Emin AKKOR
Mağusa’da 1965 yılındaki çatışmaların ardından Baykal, Sakarya ve Karakol bölgesinde yaşayanları olası bir çatışma olduğu zaman suriçine nasıl getirilebilecekleri sorusuna yanıt arayan Burhan Nalbantoğlu’nun tünel fikri 1967 yılında hayat bulur.
1967 yılında inşa edilen ve 1974 harekâtında binin üzerinde Kıbrıslı Türk’ün bu tüneli kullanarak Baykal’dan hendek ve oradan da suriçine geçtiği Baykal Tüneli’nin inşa süreci büyük gizlilik içinde ve kahramanlık olgusu olarak ortaya çıktı.
Dr. Burhan Nalbantoğlu’nun, olası bir çatışmada Baykal’da yaşayan Kıbrıslı Türklerin kurtarılması için böyle bir tünele ihtiyaç duyulabileceği öngörüsü üzerine bugünkü Anıt Ticaret Merkezi’nin arka kısmındaki park yerinden kazmaya başlanılan tünelin uzunluğu 65 metre olup, 5 metrelik bir çukur kazılarak o hizadan hendeğe uzandı.
Özgül Gürkut ve Damla Soyalp’ın Burhan Nalbantoğlu’nun hayatını kaleme aldıkları “Yarım Kalmış Bir Yaşam” kitabında tünelle ilgili bölümde olayın tanıkları, o dönem yaşadıkları zorluklar ve kararlılıklara dikkat çekerken, tünelin Mağusa için önemine vurgu yaptı.
Burhan Nalbantoğlu’nun yeğeni Arif Yetkin, dayısı Burhan Nalbantoğlu’nun bir gün evlerine gelip tünelin yapılacağı alanın kilit yeri olan evleriyle ilgili düşüncesini paylaştığını aktarır. Yetkin, tünelin kazılacağı yer olarak evlerindeki tahtadan garajın seçildiği ve tünel kazılırken çıkacak topraklarında evlerinin bahçesine döküldüğünü anımsatır.
Nöbet sırasında fikir hayat buluyor
Burhan Nalbantoğlu’nun fikrini bir gün nöbet esnasında kendisine açtığını anımsayan mimar Osman Saner, üç metre çapında bir kuyu şeklinde 5 metre derinliğe inilerek kazılacak tünelin geçiş esnasında kişilerin koşarak geçebileceği bir genişlikte yapılması tasarlandıktan sonra projeyi hazırladığını belirtir.
Proje çok zor ve tehlikeliydi. Barış Gücü’nün kontrol noktası olan ve Rumların kontrolünde yer alan bu bölgede, kimseye sezdirmeden tüneli bitirme için yola konulur.
Kazıyı koordine etme işi Aşardağ’ın
Bir gün çağrıldığı sancaktarlığa gittiğinde sancaktar ve Burhan Nalbantoğlu’nun orada bulunduğu ve fikrin kendisine aktarıldığında bunun nasıl mümkün olabileceğini sorgulayan Erdoğan Aşardağ’ı ikna edecek söz Nalbantoğlu’nun dilinden dökülür:
“Gün gelecek bu sana lazım olacak.”
Tüneli, Baykal mücahitlerinin sadece geceleri vardiya usulü kazacaklarını aktaran Erdoğan Aşardağ, Osman Saner’in tabiriyle, “karda yürüyüp izini belli etmeyecek, ağzı sıkı insan gücü” bulunup göreve başlandı.
Tanıkların hatırladıklarına göre tünelin kazımı esnasında görev alan Baykal mücahitlerinin isimleri şöyle: “İbrahim Tezel, Hüseyin Beyköylü, Emcet, Mustafa Çeto, Mustafa Asso, Şakir, Mithat, Cemal Ayalı, Alpay Kocareis, Selim Seler, Sultan Kraner, Erdal Yanardağ, Hasan Nihat Aşçıoğlu, İlker Kemal, Mürsel Tevik, Osman Yak, Tünay Kemal, Süleyman Hüseyin, Türkay Cemal.”
Tamamen gizlilik içinde çok az kişinin bilgisi doğrultusunda 4 ay yürütülen çalışmaları her gece kendisinin de takip ettiğini kaydeden Osman Saner, hatta yeni evli olmasına rağmen eşinin bile süreçten haberdar olmadığının altını çizerek ortaya konulan gizliliğin boyutuna dikkat çekti.
“Tünel müzeleştirilmeli”
Bugün Mağusa’da yaşayan gençler dahil ülkede birçok kesimin haberi olmadığı Baykal Tüneli’nin mimarı Osman Saner, tünelin turizme kazandırılacak şekilde restore edilmesini arzu ettiğini kaydetti.
Tünelin halen sağlıklı olduğunu ve müzeleştirmeye uygun olduğunu ifade eden Saner, 65 metre uzunluğundaki Baykal Tüneli’nin müzeleştirilip turizme kazandırılması durumunda 1967 yılında kullandığı harita ve pusulayı da sergilenmesi için vereceğini ifade etti.
Mağusa’nın yakın tarihi açısından önemli yeri olan Baykal Tüneli, bugüne kadar ne Mağusa Belediyesi ne de hükümetler tarafından yok farz edildi.
1967 yılında inşa edilen ve 20 Temmuz 1974 sürecinde binin üzerinde Kıbrıslı Türkün gece yarısından sabaha kadar bu tüneli kullanarak Baykal’dan hendek ve oradan da suriçine geçtiği tünelin girişi kapatılırken, çıkış bölümünde ise yağmur suyu drenaj hattı bulunmaktadır.
Edindiğimiz bilgiye göre, bugünlerde tünelle ilgili bir proje çalışması yürütülmeye başlandı.



















Yorumlar kapalı.