Ahmet ÖZYAŞAR
Dünyada performans sporları yapan futbolcuların en büyük düşmanlarından bir tanesi de kalp sorunlarıdır. Peki ülkemizde performans sporu yapanların kalp sağlığı ve yapılması gereken testler, önlemler ile ilgili neler yapmalıyız. Bu konu ile ilgili Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Op. Dr. Çağın Zaim’e sorular yönelttik ve kendisinden uzman görüşler aldık.
Spor yapmanın kalbe faydaları ve zararları nelerdir?
“Düzenli yapılan egzersizlerin sağlığımıza olan katkısı yıllardır bilinmektedir. Alınan verilere göre düzenli sporun ve egzersizin kalp damar hastalıklarına bağlı ölümleri yüzde 35 oranında, tüm hastalıklara bağlı ölümleri ise yüzde 33 oranında azalttığı görülmüştür. Tüm vücut olarak bakılırsa düzenli spor, kilo vermede, tansiyonun düşmesinde, insülin duyarlılığında artışa, kan yağlarını düzenlemede ve sağlıklı beden ve ruh halinin sağlanmasında faydaları bulunmaktadır. Bilinçsiz ve kontrolsüz yapılan tüm sporlarda yukarıda saydığımızın tam tersi veriler ortaya çıkmaktadır. Özellikle kalpte normalin üzerinde büyüme, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, ritim problemleri ve spora bağlı ani ölümler oluşabilmektedir. Dolayısıyla sporun belli kurallar ve sınırlar içerisinde yapılması gerektiğini önermekteyiz.”
Performans sporu yapmanın kalbe faydaları ve zararları nelerdir?
Performans sporları iki grupta incelenir. Sporu yapmakta kullandığımız kas gruplarının kullanımına göre ayrılmaktadır.
A- Dinamik (izotonik/Aerobik) yüksek dinamik sporlar: futbol, tenis, uzun mesafe koşusu, hızlı yürüme, çim hokeyi, badminton.
B- Statik (izometrik/anaerobik) yüksek statik sporlar: kızak, ağırlık kaldırma, rüzgar sörfü, tırmanma, su kayağı, yelken, jimnastik.
Tüm sporlarda olduğu gibi hem dinamik hem de statik sporlarda sporcu kalbinde uyum ve biçimlenmesi (fizyolojik) normal sınırlarda olur. Kalpteki yeniden şekillenme sporun düzenli ve bilinçli yapılası süresinde normal anatomik sınırlar içerisinde oluşur. Yani sporu yapabilmek için vücudun geliştirdiği mekanizma olarak kalpte normal sınırlarda büyüme ve yeniden şekillenme olur.”
Sporcu müsabaka öncesi, müsabaka sırası ve sonrası kalbini korumak için neler yapmalıdır?
Ülkemiz koşullarını düşünecek olursak sporcuların her türlü koşullara uyum sağlayabilecek antrenman programlarını düzenli yapmaları gerekmektedir. Özelikle ayırdığımız dinamik veya statik kas gruplarına göre antrenmanlar yapılmalıdır. Ülkemizdeki koşulları düşünecek olursak yaz aylarında müsabaka öncesi gerekli ısınma ve su alımlarını yapılması, ardından serin alanlarda beklenmesi doğru olacaktır. Yani maç hazırlıklarına başlandığında kas gruplarının çalıştırılması mutlaka daha serin ortamda olmalıdır. Ayrıca vücudun ve sporcunun en ideal performansı sergilemesi için su az ölçülerde ama sık sık alınmalıdır. Yarıştan sonra vücut ağırlığındaki her 1 kg kayıp için 1 litre su içilmelidir. Çalışan vücut ısı üretmekte ve oluşan ısıyla kas grupları ve kalp, yani sporcu, zorlanabilmektedir. Alınacak düzenli su miktarıyla vücudun soğutma mekanizmaları çalışabilecek vücutta ve kaslarda laktat oranı azalıp oksijen oranı yüksekliği korunabilecektir. Dolayısıyla suyun düzenli alımı hem sporcunun sağlığını hem de performansını olumlu etkileyecektir. Kış aylarına gelindiğinde vücudun ürettiği ısı sporcunun performansına daha da fayda sağlayıp, çevre ısısının soğuk olması nedeniyle daha rahat ve kolay vücut soğuması sağlanacaktır. Yani, müsabaka öncesi ideal bir ısınma periyodu sonrasında hem sağlığı, hem de performansı etkileyecek çalışma yeterlidir. Müsabaka sonrasında hemen bitirmek yerine kas grubumuz aerobik çalışma yapısında ise derin nefes alınarak ve bol su içilerek hem vücudun soğuması hem de vücuttaki zararlı birikimlerden arınması sağlanabilir. Örneğin dünyadaki çoğu takımlar çalışma sonrasında vücut ısısını düşürmek ve oluşan laktik asit oranını düşürmek için soğuk su havuzları, dinlenmeler ve bunun gibi yöntemler uygulamaktadır.
Ülkemizde sezon hazırlıkları genellikle Temmuz ayında başlıyor. Bu, kalp sağlığı için tehlike arz eder mi?
