Elektrik Mühendisi Mustafa Tuncel, ülkedeki elektrik sorununun Kalecik-3 sözleşmesinde bulunan Türkiye ile enterkonnekte bağlantıyla çözülebileceğini belirterek, sistemin faydalarına dikkat çekti.
Kablonun faydaları… AKSA ile yapılan Kalecik-3 anlaşmasının temelinde kablo yatırımının olduğunu vurgulayan Mustafa Tuncel, kablonun gelmesiyle hava kirliliğinden kurtulunacağını, arz güvenliğinin sağlanacağını, elektrik kesintilerinin biteceğini, yenilenebilir enerjideki kapasitenin ciddi şekilde artacağını, döviz bazlı yakıt bağımlılığından kurtulunacağını, Güney Kıbrıs’tan fahiş fiyata elektrik alımı noktalanacağını ve enerji kaynaklarının çeşitleneceğini dile getirdi.
Temiz havaya sahip olacağız… Tuncel, “Bu sözleşmeye göre elektrik ihtiyacı kablodan sağlanacak, Kalecik ve Teknecik’teki tüm dizel yakıtla çalışan santraller devre dışı bırakılacak, yedek güç olarak tutulacaklar. Bu halk sağlığı için oldukça önemlidir. Kalecik-3 sözleşmesinin en can alıcı noktasıdır. Vatandaş temiz havaya sahip olacak. Ama Kalecik-3 sözleşmesini istemeyenler; ‘kablo olmaz, daha fazla dizel jeneratör alalım’ diyerek halk sağlığını düşünmüyorlar.” dedi.
Kira bedeli artmadı, azaldı… El-Sen Başkanı’nın açıklamalarında AKSA ile imzalanan sözleşmede “kira bedeli adı altında fazladan paralar ödendiğinin” söylendiğini anımsatan Mustafa Tuncel, bunun doğru olmadığını rakamlarla ispatladı. “Kalecik-2 sözleşmesinde, ‘her kilowatt-saat başına 4.30 dolar cent alınıyordu. Kalecik-3’te ise bu bedel 3.5 dolar cent’e düşürülmüş. Yani kira bedeli aslında daha da azalmış.” diyen Tuncel, kira bedelinin Güney Kıbrıs’ta da operating cost (işletme maliyeti) ismiyle karşılığı olduğunu anlattı.
Cemre CEMALİ
Elektrik Mühendisi Mustafa Tuncel, ‘Enerji Politikasında Göz Ardı Edilen Gerçekler” başlıklı çalışmasını paylaştı. Yaptığı incelemeyi 5 maddede toplayan ve bunları KIBRIS muhabirine anlatan Tuncel, “Bu beş madde hava kirlilik sınırları, yenilenebilir enerji hedefleri, denizaltı kablosuyla enterkonnekte olmak, elektrikte üretim bedeli ve arz güvenliğinde oluşuyor.” dedi.
Ülkedeki en önemli ihtiyacın Türkiye’den sağlanacak enterkonnekte bağlantı olduğunu söyleyen Tuncel, El-Sen ve Makine Mühendisleri Odası Başkanlarının buna karşı çıkmalarının anlamsız olduğunu ifade etti.
Elektrik üretimi ve maliyetleri konusunda da yaptığı çalışmaları paylaşan deneyimli elektrik mühendisi, Kalecik 3 anlaşmasına sahip çıkılması gerektiğini anlattı.
AKSA ile imzalanan Kalecik 3 anlaşmanın Kıbrıs Türk toplumunun sağlığı için çok önemli olduğuna vurgu yapan Tuncel, “El-Sen ve Makine Mühendisleri Odası Başkanları maalesef birçok konuda topluma gerçeği söylemiyor ve yanıltıyorlar.” ifadelerini kullandı.
Hava kirliliği ve AB’deki mevzuat
Kıbrıs’taki mevcut santrallerin yarattığı hava kirliliğine dikkat çekerek sözlerine başlayan Mustafa Tuncel, Teknecik ve Kalecik’te yoğun bir hava kirliliği görüldüğünü ancak Rum tarafında aynı oranda bu kirliliğin olmadığına dikkat çekti. Tuncel, “AB mevzuatına göre 2010 yılında, 2020 yılına göre yüzde 20 indirilmesi gerekiyordu. Bu hedefi bir tek Malta yapabildi, o da Sicilya’yla enterkonnekte bağlantı ve gaz ile üretimle bunu başardı. AB Parlamentosu yasa yaptı ve tüm AB ülkelerinden 2030 yılına kadar yüzde 55, 2040 yılına kadar da yüzde 90 kirlilik azaltılması hedefini tutturmalarını istedi. Bunun yanında güneş enerjisinden gibi yenilenebilir enerjiden yararlanma oranının 2030’a kadar yüzde 45 olması gerektiğini söylüyorlar.” dedi.
