Ceren ÖZBİL
Türk Lirası’nın (TL); Dolar, Sterlin ve Euro karşısında değer kaybetmesi piyasayı alt üst etti. Kasım ayı başında 3.10240 TL’den değer gören dolar dün 3.53440’a, 3.77120 olan Sterlin 4.48390’na ve 3.39930 olan Euro3.75790’a yükseldi.
Tedbir almak isteyen vatandaşlar giderlerinden iyice kısma yoluna gitti. Vatandaşlar giderlerinden kısmaya başlayınca da birçok sektör iflasın eşiğine geldi.
Motorlu araç alım satımı ve emlak gibi dövizle direk işlem yapan sektörlerin dışında diğer sektörler de gerek aldıkları ham maddeler gerekse de ürünler nedeniyle TL’nin değer kaybından ciddi anlamda etkilendi.
KKTC’de asgari ücretin 1730 TL olduğu 2016 yılının Temmuz ayı öncesinde 586 dolar civarına denk gelen asgari ücret, asgari ücretin Temmuz ayında 104 TL artmasına rağmen şu anda 518 dolara denk geliyor.
KIBRIS Gazetesi’ne konuşan Ekonomist Göksel Saydam, TL’ye direk müdahale şansı olmasa bile bazı önlemler alınabileceğini açıkladı.
Kıbrıs Türk İnşaat Müteahhitleri Birliği Başkanı Cafer Gürcafer ve Motorlu Araç Satıcılar ve İthalatçılar Birliği Başkanı İbrahim Akın da devletin dövizdeki artış için önlem almamasının kendi ayağına kurşun sıkması anlamına da geldiğini ifade ederek, bu sektörlerdeki vergilerin devlet içinde büyük bir gelir olduğunu anlattı.
Saydam: Ekonomi durma noktasına geldi
Ekonomist Göksel Saydam, kimsenin dövizin ne olacağını bilemediğini kaydetti ve bu konuda herkesin tedirgin olduğunu belirtti.
Özellikle KKTC’nin küçük bir ülke olması nedeniyle tedirginliğin daha da çok olduğunu söyleyen Saydam, “çünkü biz küçük bir ülkeyiz ve üstelik TL’yi kontrol edemeyiz. Bu nedenle ekonomimiz durma noktasına geldi” dedi.
Saydam, elinde kaynak bulunduran kişilerin hangi miktarda olursa olsun harcamalarını artık çok düşürerek, sadece acil ihtiyaçlarında kullanmak için hesap yaptığını ve harcadığını kaydetti.
“Bazı önlemler alınabilir”
Her ne kadar TL’ye müdahale edilemese de bazı tedbirlerin alınabileceğinden söz eden Saydam şu ifadeleri kullandı:
“En azından bu hızın halka yansımasını az da olsa düşürmek için gereklidir. Örneğin tapu devir harçlarında düzenleme yapılabilir.
Bizim ülkemizde mallar satılırken döviz olarak satılır. Tapuda o sözleşmeyi alıp, bugünkü kur ile çarpar. Tapu devir harcını ve vergi stopajını onun üstünden alır.
Bu nedenle de hiç kimse gidip tapu devir işlemi yapmayacak ve devlette böylece gelirden mahrum olacak. Vatandaşta parasını ödemiş olmasına rağmen koçanını alamayacak. Bizde koçan çok önemlidir ve bir nevi güvencedir.”
“Türkiye’ye yansımadı ama bize yansıdı”
TL’nin döviz karşısında değer kaybetmesinin henüz Türkiye’deki iç piyasaya yansımadığını kaydeden Saydam ancak KKTC’nin ithalata dayalı bir ülke olması nedeniyle dövizdeki artıştan etkilendiğini söyledi.
Saydam, Türkiye’deki halkın da dövizdeki krizinden etkilendiğini ancak, bu etkinin asıl dört beş ay sonra baş göstereceğini söyledi.
“Vergi oranı yumuşatılabilir”
Devletin, banka sigorta işlemleri vergisi oranını yumuşatılabileceğini söyleyen Saydam şu şekilde konuştu:
“Şu anda yüzde 3’tür. Bunu belli bir süre düşürebilir. Bizde banka işlemleri vergisi, kredi alanların ödedikleri zaman aynı KDV’ye benzer ek bir masrafta öderler bankaya, bankada o parayı alır, kendine ait değildir ve Vergi Dairesi’ne yatırır. Devlet “benim vergiden kaybım olacak” diyemez. Çünkü zaten öderken taksitini mutlak surette kurdan dolayı o borçlu kişi daha yüksek ödeyecek. Bu nedenle devletin kaybı olmayacaktır.”
“Borçlar yeniden yapılandırılmalı”
Borçların yeniden yapılanması gerektiğini söyleyen Saydam, “döviz borçlananlar gidip bankaları ile yeniden bu borçları yapılandırsınlar. Bir çok kredi kartı borcu ödenmiyor ve bu miktarın her geçen ay artış gösterdiği de ayrı bir gerçektir. Yakında bankalar da verdikleri borçları, kredi kartlarına verdikleri kaynakları da geri alamayacak. Mahkemeler yığılıp taşacak.
Buna sebep, olağanüstü halin devamı, başkanlık sisteminin Türkiye’de tekrardan gündeme gelmesi, terör olayları, bu hızın kazandığı kırılma noktası ve Amerika’da Trump’ın başkan seçimi, bununla birlikte Amerikan Federal Merkez Bankası’nın faiz artırımına gitmeye çok az kalması ile bir de AB ile gerginliktir.
Hükümetimizin bu konuda bir kriz masası oluşturup, bu olayları günlük takip edip günlük olanaklar ölçüsünde bazı yasal önlemlerle halkın en azından geçimini sağlayacak hayatta kalabilecek tedbirler sağlaması gerekir.
