Gizem ÖZGEÇ
Veganlık yeni yeni ivme kazanmaya başlamış bir hareket… Kapsamı, savunduğu konular ve uygulamaları henüz büyük kitleler tarafından tam olarak anlaşılmamış olsa da bu bağlamda gelişmeler yaşanıyor. Kişiler; sağlık, çevre veya etik gibi çeşitli sebeplerle veganlığı seçebiliyor.
Dünyada ilk kez 1977 yılında Kuzey Amerika Vejetaryen Derneği tarafından yerel bir organizasyon olarak kutlanmış Dünya Vejetaryen Günü. Ertesi yıl yani 1978’de Uluslararası Vejetaryenler Birliği tarafından da resmi olarak kabul edilerek uygulanmaya ve tüm dünyada kutlanmaya başladı. Şimdilerde Dünya Vejetaryen Günü genellikle bir gün olarak değil bir hafta olarak kutlanıyor. Hatta 1 Kasım Dünya Vegan Gününü’ de bağlayan ekim ayı, Dünya Vejetaryen ayı olarak kabul ediliyor…
Peki biz veganlıkla ilgili ne biliyoruz?
Veganlık ilk olarak 1944’te Donald Watson tarafından ortaya atılmış. Kendisi veganlığı şu şekilde tanımlamış: “Veganlık hayvanlar alemine dair sömürü ve zulmün tüm biçimlerini dışlamanın ve yaşamı gözetmenin yoludur. Et, balık, kümes hayvanı, yumurta, bal, hayvansal süt ve türevlerini dışlayıp bitkiler aleminin ürünleriyle yaşamayı ve tamamen ya da kısmen hayvanlardan üretilen tüm ticari malların alternatiflerini kullanmak şeklinde pratiğe dökülür.”
Veganlık daha sonra Watson’un kurucusu olduğu The Vegan Society tarafından 1979’da, ”Hayvanların gıda, giyim ya da başka amaçlarla maruz kaldıkları sömürü ve zulmün her türlüsünden -uygulanabilir olan en mümkün mertebede- kaçınan ve buna ek olarak insanların, hayvanların ve çevrenin yararına, hayvan kullanımı içermeyen alternatiflerin geliştirilmesini ve kullanımını destekleyen felsefe ve yaşam biçimidir. Beslenme söz konusu olduğunda, hayvanlardan tamamen veya kısmi olarak elde edilen ürünlerin reddedilmesini ifade eder” şeklinde tanımlandı.
Yaşamını Londra’da sürdüren Kıbrıslı fotoğraf sanatçısı Ümit Zeytincioğlu ile KIBRIS için veganlık hakkında konuştuk.
The Vegan Society gönüllüsü
SORU: Önce seni bir tanıyalım?
CEVAP: Ümit Zeytincioğlu. 29 yaşındayım. Londra’da yaşıyorum, yeni doğmuş bebek ve çocuk fotoğrafçılığı yapıyorum. Temmuz ayı itibariyle de “The Vegan Society” gönüllüsü olarak etkinliklere katılıyor ve veganlık üzerine tecrübelerimi paylaşıyorum.
Yoga kampıyla başlayan süreç…
SORU: Kaç yıldır vegansın?
CEVAP: Son 5 yıldır et tüketmedim. Bu sürecin ilk üç yılını vejetaryen yaşadım ve son iki yıldır da veganım. Ben tipik bir Kıbrıs ailesinde yetiştim, 25 yaşına kadar en favori yiyeceğim et yemekleri oldu. Sonra Jivamukti Yoga’ya başladım. Çok sevdiğim hocam Naile Soyel, bize farkındalıkla ilgili sohbetlerinde, kendi benimsemiş olduğu yasam tarzı veganlıktan sürekli bahsederdi. İlk zamanlar asla etten vazgeçemem derdim. Sonra bir derste hocam şöyle dedi; “Önemli olan kendi payımıza düşeni bilinçli olarak ne kadar yaptığımızdır. Haftanın bir ya da iki günü bile olsa zarar vermemeyi, yaşamı sonlandırmayı tercih etmiyorsak bir katkıda bulunuyoruzdur”. Ben de bunun üzerine dedim ki etten tamamen vazgeçemem ama haftada iki gün vejetaryen olabilirim. İlk iki ay çarşamba ve cumartesi günleri et yememeyi seçtim. Sonra 4 günlük bir yoga kampına katıldım, 4 gün boyunca sadece vegan beslendik, eve döndüğümde babam mangal yapmıştı, iki parça köfteyi yerken kendimi hasta hissettim, o yediğim son et oldu. Süreçte veganlığı bir kaç kere denedim, beceremedim. Sonra iki yıl önce bir girişimde daha bulundum ve hiç de geriye bakmadım.