“Kalecik 3 sözleşmesi sağlık açısından halkın yararınadır”
KKTC’de bu hedeflerin Türkiye’den kablo ile enterkonnekte sistemin kurulmasını içeren Kalecik 3 sözleşmesiyle mümkün olduğunu anlatan Tuncer, sözlerine şöyle devam etti:
“Bu sözleşmeye göre elektrik ihtiyacı kablodan sağlanacak, Kalecik ve Teknecik’teki tüm dizel yakıtla çalışan santraller devre dışı bırakılacak. Sadece yedek güç olarak tutulacak. Bu halk sağlığı için oldukça önemlidir. AKSA ile imzalanan Kalecik 3 sözleşmesinin en can alıcı noktası budur. Çünkü halk sağlığı açısından oldukça önemli. Bu yolla vatandaş temiz havaya sahip olacak. Ne kadar önemli değil mi? Ama Kalecik 3 sözleşmesini istemeyenler ne diyor; ‘kablo olmaz, daha fazla dizel jeneratör alalım’ diyorlar.”
Fizibilite raporu ve kabloyla elektrik projesi
Tuncel, “Kabloyla elektrik projesi konusunda hazırlanan fizibilite raporuyla ilgili olarak, 2012 ile 2017 yılları arasında Türkiye ile imzalanan tüm Ekonomik ve Mali İşbirliği Protokollerinde kablo projesi yer aldı. Ancak bu proje EL-SEN tarafından engellendi.” diyerek, o dönemde yaşananları şu sözlerle anlattı:
“Hasan Ulaş Altıok’a rapor hazırlattılar ve ‘fizibıl değil’ dediler. Bu şekilde, kablo projesi o dönem sabote edildi. Şimdi de aynı zihniyet, bu projeyi yeniden engellemeye çalışıyor.”
Ancak Tuncel’e göre bugün şartlar tamamen değişmiş durumda:
“Rum tarafı, Girit’ten Larnaka’ya, Vasikolo’ya kadar uzanacak bir denizaltı elektrik kablosu için harekete geçti. İlgili şirkete ilk ödemelerini bile yaptılar. Ancak önemli bir sorunla karşı karşıyalar: Türkiye, ‘Bu bölge denizaltı karasularım içinde, kabloyu buradan geçiremezsiniz’ diyor ve savaş gemileriyle bölgeyi takip ediyor.”
Tuncel, bu durumun diplomatik bir boyutu olduğunu belirterek Avrupa Birliği’nin devreye girdiğini şöyle aktardı:
“AB, Rumlara diplomatik yollarla Türkiye ile bu meseleyi çözeceğine dair garanti verdi. Eğer bu sorunu diplomasiyle çözen ülke, Rum tarafının kablosuna müdahale etmeyecekse, bizim kablo projemize de müdahale etmemesi gerekir. Bugün yapılması gereken, ‘Sen bizim kabloya karışma, biz de seninkine karışmayalım’ şeklinde bir uzlaşmadır.”
“Yenilenebilir enerji kullanımı kablo ile artırılabilir”
“AB’nin yenilenebilir enerji kullanımı hedefi yüzde 45 iken, bizde yenilenebilir enerjiye karşı çıkılıyor. Ben buna isyan ediyorum.” diyen Mustafa Tuncel, kablo ile enterkonnekte olunmaması durumunda yenilenebilir enerji kaynaklarının da sınırlı kullanılabileceğinin altını çizerek, kablo yatırımı ile yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılabileceğini kaydetti.
Güney Kıbrıs’ın da enterkonnekte bağlantısı olmadığı için güneş enerji panelleri vasıtasıyla ürettikleri enerjinin yüzde 49 oranından kaybolduğunu anlatan elektrik mühendisi Tuncel, bundan dolayı Rum yönetiminin Girit’ten kablo ile elektrik projesini geliştirmek istediğini anlattı.
