim”
Çalıştığı yaklaşık 8 aylık sürede ailesine yalnızca 20 bin TL para gönderebildiğini ifade eden A.H., KKTC’ye gelirken eş dosttan aldığı borcu kapatamadığını söyledi.
“Buraya geldiğim için pişmanım. Gelmeden önce bilseydim böyle bir şey yaşayacağımı, gelmezdim.” diyen A.H., Pakistan’daki yaşamını da anlattı:
“Orada küçük bir manav dükkanım vardı. Sabahları toptancıya gidip mal alır, sebzeleri satardım. Akşam ailemin ve çocuklarımın yanına gidip biraz para ve yemek götürebiliyordum. Şimdi aylar oldu, onlara da hiçbir destek sağlayamıyorum.”
A.H. için zaman daralıyor…
Tüm bu çaresizliğe rağmen adada yasadışı hiçbir işe bulaşmadığını, inancı ve ahlaki değerleri gereği dürüstlükten taviz vermediğini belirten A.H., şimdi hem geride bıraktığı borçların ağırlığıyla hem de vize iptali nedeniyle KKTC’de kaçak duruma düşme endişesiyle baş başa.
Yasa gereği 12 aylık çalışma süresini dolduramadığı için, 13 Mart’ta durdurulan çalışma izninin ardından A.H.’nin 40 gün içinde ülkeden çıkış yapması gerekiyor.
Çalışma Dairesi’ne şikayet dilekçesini sunan A.H. için zaman daralırken, gözler şimdi verilecek kararda. A.H., ya hakkını alacağı bir çözüm bekliyor, ya ülkeyi terk etmek zorunda kalacak ya da kaçak duruma düşecek.
“Alacağa karşılık işçi olarak getirildim”
Şu an hâlihazırda aynı iş yerinde çalışmaya devam eden bir başka işçinin anlattıkları da yaşanan mağduriyetin boyutlarını ve sistematik yapısını gözler önüne seriyor. “Bilet masrafı” adı altında fahiş ücretler alınarak KKTC’ye getirilen bir başka yabancı uyruklu işçi, insanlık dışı koşullarda çalışmaya ve yaşamaya mahkûm edildi.
Bu işçinin anlattıkları da, sömürü düzeninin nasıl işlediğine dair çarpıcı bir örnek sunuyor.
Kendi ülkesinde terzilik yapan, evli ve iki çocuk babası olan işçi, akrabasının alacağına karşılık çalışmak üzere KKTC’ye getirildiğini söyledi.
Eşinin abisinin, KKTC’de oto yıkama işletmesinde işçilerden sorumlu bir kişiden alacağı olduğunu belirten işçi, borcun ödenmemesi üzerine “alacağa karşılık” kendisine vize çıkarıldığını ve adaya getirtildiğini ifade etti.
Bu süreçte “bilet parası” adı altında yaklaşık 2 bin euro ödediğini söyleyen işçi, KKTC’ye geldikten sonra tek yön uçak biletinin en fazla 400-500 euro civarında olduğunu öğrendiğini dile getirdi.
“Tencerelerde böcekler geziyordu”
İşe başladığında Gönyeli’de bir eve yerleştirildiğini ve yaklaşık 8 ay burada kaldığını anlatan işçi, temel insani ihtiyaçlardan yoksun bırakıldıklarını söyledi.
“Ev çok pisti. Mutfak ve banyodaki çeşmeler kırıktı. Tencerelerin içinde böcekler dolaşıyordu.” diyen işçi, evde düzenli su ve elektrik bulunmadığını belirtti.
Su ihtiyaçlarını camiden taşıyarak karşıladıklarını, banyo yapmak ve telefonlarını şarj etmek için başka evlere gitmek zorunda kaldıklarını aktaran işçi, elektrik ve su kesintilerinin zaman zaman 10-15 günü bulduğunu ifade etti.
Yazın sıcaktan evde duramadıklarını, kışın ise ancak yeni gelen Türkiyeli işçilerle birlikte koşulların kısmen iyileştiğini söyledi.
