ONLAR ANLATIYOR- Emine DAVUT YİTMEN/ Gizem ÖZGEÇ
Tarihsel Diyalog ve Araştırma Derneği (ADHR) Eş Başkanı Alev Tuğberk ve Güney Kıbrıs’ta devlet okullarında Türkçe öğretmenliği yapan Miranda Christodoulou, eğitimin Kıbrıs’ta birlikte yaşamda önemli bir yeri olduğunu düşünüyor. Güzel bir adada yaşadığımızı ve bunu kendimize zehir etmenin bir faydası olmadığına inanan eğitimciler, barış kültürünü, işbirliğini içselleştirmenin, farklılıklara anlayışlı olmanın önemli olduğunu söylüyor.
Tuğberk, Kıbrıs’ta tarih öğretirken hep bir takıntı olduğunu, resmi tarih anlatısında tek bir bakış açısı bulunduğu oysa tarihin çoklu bakış açısı ve sorgulayıcı şekilde öğretilebileceğini söyledi. Tuğberk, aynı gökyüzü altında yaşayan ve ortak geçmişe sahip iki toplum olmasına rağmen müfredatta, ötekileştirme ve düşmanlaştırma bulunduğuna işaret etti.
Şans eseri Türkçe öğretmeni olduğunu belirten, Christodoulou, öğrencilerine sadece dil öğretmediğini Kıbrıs’ta başka bir toplum olduğunu, ne konuştuklarını, neyle ilgilendiklerini de anlattığını kaydetti. İlk başlarda Türkçe öğretmeni olduğu için bazı meslektaşlarının kendisiyle konuşmadığını ve birtakım zorluklarla karşılaştığını ifade eden Christodoulou, tüm zorluklara rağmen Türkçenin kendisine çok şey kattığını aktarıyor. Christodoulou, her iki toplumda Türkçe ve Rumca öğretilmesinin, toplumların birbirini tanımada etkili olduğunu dile getirdi.
“Dil öğretmenin pek çok boyutu var”
SORU: Bize kendinizi kısaca tanıtır mısınız?
TUĞBERK: İngilizce öğretmeniyim ancak tarih eğitimi üzerine de çalışmalar yaptım. Derneğe 2007 yılında katıldım. Dernekte, Kıbrıs’ta tarih eğitimini nasıl çağdaş hale getirip de iki toplum arasında uzlaşmaya, yeniden yakınlaşmaya katkıda bulunuruz yönünde yaptığımız çalışmalarımız var. Kıbrıs tarihi üzerine araştırmalarımız var. Kıbrıs’ın kritik tarihi üzerine arşiv çalışmaları yapıyoruz. 2011 yılında ara bölgede Dayanışma Evi’ni başlattık. Burada daha çok kültürel ve sosyal alanda çalışmalarımızı devam ettiriyoruz.
CHRISTODOULOU: Kıbrıs devlet okullarında Türkçe öğretmeniyim. Kıbrıs Üniversitesi mezunuyum. 1996’da mezun oldum ve 2006’da okullarda çalışmaya başladım. İlk önce yetişkinlere ders veriyordum sonra okullarda ders vermeye başladım. 16-17 yaşındaki öğrencilere Türkçe öğretiyordum. Şartlar biraz çok zordu. Bazı okullarda bizi farklı görüyorlardı. Ancak benim için iyi bir dönemdi. Dersimde öğrenci sayısı 12-17 civarındaydı. Türkçeyi gerçekten öğrenmek isteyen öğrenciler derse geliyordu. Derste sadece dilbilgisi değil, Kıbrıs’ta başka bir toplum olduğunu, ne konuştuklarını, neyle ilgilendiklerini anlatıyordum. Dil öğretmenin pek çok boyutu var.
“Babamın farklı hayali vardı ama…”
SORU: Miranda, sen niye Türkçe öğretmeni olmayı seçtin?