Havaların sıcak olması tüm spor dallarında olduğu gibi futbolda da sıkıntı yaratmaktadır. Sporcuların sezon öncesi sıcak aylara uyum sürecini atlatmaları için (yani vücudun sıcaklara uyum sağlaması) daha kısa süreli antrenmanlar uygulanabilir. Çevre koşullarından özellikle gelişecek olan hipertermi (vücut ısı artışı) hem sıcaklıktan hem de nemden olumsuz etkilenir. Dolayısıyla sporcunun hipertermiden koruması ideal vücut sıcaklığına gelmesi hem kalp sağlığı hem de performansı açısından çok önemlidir. Günlük dinlenimde 5L/dk atım sağlayan kalp, efor sırasında 20-25 L/dk çıkmakta, kasların aşırı kullanımıyla bu da beraberinde vücut ısı artışını getirmektedir. Ancak kalbin performansının devamı ve diğer tüm iç organların da korunabilmesi için tüm kan ciltten terleme yolu ile soğutma mekanizmasını harekete geçirmektedir. Dolaşımdaki büyük bir oranda cilt ve kaslarda dağılım göstermektedir. Vücudun ısısı bu şekilde terleme yoluyla düşürülmeye çalışılır. Ancak bunun devamında yeterli sıvı ve elektrolit yerine konmazsa sporcuda ritim problemleri ve tansiyon düşüklüğü (hipotansiyon) gelişebilmektedir. Yeterli sıvı alınmazsa (aralıklı olarak) hem tansiyon düşmeye devam eder, hem de vücudun soğutma mekanizması çalışamaz ve kalp, iç organlar ile kaslar sıcak etkisi (hipertermi) ile hasar görmeye başlar. Sporcunun önce performansı düşmeye başlar, devamında sağlığını tehdit eden durumlar oluşmaya başlar.
Kamplarda nelere dikkat edilmeli?
Özellikle yaz dönmelerinde kamplarda dikkat edilmesi gereken şeyleri şöyle sıralayabiliriz:
• İçeceklerin şeker miktarı fazla olmamalı, sıcaklığı 8-13ºC arasında olmalıdır.
• Hacmi 1 litreyi geçmeyecek şekilde hazırlanan sıvı, şekerli su, ballı su, komposto, limonlu çay, vb. antrenman ve maçlardan 30 dk öncesine kadar 10-15 dakika aralıklarla azar azar içilmelidir.
• Antrenman ve maç boyunca 10- 15 dakikada bir veya devre arasında 100- 200 ml sıvı alınmalıdır.
• Antrenman ve maçlar sonrasında tartılarak sıvı kaybı kontrol edilmeli ve kilo kaybı varsa sık sık su içerek yerine konmalıdır.
• Çok acil durumlar dışında tuz tableti verilmesi gereksizdir.
• Sıcaklığın fazla olduğu günlerde antrenmanlar sabah saat 07.00-09.00 arası, akşam saat 17.00’den sonra yapılmalıdır.
• Sporculara sıcak bitkinliğinin erken belirtileri (zonklama, isteksizlik, bulantı, deride kuruma, oryantasyon eksikliği) öğretilmelidir.
• Giysiler hafif, az ve açık renklerde olmalıdır. Isı geçirmez giysilerden uzak durulmalıdır. Uzun çoraplar, naylon giysiler uygun değildir.
• Sıcak hava koşullarında, giderek artan süre ve şiddette egzersiz yaparak uyum sağlanmalıdır.
• 30 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda çalışma süresi çok kısa tutulmalıdır.”
Sporcuda kalp sorunları ile ilgili ön işaretler nelerdir?
Sporcuların mutlaka aile hikayeleri sorgulanmalı, ailede daha önce spordan bağımsız ve sporla alakalı ölüm olup olmadığı sorgulanmalıdır. Genetik geçişlerin olduğu HOCM, aritmojenik sağ ventrikül displazisi, marfan sendromu gibi hasatlıklar sorgulanmalıdır. İklimsel özelliklere göre ise aşırı sıcak, aşırı nemli bir ortam ya da çok soğuk bir havada spor yapmak önceden herhangi bir problem yoksa bile ani ölümlere yol açabiliyor. Sporcularda ishal, kusma nedeniyle aşırı sıvı kaybedildiği, vücuttaki elektrolit dengesinin bozulduğu durumlarda da ağır fiziksel aktivite yapılırsa yine ciddi problemler yaşanabiliyor. Bir diğer sebep sporcuların kullandığı doping maddeleridir. Aşırı alkol alımı, bazı psikiyatrik ilaçlar, bağımlılık yapan bazı uyuşturucuların kullanımı da ağır fiziksel aktivite sırasında ciddi sorunların yaşanmasına sebep olabiliyor. Sporcuların özellikle spor sırasında performans düşüşleri, göğüs ağrıları, nefes nefese kalmaları, çarpıntılarının uzun süre devam etmeleri, bayılma veya bayılacak gibi olmaları, tansiyonlarının düşmemesi, kalbinde üfürüm olması mutlaka önemle takip edilmeli ve doktor yardımı alınmalıdır.”
Dünyada sporcuların kalbe bağlı yaşadığı sıkıntılar nelerdir?
Dünyada birçok alanda mevcut olan spor dallarında yukarıda bahsettiğimiz kalpteki değişiklikler oluşmakta, ancak çoğunda kalpteki fizyolojik veya adaptasyona bağlı büyümeler gerilemektedir. Ancak bu spor yapan kişilerde günümüzde yasak olmasına rağmen ülkemizde de kullanılan anabolik steriodler ve efedrin içeren preparatlar kullanılması durumunda sağlımızda kalıcı hasarlar meydana gelmektedir. Anabolik kullanımında yüksek tansiyon ve kalp krizleri görülürken, efedrin içeriklerinde ise yüksek tansiyon, ritim problemleri ve kalp yetmezliği gelişecektir.
Yorumlar kapalı.