SORU: “Veganım” dediğin zaman aldığın tepkiler oluyor mu?
CEVAP: Nerden başlasam ki J Basta aile üyelerim, arkadaşlarım olmak üzere, haftanın üç günü kebap yiyen, patlıcan, mantar ya da brokolinin neye benzediğini bilmeyen insanlardan dahi her türlü tepkiyi gördüm. Genelde şöyledir tepkiler; “Sen şimdi proteinini nerden alın, ya demir? Restorana gittiğinde ne yiyorsun, hellimi özlemiyor musun, ya şeftali kebapçığını, Bir gün et yiyen biriyle evlenirsen çocukların olursa evde ne pişecek?” daha sayabilirim…. Aslında meselenin yiyememek değil yemeyi tercih etmemek olduğunu kavrayamadıklarından ileri geliyor ne yazık ki bu. Üstelik veganlığı sadece et, süt yememekle eş değer tutmaları var, sirklerde ağır şartlarda kafeslerde tutulan fillerin, kürkleri için katledilen tilkilerin, üzerinde kozmetik ürünleri için deney yapılan tavşanların sözünü eden yok mesela.
İlk baslar da en çok annemle babamın, hasta olacaksın kaygısı üzerine başladım araştırmaya, sonra aslında o yaşıma kadar ne kadar eksik beslendiğimi öğrendim. Üstelik okuduklarım, izlediklerimden sonra gözlerimi yummaya devam edemedim.
“Bu bir moda değil”
SORU: Veganizm nedir? Size veganlığı tercih ettiren etkenler nelerdir?
CEVAP: Veganizm, veganlık hayvan türüne yapılan eziyeti en aza indirme çabasıdır. Bir din ya da moda değildir. Veganlık sadece bu öğün brokoli ve kereviz salatası yiyorum ama deri ayakkabı giyiyorum demek değildir. Veganlık, yaşamsal bir tercihtir ve başka canlılar hesaba katılarak yapılan bencil olmayan bir davranıştır. Vegan olduğunuz zaman; dana, balık, tavuk yemez, süt ürünleri tüketmez, bal kullanmaz, deri koltuk almaz, kürk ceket giymez, ava gitmez, köpek yarışlarına para yatırmazsınız.
Ben vegan olmayı tercih ettim çünkü etlerini tüketmezken, yavrularından sütü için ayrılan inekleri, yumurta üretimi artsın diye genetikleri bozulan tavukları ve derisi yüzülen diğerlerini göz ardı edemedim.
“Vejetaryenlik; diyetsel…
SORU: Vegan olmak ne demek? Vejetaryenlerle farkınız nedir?
CEVAP: Vejetaryenlik diyetsel bir tercihtir. Ya etin tadını dokusunu beğenmiyorsunuzdur ya da tabağınızdaki köfteyi bir şekilde danayla özdeşleştirmeyi becerebildiğiniz için yemek istemiyorsunuzdur. Vejetaryenler, peynir, yumurta, bal ve tereyağı yer, kimisi için de deri ayakkabı giymek bir sorun arz etmez. Oysa veganlık, sürekli süt verimi olsun diye arka arkaya yapay olarak döllendirilen ineklerin, doğar doğmaz annelerinden ayrılan ve eti damarlanmasın diye altı ay bağlı beslenen buzağıların ve yumurta üretiminde hiçbir etkinliği olmadığı için köpükle boğularak tüketilen erkek civcivlerin bilincinde olmaktır. Köpeğe, kediye şefkat gösterirken koyunu kuzuyu da kesmemek, av çıkar çıkmaz tüfeği alıp soyu tükenmekte olan kuşları vurmaya gitmemektir.
“Bu bir tercih ancak dinsel değil…”
SORU: Vegan olmak dinsel bir tercih mi peki? Yoksa genelde ifade edildiği gibi etik mi?
CEVAP: Veganlığın dinsel bir tercih olduğunu hiç zannetmiyorum. Bir tercihtir orası kesin. Her çeşit veganlık tercihiyle karşılaşmanız mümkündür. Kimi vegan beslenmesi için bu yolu tercih etmiştir, kimisi hayvan haklarını savunur, kimisi çevresel etkenlerden dolayı tüketimini değiştirir. Asıl olan doğru ya da yanlış veganlığın olmadığıdır. Veganlık sanılanın aksine yargılamak ya da dışlamakla meşgul değildir. Yapılan zararı, sebep olunan acıyı ne kadar azaltabilirizdir asıl amacı. Peta’nın resmi sitesine göre bir vegan yılda 198 hayvanın hayatını kurtarmaktadır. Ya da ölmesine veya acı çekmesine sebep vermemeyi seçmektedir diyelim. Bir diğer deyişle hayvan üretim sanayisi, kişi başı, yılda 198 hayvan daha az üretmektedir. Dünyada içilebilir suyun yüzde 70’ i tarım ve hayvan üretiminde kullanılmaktadır. 1 okka dana eti üretimi, bir okka tahıl üretiminden 200 kere daha fazla su tüketmektedir. Hesabını siz yapın.
