Emine DAVUT YİTMEN
Maronitlere, Kuzey Kıbrıs’taki köylerine dönüş yolunun açılmasıyla birlikte, buraya yerleşecek olanların yasal statüsünün ne olacağı konusu netlik kazanmış değil.
Maronitlerle ilgili yapılan bu önemli açılımda, köylerine yerleşeceklerin statüsü, halen Kormacit’te yaşayan Maronitlerin statüsüyle aynı mı, yoksa hepsinin statüsü tam vatandaşlık seviyesine mi yükseltilecek sorusu yanıtı bekliyor.
Bugün ülkemizde yaşayan Maronitlerin vatandaşlık hakları yok ancak yabancılara tanınmayan sürekli ikamet hakkı gibi bir hakka sahipler. Bu da onları yarı vatandaş gibi ilginç bir statüye sokuyor.
Maronitler, birçok vatandaşlık hakkından yararlanamıyor. Örneğin cumhurbaşkanlığı, belediye ve parlamento seçimlerine, ne seçmen, ne de aday olarak katılabiliyorlar. Maronitler, Güney’e gidip oy kullanabilirken, Kuzey’de oy kullanma hakları bulunmuyor. Maronitler, 2005’ten bu yana ise Kormacit’te kendi muhtarlarını seçebiliyorlar.
Maronitler ve diğer azınlıklarla ilgili uzun yıllardır çalışmalar yürüten YDÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Dayıoğlu, Maronitlerin, yabancılara tanınmayan “sürekli ikamet etme” hakkı gibi hakka sahip olduğunu, yani yarı vatandaş gibi bir statüye sahip olduklarını söyleyerek, “Zaten kimlik kartlarına baktığımız zaman Kıbrıslı Türklerin kırmızı, yabancıların beyaz, bu insanlarınki de mavidir. Tam Araf’tadırlar” dedi.
Azınlıklarla ilgili olarak mevzuatta bir düzenleme yok
KKTC’de azınlık hakları ile ilgili olarak mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmazken, hiçbir azınlık grup herhangi bir hukuki statüye sahip değil.
2014 yılı içinde Anayasa’da konuyla ilgili düzenleme yapılmaya çalışılmış, ancak bu düzenleme Meclis Genel Kurulu’nda reddedilmişti.
BM Genel Sekreteri’nin raporuna göre, Ocak 2017 itibarıyla Marontilerin sayısı 103 olarak biliniyor. Maronitlerin Koruçam (Kormacit), Gürpınar, Özhan ve Karpaşa olmak üzere dört köyü bulunuyor. Maronitler genel olarak Kormacit’te yaşıyorlar. Ancak bir kısmı Karpaşa’da ikamet ediyor. Maronitler, yıllar içinde çeşitli baskılar ve hak ihaleleriyle karşı karşıya kaldılar.
Güney’e göçle nüfusları azaldı
Maronitlerin, 1974’te, büyük çoğunluğu Güney’e göç etti. Kuzey’de azalmalarının nedenleri arasında, Kormacit hariç, üç köyün Türk askerinin kontrolü altına girmesi, kalanların yaşlı olması dolayısıyla nüfusun kendini yenileyememesi olarak gösteriliyordu.
Güney Kıbrıs’a giden Maronitlerin mallarına KKTC devleti tarafından el kondu. Bu mallar başkasına tahsis edilemeyerek, devletin mülkiyetinde bırakıldı. Devlet, 1983’ten itibaren bu mülkleri yıllık olarak icar etmeye başladı.
Kuzey Kıbrıs’ta Maronitler, dönem dönem çeşitli baskılar ve hak ihaleleriyle karşı karşıya kaldı. Ancak durumları her zaman için Kuzey’de yaşayan Rumlardan iyi oldu. Bunun nedeni ise Rumlarla olduğu gibi geçmişte bir Türk – Maronit çatışmasının yaşanmaması ve Katolik olmalarından ötürü Maronitlerin özellikle Vatikan’ın koruması altında olmaları gösteriliyor.