Şu ana kadar bir önlem alındığını duymadım. Mesai tartışması var. Bu da önemli bir konu ancak bence ekonomi çok önemlidir.”
“Kriz masası oluşturulmalı”
Devletin acilen bir kriz masası kurup uzmanlardan oluşan bir ekiple buna nasıl çare bulunabilir konusunda çalışması gerektiğini söyleyen Saydam, sene başında aynı asgari ücreti alanın eline Euro olarak geçen miktar ile şimdi geçen miktarın yüzde 30, 35 zayıfladığını belirtti.
Saydam “biz bankalarda kur sabitlersek, mevduatı olanların parası sabit kurdan ödenecek. Bu yasal değildir. Kur sabitleme tapu vergilerinde olabilir. Genel sabitleştirilmesi mümkün değildir yasal olarak” dedi.
Gürcafer: Değer kaybı yüzde 5’leri geçti
Kıbrıs Türk İnşaat Müteahhitleri Birliği Başkanı Cafer Gürcafer, TL’nin döviz karşında değer kaybetmesinin iç piyasada çok olumsuz etkisi olduğunu söyledi ve olmaya da devam edeceğini belirtti. Gürcafer şu şekilde konuştu:
“Alım gücü sürekli düşüyor. Yeni alımları olumsuz etkiledi. Ayrıca mevcut devam eden ödemeler var. Onları da olumsuz etkileyecek. Hükümetin bu konuda bir önlem düşünmesi gerekir.
Çünkü değer kaybı yüzde 3’leri, yüzde 5’leri çok geçti. Durmuyor, devam ediyor. İnsanların alım gücü sürekli düşüyor. Buna paralel alım güçleri de sürekli düşüyor. Düşünüldüğünde aile geçimini sağlayabilmesi için harcamak zorunda kaldığı paranın bir kısmı dövize endeksli şeylerdir. Dolayısı ile bir taraftan taksit ödeyecek, bir taraftan yaşam koşulları zorlaşacak. O zaman hali ile bu iç piyasayı çok olumsuz etkileyecek ve etkilemeye de başladı.
Dış pazar açısında da düşünüldüğünde olumlu gelişmedir. İçe yönelik devletin bir takım önlemler düşünmesi gerekir. Bu sadece konut alımı olarak düşünülmemelidir. Şu anda devam eden bir sürü ihale vardır. Bu ihalelerde de olumsuz etkilenmeye başladık. Çünkü fiyat farkı ödemesi yoktur mukavelelerin içinde.
Hem demirin fiyatı yükseliyor bir yerden hem de döviz yükseliyor. Yani dolar bazında demirin fiyatı yükseliyor. Diğer taraftan dolar TL’ye karşı değer kazanıyor. İki yönlü olarak zarar alıyor. Alüminyum aynı durumda. Yakıt fiyatının artması bekleniyor.”
Akın: Döviz arttı hayat durdu
Motorlu Araç Satıcılar ve İthalatçılar Birliği Başkanı İbrahim Akın, dövizdeki artışın oto galerileri olumsuz yönde etkilediğini anlattı.
Bu durumdan sadece kendi sektörlerinin değil, devletin de etkilendiğini ifade eden Akın, Bir arabanın gümrüğünün bir yıllık memur maaşına denk geldiğini söyledi. Akın şu şekilde konuştu:
“Bizim sektörde döviz arttı mı hayat durur. Bizim arzu ettiğimiz hükümetle oturup, fonları nasıl indireceğiz, nerede ne gibi önlemler alabiliriz bunları konuşmak. Ne yazık ki bunları konuşacağımıza saatleri geri çekelim mi çekmeyelim mi diye başka bir kavganın içine girdik. Hükümet ısrar ve inatla saatleri çekmeyip gündem yaratıyor ki ekonomi bu tarafta durdu, bunları görüşemeyelim.
Hem bütçede para yok diyoruz, hem de akan paranın neden durduğunun incelemesi ve telafisi yapılmıyor.
Özellikle Ekonomi Bakanı ile görüşmek istedik ancak bizi kabul etmedi.
Düşünün bir arabanın gümrüğü bir memurun bir yıllık maaşıdır. Şu an sistem çalışmaz. Bırakın sistem içindeki sıkıntıları hiç bir şekilde de ilgi alaka yok. Zaten uygulamalar çok pahalıdır. Özellikle güney ve dünya ölçeklerine bakıldığında ne kadar bahalı olduğu açıkça görülüyor. Birde bunun üstüne döviz eklenince tamamen hayat duruyor.
Bugün Araç Kayıt Dairesi’ne ortalama 800 bin ile bir milyon TL arasında günlük giriş var. Gümrüğe çok çok daha fazladır. Biz araç satmadığımız zaman bu gelirler durur. Devlette kaybetmiş oluyor.
Genç çocuklarımızı yollarda kaybediyoruz. Biz iki yıldır her yerde bu sistemin çöktüğünü ve araçların gününde devir olmadığı sürece seyrüseferlerin ödenmeyeceğini, muayenelerin yapılmayacağını anlatmaya çalışırız. Bunun düzelmesi için iki tane işlem yapılması gerekirdi. Biri seyrüsefer sisteminin değişmesi ki o yapıldı.
İkincisi araç devirlerin yasaya göre 7 gün içinde yapılması gerekir. Bir aracın devri, 7 gün içinde yapılırken muayenesi, seyrüseferi kontrol edilir. Bunlar yapılmadığı, araç devirleri de yapılmadığı için 100 kusur bin araç trafikte muayenesiz gezmektedir. 2 yıldır anlatmaya çalışırım. Bırakın parayı pulu insan canı gidiyor.”



















Yorumlar kapalı.