Artun ÇAĞA
KKTC’de 2018 yılı içinde çek kullanmaktan men edilen kişilerin sayısı bin 355 (1.355) kişiye çıkarken, yasaklı sayısının özellikle üçüncü çeyrekte ciddi bir artış eğilimine girdiği saptandı. Özellikle eylül ayında saptanan yüzde 122’lik artış son 16 ayın en yüksek rakamı olarak dikkati çekti. Ancak, söz konusu artışa rağmen 2018 hala son dört yılın en düşük çek yasaklı sayısına sahip.
KKTC Merkez Bankası’nın üçüncü çeyrek raporuna göre temmuz, ağustos, eylül aylarını kapsayan periyotta çek yasaklılarının sayısı ilk çeyreğe göre yüzde 11,76 oranında, ikinci çeyreğe göre ise yüzde 17,90 oranında artış gösterdi. 2018’in ilk çeyreğinde 442 kişi, ikinci çeyrekte 419 kişi, üçüncü çeyrekte ise 494 kişi çek kullanmaktan men edildi.
Rapora göre 2018’in ocak ayında 153 kişi çek kullanmaktan men edilirken, bu sayının, 185 yasaklı olarak gerçekleşen Aralık 2017’ye göre yüzde 17,29’luk bir azalışa denk geldiği dikkat çekti. İlerleyen aylarda da yasaklı sayısı düşmeye devam ederken, yasaklı sayısı şubatta 125, martta 164, nisanda 162, mayısta 152 ve haziranda da 105 kişiye kadar indi. 2017’de ise yasaklı sayısı sırasıyla ocakta 347, şubatta 197, martta 182, nisanda 174, mayısta 341 ve haziranda da 182 kişi olmuştu.
Ancak, üçüncü çeyrekte ülkedeki ekonomik olumsuzlukların giderek artması, çek yasaklılarının sayısını da artırdı. Temmuzda yüzde 43’lük bir sıçramayla 150 kişiye düşen yasaklı sayısı, ağustosta yüzde 28’lik gerilemeyle 107’ye indi, ancak eylül ayında yeniden uçuşa geçen çek yasaklıları aylık yüzde 122’lik artışla 237 kişiye çıktı. 2017’nin üçüncü çeyreğinde yasaklı sayısı temmuzda 155, ağustosta 173 ve eylülde de 170 kişi olmuştu.
Ekonomik kriz olumsuz etkiledi
Ekonomi ve finans çevreleri, çek yasaklıları sayısının 2016 yılından beri devam eden düşüş gösterdiğine işaret ederek, ülkede bozulan ekonomik atmosferin 2018’in son çeyreğinde de sürdüğüne ve çek yasaklı sayısının yeniden tırmanışına devam edebileceğine dikkat çekiyor.
İnşaat krizinin patlak verdiği 2007 yılından sonra çek yasaklısı sayısının hızla arttığı ülkemizde birçok kişi karşılıksız çek verme gerekçesiyle yasal olarak zor durumda. 2008 yılından önce 700’leri geçmeyen çek yasaklıları sayısı, piyasanın ekonomik krizden kaynaklanan likidite sorunuyla boğuşması nedeniyle 2008 yılında bin 158’e yükseldi. Çek yasaklıları sayısı 2009’da 3 bin 636, 2010’da 3 bin 329, 2011’de 3 bin 244, 2012’de 3 bin 842, 2013’te 2 bin 910 kişi, 2014’te 3 bin 366 ve 2015’te de 3 bin 699 kişiye çıkmıştı. 2016’da bir yıl öncesine göre yüzde 19,51 oranında düşen yasaklı sayısı kayıtlara 2 bin 977 kişi olarak geçmişti.
Ancak, Poliçeler (Değişiklik) Yasası’nın yürürlüğe girmesinin ardından yasaklı sayısı her geçen yıl azalmaya başlamıştı. Söz konusu yasa hem karşılıksız çeki yazana, hem de ilgili bankaya cezalar öngörmesi, özellikle bankaların çek müşterileri konusunda daha seçici olmalarını sağladı. Yasaya göre, ilgili banka süresinde ibraz edilen, karşılığı bulunmayan veya yetersiz kalan her çek yaprağı için, adına çek kesilen kişiye belli bir miktarda ödeme yapmakla yükümlü. Banka tarafından yapılan ihbarı alan, on iş günü içinde düzeltme işlemlerini yerine getirmeyen veya geçerli bir sebebi olmadan, çek karnelerini geri vermeyenler ise yasa nezdinde suçlu sayılıyor.



















Yorumlar kapalı.