Maronitler, yakın zamana kadar askeri bölgelerdeki ibadethanelerini ziyaret edemiyordu ancak 2014 yılında Gürpınar yakınlarındaki Profitis İlias Manastırı’na gitmelerine izin verilmeye başlandı. Son olarak haziran ayında Gürpınar’daki Ayia Marina Kilisesi’nin restorasyon çalışmaları tamamlanırken, Özhan’da her pazar Ay. Archangelos Michael Kilisesi’nde ibadet yapılıyor.
1960’ta Rum toplumuna dâhil oldular
Maronitlerin adadaki toplam nüfusu şu anda 6 bin civarında. 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti, iki toplumlu bir yapı olarak tasarlandı. Anayasa’nın ikinci maddesi üçüncü fıkrası gereği, dini gruplar olarak adlandırılan Marontilere, Latinler ve Ermenilere sorulduğu gibi, ‘Türk toplumuna mı, yoksa Rum toplumuna mı dahil olacaksınız?’ diye soruldu. Marontiler de Hıristiyanlıktan dolayı Rum toplumunu tercih etti.
Dayıoğlu, Marontilerin Rum toplumuna dahil olmalarıyla birlikte asimile olmaya başladıklarını, Rumlarla olan evliliklerin arttığını ve 1974’te büyük çoğunluğun Güney’e göç ettiğini anlatarak, “Kuzey’de azalmalarının bir diğer nedeni, Kormacit hariç, üç köyün Türk askerinin kontrolü altına girmesiydi. Diğer bir neden de kalanların yaşlı olması, dolayısıyla nüfusun kendisini yenileyememesiydi” dedi.
2005’ten bu yana Kormacitliler muhtarlarını seçiyor
2004 yılında Bakanlar Kurulu tarafından alınan bir karara göre, Kormacit köyü sınırları içerisinde başkalarına tahsis edilen evler dışındaki tüm mallar, Kuzey’de ikamet edip etmediklerine bakılmaksızın hak sahibi Maronitlere geri verilecekti. Güney’deki Kormacitli Maronitlere ‘gelin mallarınıza sahip çıkın’ çağrısı yapıldı. Ayrıca, Kuzey’e geçiş, burada ikamet ve kimlik alma prosedürü de kolaylaştırıldı.
2013 itibarıyla 38 Maronit’in Kuzey’e yerleşmesine izin verildi. Bunların 34’ü Kormacit’e, 4’ü de Karpaşa’ya yerleşti. Miras hakkı hiçbir zaman Maronitler’de bir sorun olmadı.
Seçme-seçilme hakkı noktasında ise 2005’te Kormacitli Maronitlere kendi muhtarları ile ihtiyar heyeti üyelerini seçme hakkı verildi.
Müzakerelerde de yoklar
Kıbrıs’ta 1968’de toplumlararası görüşmelerin başlamasıyla birlikte, 1978’den 2004’e kadar beş büyük plan ortaya çıktı ancak bu görüşmelerin hiçbirine, Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası tarafından ‘dini grup’ olarak kabul edilen Marontiler çağrılmadı.
Dayıoğlu, sadece Annan Planı’nda azınlık hakları ile ilgili düzenlemenin söz konusu olduğunu anımsatarak, “Büyük ihtimalle bu grupların çağrılmamalarının nedeni, ‘Artık bunlar Rum toplumu içindedirler’ şeklinde düşünülmesi idi” yönündeki görüşünü paylaştı.
Maronit dili tehlikede
Bugün Maronitlerin kullandığı dil, kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor. Kıbrıs Marunicesi, bir Arap diyalektiğidir. Maruniler, Lübnan kökenli Katoliklerdir. Bu yüzyılın sonlarına doğru Kıbrıs Marunicesi’nin ortadan kalkacağı yönünde bir endişe var. Güney’de bu nedenle bazı çalışmalar başlatıldı.



















Yorumlar kapalı.