“İki öğün yerine bir öğün yemek verildi”
Anlaşmalarında günde iki öğün yemek olmasına rağmen çoğu zaman yalnızca bir öğün yemek verildiğini belirten işçi, “Bazen restorandan artan yemekleri getiriyorlardı. Bir keresinde yemeğin içinden böcek çıktı.” dedi.
Temmuz 2025’ten bu yana toplamda sadece 64 bin TL maaş alabildiğini, bunun yalnızca 20 bin TL’sini ailesine gönderebildiğini belirten işçi, haftalarca ödeme yapılmadan çalıştırıldıklarını anlattı.
Günde 13 saate varan mesai
İşçi, yalnızca oto yıkamada çalışmak üzere getirilmelerine rağmen farklı işlerde de çalıştırıldıklarını anlattı.
Sabah saat 07.30’da evden alındıklarını, önce işverene ait (şu an kapalı olan) restoranda temizlik ve bulaşık işlerine gönderildiklerini, ardından oto yıkamaya götürüldüklerini ifade etti.
Mesai sonrasında da zaman zaman yeniden restorana götürülerek temizlik yaptırıldıklarını belirten işçi, bazı günler ise saat 21.00’e kadar işverenin kendilerini eve bırakmasını beklemek zorunda kaldıklarını söyledi.
“Normalde işe götürüp getireceklerini söylemişlerdi ancak bazı günler gelmiyordu. Akşamları Gönyeli’ye yürüyerek dönüyorduk. Geldiği günlerde de bizi eve bırakmak yerine tekrar restorana götürüp temizlik yaptırıyordu.” sözleriyle yaşadıklarını anlattı.
İşçi, mesai sonrası restorana götürülmedikleri günlerde de yorgun oldukları için yürüyememelerine rağmen uzun süre işyerinin önünde beklemek zorunda kaldıklarını, eve bırakılmanın çoğu zaman saat 20.00-21.00’i bulduğunu ifade etti.
“Ne imzalattıklarını bilmiyoruz”
8 ay boyunca yalnızca pazar günleri izin kullanabildiklerini belirten işçi, kendilerinden sorumlu kişinin kendilerine içeriği belirsiz kâğıtlar imzalattığını söyledi.
Bu belgelerin, Çalışma Dairesi’ne şikâyette bulunmalarını engellemek amacıyla alındığını düşündüklerini ifade eden işçi, işten çıkarılmaları halinde vizelerinin iptal edileceği yönünde baskı gördüklerini de dile getirdi.
Ayrıca kendilerine “Sigorta borcunuzu ödeyin, istediğiniz yerde çalışın.” şeklinde baskı yapıldığını da belirtti.
Yeni evde bu kez “mutfak yasağı”
Mart ayı başında başka bir eve taşındıklarını belirten işçi, burada elektrik ve su sorunu yaşanmadığını ancak bu kez de mutfağı kullanmalarına izin verilmediğini söyledi.
Evdeki diğer işçilerin mutfak ve buzdolabını kullandırmadığını ifade eden işçi, ilk 13 gün yatak verilmediği için kanepede uyuduklarını anlattı.
“Boğazımızdan haram geçmez”
Tüm yaşadıklarına rağmen suça yönelmeyi hiçbir zaman düşünmediklerini vurgulayan işçi, şu ifadeleri kullandı:
“Bize ‘kimsenin hakkını yeme’ diye öğretildi. Araba yıkarken araçların içinde altın bulduk, onu bile sahibine teslim ettik. Bizim boğazımızdan haram geçmez.”
Halen aynı iş yerinde çalışmaya devam eden işçi “Belki bu zor zamanlar da geçer. Zamanla daha iyi koşullar, daha iyi maaş alabiliriz.” diyerek umudunu korumaya çalışıyor.
Habersiz bir şekilde işten çıkarılan işçinin ne yapacağı ise belirsizliğini korurken, yetkililerin bu iddialar karşısında nasıl bir adım atacağı merakla bekleniyor.
İlgili belgeler:
Yorumlar kapalı.