CHRISTODOULOU: Aslında şanstı diyebilirim. Babamla çok tartıştım. Babam, anaokulu öğretmeni olmamı istiyordu. Ben o mesleği sevmiyordum. Bir yıl önce üniversite sınavına girmiştim ancak olmadı. Evde bir tartışma yaşandı. Babama “Bir daha deneyeceğim ve üniversiteye gireceğim. Ancak sen hangi bölüme gireceğimi söylemeyeceksin” dedim. Türkoloji Bölümü’ne girdim, sevdim ve kaldım. Sonunda öğretmen oldum.
“Hayalim tiyatroydu”
SORU: Alev Hanım, siz niye İngilizce öğretmeni olmayı tercih ettiniz? Tarihe olan ilginiz nasıl başladı?
TUĞBERK: Hayallerimde tiyatro vardı. O yönde epeyi çalıştım. Ancak o dönem ailemle beraber Türkiye’de yaşıyorduk ve çok hoş karşılanmadı. Gizli gizli provalara gidiyordum ama izin vermediler. Kimyayı çok severdim. O dönem ODTÜ Kimya Bölümü’nü kazandım ancak 1970’li yılların Türkiye’siydi ve ailem yine izin vermedi. En sevdiğim diğer bir şey ise İngilizceydi ve en iyi olduğum konuydu. Neticede, İngilizce öğretmeni oldum. Kıbrıs’a geldikten sonra tarihe merak saldım. Bunda Türkiye’de tarih okumuş olmamın da bir etkisi vardı. O dönemde okuduğum tarihin negatif etkisini pozitife çevirmem için bir fırsat çıktı ve kendimi tarihsel diyalogda buldum. Kıbrıs’ta tarih eğitimi, sonuçta bir eğitimdir. O eğitimle bu iki toplumu nasıl birleştiririm diye bir çabam oldu. Ondan önce de aktivist olarak yer aldım…
“Bazı meslektaşlarım benimle konuşmuyordu”
SORU: Rum öğrencilere Türkçe öğretmeye çalışıyordun. İlk başta nelerle karşılaştın? Zorlukları var mıydı?
CHRISTODOULOU: Çocuklar biraz çekingendi. Zordu çünkü, o zaman kitaplarımız yoktu. O kadar materyal bulamıyorduk. Tek başıma her şeyi yapıyordum. Kitaplar, internet bu kadar yaygın değildi. Başka meslektaşlarla çok iyi anlaşamıyordum. Bizi biraz farklı görüyorlardı. Tepki vardı. Bazıları benimle konuşmuyordu. “Siz niçin buraya geldiniz? Niçin Türkçe öğretiyorsunuz? Bu ders niçin önemlidir ?” diye soruyorlardı. Ben öğrencilerime niçin Türkçe seçtiniz diye sorduğumda, “Polis, avukat olmak istiyorum” diyorlardı. Başka bir öğrencim de “Babam inşaatta çalışıyor. Ben de öyle olabilirim ve belki Türklerle çalışacağım. Niçin onunla konuşmayım?”diye sormuştu. Anayasada üçüncü madde Kıbrıs Cumhuriyeti’nin resmi dillerinin Türkçe ve Rumca olduğunu gösteriyor. Her iki tarafta hem Rumca hem Türkçe öğrenilmesi gerekli.
“Hep biz mi haklıyız?”
SORU: İki taraftaki müfredatlara baktığınızda ne görüyorsunuz? Çocuklara, adada bir arada yaşam teşvik ediliyor mu? Tarih, müfredatta nasıl bir yerde?
TUĞBERK: Kıbrıs’ta tarih öğretirken hep bir takıntı var. Bu sorun bizden kaynaklanmıyor, hep başkasının yarattığı sorundan dolayı bunu yaşıyormuşuz gibi resmi tarih anlatısı var. Bu anlatı içinde “Ben haklıyım, benim söylediğim doğrudur ve ezilen taraf benim” gibi tek bir bakış açısı var. İkincisi ve en önemlisi eleştirel bir akış açısıyla eğitmiyoruz. Müfredatlarımız da öyle değil. Müfredat programlarında hafifçe eleştirel düşünce geliştirilmesine ilişkin birtakım maddeler olmasına rağmen, gerçek anlamda sınıflarda öğretilen böyle değil. Bir yabancı korkusu, bir düşmanlık belirtme, düşmanlık aşılama ve ötekileştirme durumu var. Halbuki aynı gökyüzü altında yaşayan ve ortak geçmişe sahip iki toplum söz konusu. Ancak buna rağmen, ötekileştirme ve düşmanlaştırma var.
