Modernizm

Özlem Pozan ÜSTÜNER

Bu hafta size 20. Ve 21. Yüzyıl’a damgasını vurmuş bazı mimari akımlardan bahsetmek istiyorum.

Günümüz mimarisini ve tasarım anlayışını dönemin toplumsal yapısından ve taleplerinden bağımsız düşünmek doğru olmaz ancak bugüne gelene denk birçok yenilikçi aşamadan geçti ve her bir mimari hareket ya öncekilerin üstüne koyarak ya da her şeyi reddedip yepyeni bir akım başlatarak mimari tarihine damgasını vurdu. 

Modernist mimarinin temel köşe taşları olarak korunmasız bırakılmış çelik ile basit ve arı geometrik biçimleri sayabiliriz. Tasarımda temel ilkelerden birini de ‘az ama öz’ diye özetleyebileceğimiz ‘less is more’ ilkesi oluşturuyor. Genel çizgilere bakıldığında, binalar genellikle kare biçiminde tasarlanırken, çok sınırlı bir renk skalası kullanılıyor. Evlerin iç mimarisi de genellikle dış yüzeyin bir yansıması oluyor: Açık plan, çok az dekorasyon ve işlevsel mobilya.

Diğer bir önemli akım ise modernist dönemde biçimlenmiş olan Bauhaus da tarihin en çok bilinen ve en kolay tanınan mimari akımlarından biri. O dönem aşırı popüler olan burjuva üslubunun reddine dayanan bu akım, pratik, dürüst ve çağdaş tasarım anlayışı sayesinde zaman içinde müthiş bir popülariteye kavuştu. Modern mimarı ve mobilya tasarımının birçok ünlü örneği de bu dönemde doğdu. Yine tasarım deyince ilk akla gelen ve tüm dünyada bilinen sloganlardan biri olan Biçim işlevi takip eder, anlayışı da bu dönemin ürünüdür.​

Uluslararası üslûp, endüstriyel tasarımdan grafik tasarıma kadar genel tasarım anlayışını her açıdan etkileyebilmiş bir akım. İsviçre üslûbu olarak da bilinen akımın temel özelliklerinden biri soluk bir renk paleti ,  açık planlı iç mekânlar, güçlü geometrik yaklaşım ve neredeyse uçacakmış gibi görünen hafiflikte binalar. Beton, cam ve çelik iskeletin yanı sıra prefabrik tasarımlar da bu akımın favori inşaat malzemeleri arasında. 
 

 Expresyonizm  1970’li yılların sonunda ortaya çıkan yapısal dışavurumculuk eşiğinde olunan teknoloji çağının direk bir sonucuydu. İkinci Dünya Savaşı’nın bitiminden yirmi beş yıl sonra dünya ekonomisinde yeniden bir fazla oluşurken, fabrikalar da ful kapasite çalışmaya başlamıştı. Kâğıt üstünde işlerin iyi gittiği bu dönem daha yüksek binaların yapıldığı ve daha önce mimaride kullanılmayan şekillerin de keşfedildiği bir dönem oldu. Bu akımın önemli özelliklerinden biri de çelik ve camın popülerliği ile binanın ana iskeletinin görünür bırakılmasıydı.
 

Dekonstruktivizm, post modern mimarinin ardından, yapılmış olanı yapı söküme uğratma prensibi çerçevesinde doğdu. En önemli ve ünlü temsilcisini ünlü mimar Frank Gehry’nin şahsında bulan akımın temel özellikleri arasında eğik, katlanmış ya da orantısız görünümlü dış yüzeyler geliyor. Birçok mimari akımda olduğu gibi, dekonstruktivist yaklaşım da kendisinden önceki baskın formların reddedilmesi üzerine kurulu bir anlayış. Temel mantık, günümüzün ileri teknoloji ve makine çağında, çok bile yaşamış  olan biçim işlevi takip eder, biçimin saflığı, malzemeye sadakat gibi kuralları bırakmanın zamanı geldiği üzerine kurulu.

Sürdürülebilirlik  artan çevre felaketleri ve bu konuda büyüyen hassasiyetin mimari alanında da bir yansımasının olması elbette kaçınılmaz bir durumda. Dolayısıyla birçok mimar ve tasarımcı, üzerinde fazla oynanmış tüketim körükleyici binalar yerine daha sürdürülebilir ve çevre dostu tasarımlara yöneldiler. Normalde çöpe gidecek olan yeniden kullanılan ya da geri dönüştürülen malzemeler, binanın yazın doğal havalandırmaya sahip olup kış için de güneş enerjisi biriktirecek şekilde konulanması gibi kaygılar bu akımın özellikleri arasında bulunuyor. Bu ilkeler sayesinde karbon salınımı daha aza indiriliyor ve yıllar boyu çevreye verilen zarara en azından bir ölçüde dur deniyor.