Gittikçe artan duyarlılık…
SORU: Vegan olma tercihinizin iklim değişikliği veya günümüzü etkileyen diğer faktörlerle bir ilgisi var mı?
CEVAP: Başta yoktu. Eninde sonunda oluyor ama. Hava kirliliğinden, hastalıklardan, iklim değişikliklerinden haberiniz oluyor. Sizi bilmem ama ben sorumluluğumun farkına varıyorum.
“Kurban dini bir vecibeyse, bu vecibenin öznesi değişebilir”
SORU: Peki kurban kesmenin bir dinsel gelenek olması… Ve ülkemizdeki , “et bağımlığının” varlığı…
CEVAP: Ben çok tanık oldum kurban ritüellerine bayramlarda. Ayaklarından bağlı boğazı kesilmiş tepinerek can veren bir hayvanı bir çocuğun hafızasına kolay kazır zor çıkarırsınız. Eminim hemen hemen herkes aşinadır bu görüntülere. Bağlantı kurmamayı, bağdaştırmamayı seçiyoruz günün sonunda, sofraya oturmamız daha kolay oluyor. Zaten her yemekten önce tabağınıza bilinçli olarak bir baksanız, nihayetinde fiziksel olarak karşı koyacaksınız bu tüketime, mideniz kaldırmayacak. Gelelim benim düşünceme, söz ağızda kolay, vazgeçilsin bu barbarlıktan diye slogan atabilirim kolayca. Ne yazık ki yıllarca süren kalıplaşmış geleneği benim sözlerim bozmaz ama davranışlarım değiştirir. Kurban dini bir vecibeyse, bu vecibenin öznesi değişebilir, niyet yerine daha insancıl yollardan getirilebilir mesela. Eminim inancın adanıldığı yaradan niyetinizi sizden önce bilecektir zaten. Gösteriş yapmaya lüzum yok.
Beslenmeye dair algılar…
SORU: Vegan olmanın beslenme yetersizliğine sebep olduğuna dair görüşler de var…
CEVAP: Bu, nasıl bir vegan olduğunuza bağlı. Ben beslenme uzmanı değilim ama sağlıklı ve dengeli beslenmediğiniz takdirde et tüketen bir şahıssanız da hasta olabilirsiniz. Proteininizi tavuktan, D vitamininizi yumurtadan ve B12’nizi de ciğerden aldığınızı varsayalım ama havuç, pancar ya da ıspanak yemiyorsunuz. Olduğu gibi C vitamin, demir, B6’yı, magnezyum, fosfor ve potasyum gibi getirileri denklemden çıkaralım o zaman. Vegan beslenmeye başladığım ilk zamanlar karşıdakilerin neyi yanlış algıladığını anladım, problem tabağınızdan neyi eksilttiğinizde değil yerine neyi koyduğunuzdadır. Önemli olan hangi vitamin ve minerallere ihtiyacınız olduğunu kavramak ve bunu günlük tüketiminize dengeli yaymaktır.
“Kuzey Kıbrıs, veganlığın tam da karşısında”
SORU: Kuzey Kıbrıs bu konuda nerede duruyor sizce? Bakış açısı olarak soruyorum…
CEVAP: Geleneksel mutfağında hellimli kahvaltı, fırında patates, patates köftesi, şeftali kebabı, etli molehiya ve dolma; köşe taşları olan bir halktan bahsediyorsunuz burada. Tabi ki veganlığın tam karşısında duruyor Kuzey Kıbrıs bu konuda. Ne yazık ki hayvanların yaşam hakkı ya da acı çekerek sofraya getiriliyor olması birincil bir endişe değil. Bazen konu açıldığında ya da veganlıktan bahsetmeye başladığımda insanlar bunlarla karşılıyor beni. Onlar(hayvanlar) biz tüketelim diye üretiliyor diyorlar. Cevap burada gizli aslında, alışageldiniz, talep ediyorsunuz o yüzden oluyor. Bazen o talep yetmiyor, suni yollara başvuruluyor o talebe yetişilsin diye. Marketlere gidiyorsunuz; tam yağlı sütler, tereyağları, parça etlerle karşılaşıyorsunuz. Ben inanılmaz huzursuz oluyorum markete gittiğimde orada, mezbahaya girmiş gibi. Daha fena; mevzu normalleşmiş, hayatın geleneğin bir parçası. Restoranlarda vejetaryen seçeneklere bile zor rastlıyorsunuz, vegan nedir bilen pek var mı emin değilim açıkçası.
