Ahmet UÇAR
Birçok filozof, insanın varoluşu konusunda düşünme eyleminde bulunmuştur. İçerisinde bulunduğumuz mekan olarak dünyada insanın varoluşunu anlaması kendisini anlamasında yatmaktadır. Bu açıdan yaklaşıldığında varoluşsal anlamda varlığın içerisinde ölüm düşüncesi de kendini göstermektedir.
Dünyada, bir gerçeklik olarak karşımıza çıkan ölüm olgusu çeşitli yüzyıllarda, farklı düşünürler tarafından ele alınsa da bu olgunun ontolojik ve varoluşsal bir içerime ilk olarak Heidegger ve Sartre tarafından kavuştuğu kabul edilmektedir.
Heidegger, ölümün insanın varoluşunu anlamlandırması konusunda ve varoluşsal yapısının sahici bir yorumuna ulaşmasında önemli bir işlev üstlendiğini savunmaktadır. “Desain” olarak adlandırdığı “buradaki insan varlığı” ölümü bireysel olarak denemek zorundadır.
Sartre, “Varoluş özden önce gelir” derken insanın önce var olduğunu ve daha sonra özünü yarattığını ileri sürerken,Heidegger ise özün varoluşun kendi yapısında bulunduğuna dikkat çeker. Bu nedenle ölüm de Desain denen insan varlığının bireysel olarak denemeden öğrenemeyeceği, kendi içinde bir olgudur. Ona göre insan zamansallığa sahiptir ve zamansallık da ölümlülük anlamına gelir.
Edebiyatta ölüm kavramı
Tüm dünyada Covid- 19 sürecinin yaşandığı şu günlerde, edebiyata katkıda bulunan şairlerin ölüm haberlerinin gelmesi bir şairin edebiyatta varoluşunu ya da hiç doğmayışını sorgulatmaktadır.
Varlığın kanıtının ne olduğu üzerinde durduğumuzda zihnimizin bir yanılsama içerisinde olabileceği ihtimalini yadsıma yolunu seçtiğimizi düşünüyorum.
İnsan gerçekten var mıdır, varsa bunun kanıtı nedir? Bir varlığın varoluşunun çevresindeki diğer varlıklarla ilişki içerisinde olmasıyla kanıtlanabileceğini düşünsek de çevremizde gördüğümüz varlıkların zihnimizin birer yanılsamaları olduğu kuşkusu kanımca yerini korumaktadır.
Bir sanatçı olarak şairin ise edebi anlamda var olmasızamansallığın ötesinde bir durumdur. Bilindiği gibi bir şairin sanatçı olarak varoluşu üretimiyle kanıtlanmaktadır. Bu kanıt söz konusu şairin kişisel varlığından çok edebi varlığının kendine yer bulmasıyla kendini göstermektedir.
Öyle ki uzun yıllar yaşamasına rağmen edebi anlamda varoluşunu sağlayamayan şairler bulunurken, zamansal anlamda dünyayı terk ettikten sonra kendini var eden sanatçılar da söz konusudur. “Sanatçılar öldükten sonra değer görüyor” cümlesi bunun en önemli örnekleri arasında yer almaktadır.
Edebi yolculuk içerisinde bir sanatçı olarak kendi varoluşunu sağlamış ve özünü yaratmış olan şair zamansallığa aykırılık arz edecek bir özne haline gelmektedir. Bu özne varlığını mekandan soyutlamıştır.
Bu nedenle öldükten, yani mekânsal bağını kopardıktan sonra varlığını sürdürmeye devam eden şairler edebiyata katkı yapmaya devam etmektedir.
Ölümün varoluşun kalıcılığı olarak şiirlere yansıması
Ölüm olgusunun varoluşun bir parçası olduğuna değinmiştik. Peki, şiirlerde ölüm olgusu kendine nasıl yer bulmaktadır?
“Ölüyorum tanrım
Bu da oldu işte.
Her ölüm erken ölümdür
Biliyorum tanrım.
Ama, ayrıca, aldığın şu hayat
Fena değildir…
Üstü kalsın…”
Cemal Süreya, Sevda Sözleri
Cemal Süreya’nın Sevda Sözleri adlı kitabında geçen Üstü Kalsın isimli şiirine bakıldığında ölümün şaşkınlıkla birlikte bir kabullenmeyle karşılandığı göze çarpmaktadır.
Süreya, Tanrı’yla konuştuğu bu şiirinde derin yapıda yaşadığı olumsuzlukların ardından artık ölümün de başına geldiğine şaşırırken, ileriki dizelerde her ölümün erken ölüm olduğuna vurgu yapar. Ancak onun için yaşadığı hayat her şeye rağmen fena değildir, bu yüzden ikinci bir hayatı istemez ve şiiri üstü kalsın cevabıyla bitirir.
Görüldüğü gibi şairin hayattayken varoluşunu ölümle sürdürme yolunu seçmesi ölümün varoluşun bir parçası olduğunu kanıtlamaktadır.
Mesaj
Ölebilirim bu genç yaşımda,
En güzel şiirlerimi söylemeden götürebilirim.
Şimdi kavakyelleri esiyorken başımda,
Sevgilim,
Seni bir akşam-üstü düşündürebilirim.
Özdemir Asaf’ın Mesaj adlı şiirine bakıldığında da şairin ölüm düşüncesi içerisinde olduğu göze çarpmaktadır. Şair henüz başında kavak yellerinin estiği, en güzel şiirlerini yazdığı dönemdeyken ölüm düşüncesi içerisine girmektedir.
Bu şiirde ölümün varoluşun bir parçası olması durumu “Seni bir akşam-üstü düşündürebilirim” dizesiyle kendine varlık alanı bulmaktadır. Şair, öldükten sonra bile birilerinde etki yaratarak yaşamını sürdürmektedir.
Heidegger, Desain denen insan varlığının ölümü deneyimleyerek varlığını sonlandırdığını dile getirse de şairin bıraktığı şiirlerle varlığını sürdürmeye devam etme olanağı bulunmaktadır.
Tüm bu unsurları düşündüğümüzde hayatta sürekli karşımıza çıkan ölüm olgusunun varoluşçu anlamda düşünüldüğünde, insan varlığının bir parçası, insanın varoluşunu anlamasında bir yardımcı olduğunu söyleyebiliriz.
Ölüm kavramına edebi mekan açısından yaklaşıldığında ise mekansal bağlamda varlığını sürdürmesine rağmen henüz doğmamış şairler varken, dünyayı terk ettikten sonra doğan şairler de söz konusudur.
Bu kavram, varoluşun anlamlandırılmasına yardımcı olurken, şiirlerde insan varoluşunu devam ettiren bir izlek etrafında şekillenmektedir. Bu nedenle, şiir şaire ölümsüzlüğün olanağını sunmaktadır.



















Yorumlar kapalı.