“Çoklu bakış açsıyla ve sorgulayıcı bir teknikle tarih öğretilmeli ”
SORU: Tarih kitaplarında yazılanlar, iki toplumun yakınlaşmasını engelleyen unsurlar olarak mı duruyor?
TUĞBERK: Evet, ne yazık ki öyle. Aslında hem bu hem de öğretmenlerin sınıfta dersi aktarırken yaklaşımı da çok önemli. Müfredat orada olabilir ama gerçek anlamda sınıfta öğretme işlemi yapılırken kullanılacak dil, hatta vücut dili de çok önemli. Yapıcı olarak çocukları çoklu bakış açısına yönlendirmek gerekli. Bu bakış açısı sadece Rumlara karşı değil, Maronitler ve diğer toplumlara karşı da geliştirilmeli.
“Rumlar yok sayılarak anlatılıyor”
SORU: Bu adada sadece Kıbrıslı Türk ve Rumlar yaşamıyor. Sizin de dediğiniz gibi Marontiler, Ermeniler de yaşıyor. Ancak tarih anlatılırken eksik bırakılıyor, adeta görmezden geliniyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
TUĞBERK: Kapsayıcı olmak lazım. Biz dünya vatandaşıyız. Çocuklarımızı, gençlerimizi de o şekilde eğitmemiz gerekir. Çocukların bakış açıları, farklı yönde eğitilmeli. “Biz burada yaşıyoruz, böyle düşünüyoruz, karşı taraf ise böyle olduğunu düşünüyor. Acaba siz nasıl düşünüyorsunuz ?” şeklinde sorgulayıcı olmaları sağlanmalı. Günün sonunda, kendi sonuçlarına kendilerinin varmalarını sağlayacak birtakım teknikleri kullanarak, sınıfta tarih öğretilmesi gerekir. Biz genelde “Çocuklar falanca sayfayı açın” denir ve üç hafta Osmanlılar işlenir. Osmanlıların hep üstün yönleri ön plana çıkarılar. O dönem, Rumlar yok sayılarak anlatılıyor. En önemlisi toplumsal cinsiyet açısından tarihi değerlendirerek anlatım yapılmıyor. Yani, kadınların hem sosyal hem kültürel hem politik hayata katkıları olabileceği göz ardı ediliyor. Resmi tarihte, o günün konjonktürüne ya yazanın veya bizim politik ideolojimize uygun bir anlatı var. Herkes o anlatıyı, o şekilde öğrenmek zorundadır. Onun arka tarafı yok.
“Kıbrıs hakkında bazı konularda açık değiliz”
SORU: Güney Kıbrıs’taki tarih öğretileriyle ilgili gözlemleriniz nedir? Bir şeyler saklanarak veya abartılarak mı anlatılıyor?
CHRISTODOULOU: Öğrenciyken tarih dersinde öğretmen gelirdi ve Alev Hanım’ın dediği gibi “kitabın falan sayfasını açıp, bunu okuyalım” derdi. Son zamanlarda bu biraz değişti. Kıbrıs hakkında bazı konularda o kadar açık değiliz.
“Ne öğrettiğiniz değil, nasıl öğrettiğiniz önemli”
TUĞBERK: Güney’deki en büyük sorunlardan biri de tarih öğretmek üzere eğitilmiş öğretmenin çok az olmasıdır. Tarih öğretenler, genelde filoloji mezunudur. Tarih bilgileri var ama nasıl aktaracakları konusunda teknik, metodoloji açsından sıkıntı var. Bu da şöyle bir soruna yol açıyor. Eski öğretmenin bir metodu vardır ve yeni gelen öğretmene onu empoze eder. Bizim derneğimiz, hem öğretmenlerin profesyonel gelişimlerine yardımcı olabilmek hem de öğretilen tarihin kalitesini artırmakta yardımcı olmaya çalışıyor. Ne öğrettiğiniz değil, nasıl öğrettiğiniz önemli.
