Şimdilerde Kıbrıs’a “Yeşilada” diyenlere “yoksa bunun renk körlüğü mü var?” kuşkusuyla bakılır oldu… Türkiye’nin barış suyu, bu kuşkuyu da gündemden kaldıracak bir süreci tetikleyecektir.
Kıbrıs, kuraklıkla bütünleşen, duyarsızlıkların olumsuz etkisindedir… O nedenle bu ada, “Yeşilada” özelliğini çoktan yitirdi. Hele de, evrensel boyutlu küresel ısınma faciasının devreye girmesinden sonra.
Ama eski tarihçilerin günümüze dek aktarılan bilgilendirmelerine göre, Kıbrıs bir zamanlar gerçekten yemyeşildi…
Çünkü nüfusu bugünkü gibi milyonu aşmamıştı ve yoğun yağmur alan bir adaydı o zamanlar Kıbrıs… Yoğun yağışlar da, elbette ki adanın yoğun ağaçları yüzündendi…
Sağanak yağışlar başladı mı, günler boyu sürerdi…
Adanın yüzde 50’den fazlası ormanlarla kaplıydı… Hem de genellikle sedir ağaçlarından oluşan ormanlardı bunlar…
Sedir değerli ağaçtır… Eskiden ticaret ve savaş gemilerinin yapımında, ahşap yerleşim birimlerinin oluşturulmasında kullanılan dayanıklı kereste, işte bu sedir ağaçlarından üretilirdi…
Trodos’taki parmakla sayılabilecek olanları hesaba katmazsak, nicedir sedir ağaçlarından yoksun bırakıldık.
Çünkü yüzyıllar boyu adaya egemen olan güçler, çıkarları uğruna ormanları yok ederken, bu ağaçlara da kıymakta duraksamadılar…
Nice donanma ve deniz filosu yaratıldı Kıbrıs’ta yok edilen o ormanlardan… Nice kentler kuruldu…
Ve ormanlar yok edildikçe yağmurların yoğunluğu da azaldı… Yağmur bulutları ağaçları azaltılmış topraklar üzerine gelmeyi pek sevmez… Ormanlarla bulutlar arasındaki doğal çekimi hiç kimse yadsıyamaz… Ormanların olmadığı yerde bu çekim de yok olur. Ve yağmur bulutlarının uğramadığı ormansız ülkeler de çöle dönüşür…
Köy meydanlarını bizim Türk literatüründe “sebil” dediğimiz çeşmelerle donatmak, İngiltere Kraliçesi 2. Elizabeth’in tahta çıktığı 1952’de Kıbrıs kolonisi halkına verilebilecek en güzel hediye olarak düşünülmüştü. Ne var ki, betonuna Kraliçe’nin adı ve kraliyet tacı işlenen bu çeşmeler susuzluk yüzünden birkaç yıl içinde işlevsiz duruma gelecekti.
Gittikçe eriyen orman alanlarına karşın, son yüzyılda yine de su kaynaklarını beslemeye yetecek kadar yağmur düşmekteydi Kıbrıs’a…
Akan dereleri, çağıldayan pınarları, doğal gölleri ve göletleri vardı Kıbrıs’ın…
1800’lü yıllarda Kıbrıs’ın yönetimini Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralan İngiltere’nin karşılaştığı doğal sorunlardan biri de, ülkenin her tarafının bataklıklarla kaplı olmasıydı…
Düşük nüfusa karşın su bolluğunun işareti olan bu bataklıklarda üreyen sivrisineklerin taşıdığı sıtma hastalığı, ada insanlarını kırıp geçirmekteydi…
Bataklık alanların genişliği nedeniyle tarım alanları bile daralmıştı…
Bataklıkları oluşturan da, başladığında genellikle dur durak bilmeyen sürekli yağışlardı…
Günümüzde hâlâ adanın otantik bir özelliğini vurgulayan okaliptüs ağaçları, işte o sıtma günlerinin mirasıdır.
İngiliz müstemleke yönetimi, hastalık saçan bataklıkları kurutabilmek adına adanın her yanına binlerce okaliptüs fidanı dikti…
Çünkü okaliptüs ağaçlarının suya doymaz bir özelliği var… Çevresindeki suyu yaygın kökleri aracılığıyla kana kana sömürür… Ağaç büyüdükçe, suya doyumsuzluğu daha bir artar… Çevresindeki diğer canlıları susuz bırakacak oranda artar…
Okaliptüs korulukları sayesinde bataklıkların kurutulması sağlandı. Ne ki, yer altı su kaynaklarının da bu koruluklar tarafından yoksullaştırıldığı bir süreç başladı…
Bu arada baltalarla, yangınlarla, denetimsiz keçi sürüleriyle orman ve ağaç kıyımı sürdürüldü…
O kıyım sürdükçe ve yağmuru davet eden ağaçlar yok oldukça, yağmurlar da azaldı… Adanın yeşil örtüsü silinmeye başladı…
Derelerin ve pınarların kuruma sürecine girildi…
Suyu tutabilmek için uygun alanlara yapay göletler, barajlar inşa edilmeye başlandı…
Gün geldi, yağmursuzluk, o göletleri ve barajları da kuruma riskiyle karşı karşıya bıraktı
Su kaynaklarının gittikçe daralması, insanların günlük yaşamına da yansıdı…
Günün 24 saatinde akan çeşmeler, su nöbetine konuldu…
Zayıflayan su kaynakları kirlendi ve tuzlandı… Çeşmelerden akan su içilebilme özelliğini yitirdi… Kıbrıs’ın insanları, ithal şişe suyuyla tanıştı…
Gün gele parayla pet şişelerde içme suyu satın alınacağı, eski Kıbrıslıların aklının ucundan bile geçmezdi…
Susuz kalmamak için insanlar evlerine su depoları monte etmeye başladılar…
Önceleri su depoları yapıların çatısındaydı… Yerden metrelerce yükseğe çıkıp oradan tekrar depoya akmaya suyun basıncı yetmekteydi…
Su azaldıkça, bu basınç da azaldı… Zemindeki depodan yüksekteki depolara suyu pompalayabilmek adına, çeşitli güçte su motorlarına, hidroforlara gereksinim duyuldu…
Dağıtım şebekesine seyrek verilebilen su, artık depoları doldurmaya bile yetmiyordu…
Kuyulardan çekilen ve tankerlerle taşınan suyla takviye edilmeye çalışılıyor artık evlerin ve iş yerlerinin su depoları…
Ama gidişat, su kuyularının da sıfırı tükettiğini göstermekte… Çünkü bu kuyuların beslenme şansı kuraklık nedeniyle gittikçe azalmakta… Yer altı su damarları, her gün biraz daha fazla zayıflamakta…
Yer altından sinsice ilerleyip akiferlere dolan deniz suyu, müthiş bir tuzlanma sürecini tetikledi… Bu suyla sulanan yeşillikler kuruyup gitti… Vazgeçilmez simgemiz yaseminler dahil…
Bir zamanların “Yeşilada”sı Kıbrıs’ın, kadere dönüşen kuraklık ve susuzlukla başa çıkabilmesinin çok zorlaştığı bir döneme girilirken, işte şimdi bu adanın imdadına Türkiye’den pompalanmaya başlayan “Barış Suyu” yetişti… Kıbrıs’ta çölleşme kaygılarını sonlandıracak olan o bereketli suya HOŞ GELİŞLER OLA…





















Yorumlar kapalı.