SANHO yatırımı, mahkeme ve halkın kaybı
Mustafa Tuncel, Elektrik Mühendisleri Odası’nın kamu yararına olacak bir projeyi farklı gerekçelerle mahkemeye taşıdığını anlatarak bunu eleştirdi. “SANHO adı verilen, sanayi odası, otelciler birliği gibi kuruluşlar bir araya gelip, 50 megawatt’lık güneş enerji sistemi kurulması için çalışma yapıldı. Makine Mühendisleri Odası bu çalışmayı mahkemeye götürdü. İş mahkemelik olunca projeden vazgeçildi.” diyen Tuncel, bunun halk sağlığı boyutuna dikkat çekerek, oda başkanına eleştiri getirdi:
“Bu halkın yararına olacak bir projeydi. 2024 yılının ilk aylarında ortaya çıkan bir projeydi. Oysa aynı tarihlerde Rum Elektrik Kurumu 12 megawaat’lık güneş enerjisi parkı açtı. Bu park 5 bin tonluk fosil yakıttan kurtaracak toplumu. 2.8 milyon euroluk yakıt alımından Güney Kıbrıs’ı kurtaracak ayrıca 14 bin tonluk karbondioksit zehirlenmesinden toplumunu kurtaracak. Sorun çıkmasaydı bundan 4 kat daha büyük olacaktı bizde yapılacak güneş enerjisi yatırımı. Yani demek ki SANHO kurulmuş olsa ve faaliyete girseydi biz 20 bin ton yakıt tasarrufu ve 50 bin ton karbondioksit zehirlenmesinden kurtulacaktık. Elektik Mühendisleri Odası Başkanı kamu yararı için mi, yoksa kamunun zararı için mi çalışıyor, ben anlayamıyorum. Kamu yararını düşünen insan bunu mahkemeye götürmez.”
Protokollerde yazılanlar… Güney yaptı, biz baktık!
Türkiye ile imzalanan Mali ve Ekonomik İşbirliği protokollerinde 2012 yılından itibaren yer verilen elektrik üretim, iletim ve dağıtımının ayrışması projesi ve akabinde Türkiye ile enterkonnekte sisteme geçilmesi çalışmalarının hız kazanacağının yazıldığını ancak bu konuda bir adımın atılamadığını söyleyen Tuncel, aynı uygulamanın TROYKA aracılığıyla Güney Kıbrıs’a yaptırıldığını anlattı. “Bu doğru bir uygulamaydı. Bunu protokolle yazdıranlar ileriyi gören uzmanlardı. Bakın şu an Güney Kıbrıs’ta sistem bu şekilde işliyor.” diyen Tuncel, “Aslında tüm enerji bakanları Türkiye’den kablo ile elektrik getirilmesini talep etti ancak bunu El-Sen istemediği için bir türlü hayata geçemedi” diye konuştu.
AKSA ile yapılan anlaşmanın (Kalecik 3) temelinde kablo yatırımının olduğunu vurgulayan Mustafa Tuncel, kablonun gelmesiyle hava kirliliğinden kurtulunacağını, arz güvenliğinin sağlanacağını, elektrik kesintilerinin biteceğini, yenilenebilir enerjideki kapasitenin ciddi şekilde artacağını, döviz bazlı yakıt bağımlılığından kurtulunacağını, Güney Kıbrıs’tan fahiş fiyata elektrik alımı noktalanacağını ve enerji kaynaklarının çeşitleneceğini dile getirdi.
“El-Sen gerçek rakamları söylemiyor”
“Kablo gelirse Teknecik’teki saltanat bitecek, asıl kavga budur.” diyerek El-Sen’i eleştiren elektrik mühendisi Tuncel, elektrik üretim bedeline ilişkin de El-Sen’in topluma yanıltıcı bilgiler verdiğini ifade ederek şu önemli bilgileri paylaştı:
“Kıb-Tek’ten elde ettiğim bilgilerde 2023 yılında toplam yıllık yakıt gideri 119 milyon 373 bin dolar oldu. Bu para ile 973 bin 383 megawatt elektrik üretimi sağlandı. Bu verilere göre elektrik üretiminde kullanılan sadece yakıtın kilowattsaat bedeli 12.26 dolar centti. Oysa El-Sen Başkanı’nın beyanatlarında KIB-TEK’in üretim maliyetinin toplamı 9,97 dolar cent açıkladı. Bu rakama daha personel gideri, bakım onarım giderleri, jeneratörlerin yıpranma payı da eklenmesi gerekir. 2024 yılında toplam yıllık yakıt gideri 131 milyon 304 bin dolara yükseldi. Bu para ile 1 milyon 68 bin 402 megawatt elektrik üretimi sağlandı. Bu veriler ışığında 2024’te elektrik üretiminde kullanılan sadece yakıtın kilowattsaat bedeli 12.30 dolar cent oldu. Ayni El-Sen Başkanı KIB-TEK’in 9,97 dolar/cente ürettiği enerjinin 14.7 dolar/cente AKSA’dan alındığını söyledi. Bakın KIB-TEK’in üretiminde sadece yakıt bedeli 12,30 dolar /centti. Bunun üzerine diğer masraflar yani kira bedeli eklendiği zaman nasıl 9,97 dolar cent olabilir? El-Sen’in açıklamalarında gerçek rakamlar verilmiyor.”
