ANALİZ – Emine DAVUT YİTMEN
Birleşmiş Milletler’in (BM) hedefinde, 2017 yılı gerçeklerine dayanan ortak bir güvenlik formülü arayışı var. Bu kapsamda BM, bugüne kadar elde edilen bazı fikirlerde olduğu gibi bundan sonra da ortaya çıkacak düşünceleri detaylandırmak için çabalarını yoğunlaştıracak. BM Genel Sekreteri Kıbrıs Özel Danışmanı Espen Barth Eide’nın açıklamalarından, bu fikirlerden bazılarının hali hazırda gayrı resmi olarak tüm katılımcılarla paylaşıldığını öğreniyoruz. Güvenlikle ilgili yeni ve farklı modelin uygulamada, bir çeşit uluslararası gözetim ve yeni, tarafsız güvenceleri içermesi öngörülüyor.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, liderlerle yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Güvenlik ve Garantilerin her iki toplum için hayati önem taşıdığını vurgulamıştı. Bu başlıkta ilerleme sağlanmasının ise kapsamlı çözüme ulaşılması ve iki toplumun arasında gelecekteki güvenlikleriyle ilgili olarak güven tesis edilmesi açısından temel bir unsur olduğunun altının çizilmesi, bu başlığa verilen özel önemi ortaya koyuyor.
Zaten öyle olması da gerekiyor. Hatırlanacağı üzere, ocak ayında Cenevre’de yer alan Kıbrıs Konferansı sonrasında tüm ilgili taraflardan Güvenlik ve Garantiler konusunda uzmanlar grubu oluşturulması, bu grupların çalışmalarına 18 Ocak tarihinde başlaması ve spesifik sorunları çözmek için gereken enstrümanları tespit etme kararı alındığı kaydedilmişti. 18 Ocak’ta toplanan uzmanlar grubu beklenenden önce çalışmalarını tamamlamış, Eide bu çalışmaların olumlu geçtiğini bildirmişti. Ancak bu süreç, adadaki kesintiler nedeniyle nihai sonuca ulaşamadı.
“Garantiler günün şartlarına göre adapte edilebilir” yaklaşımı
Türk tarafı, güvenlik ve garantilerin günün şartlarına göre adapte edilebileceği görüşünü benimsiyor. Güvenlik ve Garantiler konusunda değişiklik yapılabilmesi için garantörlerin yer alacağı beşli konferansın toplanması bu nedenle önem taşıyor.
Rum tarafı “Sıfır asker, sıfır garanti” diyor ama Kıbrıs Türk toplumunun güvenlik endişelerinin karşılanması gerektiğini çok iyi biliyor. Rum tarafı dönem dönem bazı önerilerle gündeme geliyor. Bunlar arasında en çok seslendirilen ise BM Güvenlik Konseyi’nin tek bir garantör olabileceği, bunun da BM Tüzüğü’nün 7’inci bölümü kapsamında uygulanabileceğidir. Bu öneri, Garanti Anlaşması’nın feshetmenin alternatif yollarından biri olarak görülüyor. Bu bölüm, “Barışın Tehdidi, Bozulması ve Saldırı Eylemi Durumunda Alınacak Önlemleri” içeriyor. 7’inci bölümde, Güvenlik Konseyi’nin kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere ne gibi önlemler alabileceği açıklanıyor.
Garanti Anlaşması, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin mevcut anayasal yapısı ile ilgili bir antlaşma ve bu anlaşmanın feshi için tarafların tümünün uzlaşısı gerekiyor. Burada tartışılan en önemli nokta, tek taraflı askeri müdahale hakkının olup olmayacağıdır. Annan Planı döneminde, Garanti Anlaşması’ndaki bazı noktalar güncelleştirilmişti. Uzun vadede ise gerektiği takdirde bu garantilerin feshi için öngörülen bir madde yer alıyordu.
Taslak anlaşma metni çıkabilir mi?
Cenevre’de Kıbrıs Konferansı’nın yeniden toplanıp, haziran sonu veya temmuz ayı başlarına kadar olan dönemde birtakım somut ilerlemeler kaydedilmesi halinde, ortaya taslak bir anlaşma metnin çıkması uzak bir ihtimal değil. Ancak tüm bunlar için “siyasi irade ve niyet” önemli.
Rum Başkanlık seçimlerinin etkisiyle Rum tarafında bu irade ve niyetin gerçekte var olup olmadığı tartışmaya açık bir konu. İlerleyen günlerde her iki tarafın atacağı adımlar, bu niyet ve iradenin gerçekliğini ortaya çıkaracak.
Görüşmelerin temmuzdaki doğalgaz çalışmalarından önce tamamlanması hedefi
Cenevre’de Kıbrıs Konferansı’nın yeniden toplanması için Türk tarafı, tarih olarak haziran ayını açıkça telaffuz ediyordu. Haziran ayında konferansın yeniden toplanmasıyla birlikte, müzakerelerin doğalgaz nedeniyle ciddi bir darbe almasının önüne geçilmesine çalışılıyor. Fransız TOTAL Şirketi’nin keşif çalışmalarından geri adım atamayacağı ve 13 Temmuz’da bu çalışmaları başlatacağı bir sır değil.
Öte yandan, sorunlu olan 6’ncı parselin ihalesini bilindiği üzere TOTAL ve İtalyan ENI ortaklığı almıştı. Bu parselde, Güney Kıbrıs ile Türkiye arasında Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) sıkıntısı yaşanıyor.
Kıbrıs Türk tarafı ve Türkiye, Rum tarafının “ortak akla hizmet etmeyen”, “tek taraflı” adımlardan dolayı rahatsız olduğunu her fırsatta dile getiriyor. Türkiye, siyasi olarak en üst düzeyde hem uluslararası şirketlerin merkezindeki muhataplarını hem de bu şirketleri uyarıyor. Türk tarafı, bu tür adımların ciddi gerginliğe yol açacağını resmi olarak pek çok kez vurguladı. Son olarak Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, “Rum tarafı, tek taraflı adımlarından vazgeçmemesi halinde, Türkiye Cumhuriyeti olarak bizim de atacağımız adımlar olacaktır” açıklamasında bulunmuştu.
Tüm bu gerçeklerden hareketle olası bir krizin önüne geçilmesi veya zar zor rayına oturtulmaya çalışılan müzakerelerin bu durumu en az hasarla atlatması için temmuz ayı başlarına kadar elle tutulur, somut bir sonuca ulaşılması gerekiyor.



















Yorumlar kapalı.