“Neşeli inekler sadece reklamlarda…”
SORU: Mevcut yapıda hayvanların kurtarılması sizce mümkün mü? Hayvan özgürleşmesi hakkındaki düşüncelerin nelerdir?
CEVAP: Bir gecede mi? Hayır değil. Bütün dünya bugün et tüketimini bıraksa yarından her şey düzelmez. Kurtuluş; doğa için, hayvanlar ve insanlar için bir süreçten ibaret. Etin reklamlarda neşeli ineklerin yaşadığı çiftliklerden geldiği varsayılarak, kan, kemik ve iç organlarla özdeşleştirilmeyerek tüketimi sürdükçe de bu süreç ertelenir. Gerilere giderseniz, kölelik normal bir şeydi, kadınların oy vermeye, eğitime, iş sahibi olmaya hakkı yoktu, eşcinsellerin evliliği düşünülemezdi, bugün veganlık da birçok yer için ulaşılmaz, gerçekçiliği olmayan bir çaba. Dünyanın değişmeye başladığını görmemiz lazım, başımız her nerede gömülüyse çıkarmamız lazım, çocuklarımıza hayvanların bir kısmını sevebileceğimizi, bir kısmının da etinden, sütünden ve yününden faydalanabileceğimizi öğretmeyi bitirmemiz lazım. Batı’da birçok ülkede bu değişim başladı, Almanya’nın Leipzig şehrinde tamamen vegan bir süpermarkete gittim mesela, İngiltere’de hemen hemen bütün büyük şehirlerde vegan cafeler açılıyor. Büyük süpermarketler burada kendi markaları bünyesinde peynir ve süt alternatifleri üretiyorlar. Laboratuarlarda et dokusu ve görüntüsü taklit edilerek bitkisel kökenli burgerler üretiliyor. Farkındalık artıyor, her geçen gün. Önümüzdeki ay (Ekim 22-23) Londra Kensington Olympia Fuar Merkezi’nde “London Vegfest” kapılarını binlerce ziyaretçiye açacak. Geçen yıl iki saat uzayan bir kuyrukta bekledim girebilmek için. Bu yıl “The Vegan Society” standında görevliyim. Bu büyük organizasyonda beslenme uzmanları, vegan sporcular ve aktivistlerden oluşan konuşmacılar da bulunacak. Onlarca stand açılacak, vegan yiyecekler, hayvanlar üzerinde test edilmeyen ve hiçbir hayvansal madde içermeyen kozmetik ürünleri ve kıyafetler de satışa sunulacak.
“Et, cinayettir…”
SORU: Veganların kullandığı ‘et cinayettir’ sloganına gelelim. Et tüketenler katil mi?
CEVAP: Evet et cinayettir. Bir hayvan, koyun, keçi, inek, tavuk ya da balık hayatı sonlandırılarak, başı gövdesinden ayrılarak, kanı akıtılarak sofranıza geliyor öyleyse bu cinayettir. Et tüketenler katil değil, katledene maddi olarak katkı göstererek bu acının yaşanmasına destek verendir. Izgara yaptığınız pirzolayı siz oldurmuyorsunuz ama onu kesen kasaba para veriyorsunuz. Bunun ne yazık ki daha tatlı bir anlatımı yok. İşin siyahı beyazı bu. Reklamlarla, paketlemeyle bunu göz önünden alıyorlar o kadar. Marketten aldığınız piliç köftenin ambalajına gagası ayakları ve gövdesiyle birlikte öğütücüye atılan bir tavuk resmi koysalar ne yediğinizi düşünürsünüz. Onun yerine bahçede mutlu mutlu yemlenen bir tavuk resmi koyuyorlar aradaki bağlantıyı göz ardı ediyorsunuz. Bu konu hem uzun hem de derin, gerçekten neler olup bittiğini merak edenler birkaç belgesele göz atsınlar, “Earthlings’i, Cowspiracy’i, Forks Over Knives’ı” izleyip farkındalık sahibi oluyorsanız ne mutlu size. İnanın değişim sanıldığı kadar zor değil, size verilen zamandan da daha uzun yaşayacak değilsiniz ama yaşadığınız sürece nasıl bir iz bıraktığınız çok önemli. Et tüketmenin seçiminiz olduğunu düşünüyorsanız, bir daha düşünün.
Yorumlar kapalı.