“Jeneratörler ikinci el. Doğru olanı da bu”
Mustafa Tuncel AKSA’nın son aldığı 35 megawattlık jeneratörler ile KIB-TEK’e getirilen tribünlerle ilgili de El-Sen’in açıklamalarını eleştirdi:
“140 megawatt’lık kurulu gücü var AKSA’nın. Başbakan bir beyanatında kablo gelene kadar AKSA 35, KIB-TEK’te 35 olmak üzere 70 megawattlık daha jeneratörlerin alınacağını açıkladı. AKSA 35 megawattlık jeneratörleri aldı. Hemen beyanat geldi El-Sen’den ikinci elmiş bu jeneratörler. Tabi ki ikinci el olacak. Zaten kablo gelince bu jeneratörler artık çalışmayacak. 5 yıl için alındı neden yeni alınacaktı ki? Doğru olan da buydu. KIB-TEK için de Türkiye Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ)’tan gaz tribünü getirdiler.
“AKSA’ya ödenen kira bedeli düştü”
Kalecik 3 anlaşmasında yakıt bedelinin nasıl belirlendiğinin de yazdığını ve formülize edildiğinin yazıldığını anlatan Tuncel, “Buna yakıt eskelasyon formülü deniyor. Bizde yazılan ile Güney Kıbrıs’takini karşılaştırdım uyumludur. Bu formül ile yakıtın ton başına dolar fiyatını koyup, dolar cent kilowattsaat olarak yakıt bedeli ortaya çıkıyor.”
El-Sen Başkanı’nın açıklamalarında AKSA ile imzalanan sözleşmede kira bedeli adı altında fazladan paralar ödendiğinin söylendiğini anımsatan Mustafa Tuncel, bunun doğru olmadığını rakamlarla ispatladı:
“Kalecik-2 sözleşmesinde, ‘Her kilowatt-saat başına 4.30 dolar cent alacağım’ denmiş. Kalecik-3’te ise bu bedel 3.5 dolar cent’e düşürülmüş. Yani kira bedeli aslında daha da azalmış. Her ay sonunda, sayaçlardan ne kadar kilowatt-saat enerji alındıysa, önce ıskalasyon formülüyle yakıt bedeli hesaplanıyor. Sonra bu enerji miktarı 3.5 cent ile çarpılıyor, ortaya kira bedeli çıkıyor.”
Tuncel, bu hesaplamaların yanlış yorumlandığını vurgulayarak şunları söyledi:
“Bu kira bedeli üzerinden ‘Biz bu kadar kapasiteyi kiralıyoruz, o bize şu kadar veriyor, bizi çalıyor’ gibi söylemler oluyor. Oysa kira bedeli, tüketicilerin KIB-TEK’e ödediği enerji bedeliyle aynı birim üzerinden, yani kilowatt-saat başına ödeniyor. Ama sanki bu kira bedeli boşuna veriliyormuş gibi bir algı yaratılıyor toplumda.”
Tuncel, Sayıştay’ın yaptığı hesaplamaya da değinerek şöyle devam etti:
“Sayıştay, geçmişte AKSA’ya 2.5 milyon dolar kira bedeli ödendiğini almış, bunu 12 ay ile çarparak yıllık 26 milyon dolarlık bir gider çıkarmış. Sonra bunu da 30 yılla çarpıp, bu sahte bilginin üzerine ‘Bu paraya jeneratör alırız’ gibi hesaplar yapmış. Ancak bu yanlış bir hesaplamadır. Çünkü kira bedelinin içinde cihazların amortisman bedeli, bakım-onarım giderleri, yedek parça maliyetleri, personel ücretleri gibi birçok kalem yer alıyor. Bunlara karşılık olarak da elbette bir bedel ödenmesi gerekiyor.”
Mustafa Tuncel, konuyu Güney Kıbrıs ile karşılaştırarak şu bilgileri verdi:
“Güney’de operating cost (işletme maliyeti) yüzde 37’dir. Yani yakıt bedeli, çevre cezaları ve işletme maliyetleri birbirinden tamamen farklı kalemler olarak hesaplanır. Bizde ise her şey iç içe sokularak yanlış bir algı yaratılıyor.”
Yorumlar kapalı.