“Ortak şeyler buldum”
SORU: Tarih kitapları veya eğitimi eleştirildiğinde, her zaman savunma olarak “Güney’deki tarih kitaplarına bakın. Kilisenin ektisi daha katıdır” deniyor. Gerçekten öyle mi? Tarihle ilgili katı bir anlatım var mı?
CHRISTODOULOU: Son zamanlarda değişti. Devlet okullarında öğretmenlik yaparken, öğrencilerimle bu konularda konuşuyorduk. Bugün dil öğretmeyeceğim, başka konular hakkında konuşacağız diyordum ve onlara bazı bilgiler veriyordum. “Biz en iyiyiz, onlar kötü” demiyordum. Öğrencilerin anlaması için ortak şeyler bulmam lazımdı. Tarih gizli bir konuydu ve çok şey bilmiyorlardı.
“Kayıp şahsılar tarih kitaplarında yok, saklanıyor”
SORU: Dernek çalışmalarınızda neler yapıyorsunuz?
TUĞBERK: İki toplumla ilgili çalışmalar dışında, Ermeni toplumu ile ilgili çalışmalar yapıyoruz. Birçok toplumdan öğretmeleri bir araya getirerek eğitimler yaparız. Eğitimde belirli bir konu seçeriz. Örneğin Kıbrıs’ta Osmanlı dönemi veya kayıp şahıslar konusu nasıl işlenmelidir. Kayıp şahsılar konusu, tarih kitaplarında yok, saklanan bir şeydir. Kıbrıs’ta bu konuda yapılan çalışmaları çocuklar öğrenmiyor. Dışarıdan duyuyorlar ama içinin ne olduğunu bilmiyorlar. Bu toplum travmadan çıktı. Ölüleri, kayıpları, yaralıları, yer değiştirmiş insanları var. Bunların acıları, ortak noktaları, bunlarla nasıl başa çıkabilecekleri konusunda ne gibi yardımlar yapılabilir gibi çalışmalardan öğrencileri haberi olması lazım. Bu konuda yayın yaptık. Yayınlarımızı öğretmenler ve konunun uzmanı olan üniversitelerle çalıştık. Onların gözetimi ve uzmanlığında eğitim planları nasıl olmalı, bunları çalıştık. Çoğu kez ilk kez öğretmenler biraya geldi. Şimdi öğrencileri bir araya getirmekle ilgili bir projemiz var.
“Aynı insanlarız, aynı adada yaşıyoruz”
CHRISTODOULOU: Birkaç yıl önce, okulda bir deney yapmak istedim. Müdürümden izin aldım ve Türkçe konuşan bir arkadaşımı okula getirdim. Öğrencilerime “Bir konuğumuz var. Dersimizi izleyecek” dedim. Arkadaşım hiç konuşmadı. Sadece oturdu. Öğrencilerimden biri bana “Yoksa konuşmuyor mu ?” diye sordu. Ders bitti ve arkadaşıma gelmesi için işaret ettim. Türkçe konuşmaya başladı ve herkes şaşırdı. Öğrencim “Tam bizim gibi” dedi. Ben de “Evet, aynı insanlarız, aynı adada yaşıyoruz, aynı kültürümüz var” dedim…
“Senelerce arkadaşlıklarını devam ettiren öğretmenler de var”
SORU: Öğretmenlerle toplantılar yaptığınız söylediniz. Öğretmenlerin yaklaşımı nasıl?
TUĞBERK: Biz grup çalışması yaptırırken bir Türk, bir Rum ve varsa bir Ermeni öğretmeni aynı gruba koyarız. Serbest bırakırsanız, Türkler Türklerle Rumlar Rumlarla gruplaşır. O zaman yaptığımız çalışmanın bir anlamı olmaz. Grupta çalışma yaparken, iletişim ve etkileşim çok iyi ancak bittikten sonra yine Türkler Türklerle Rumlar Rumlarla kahve içiyorlar. Çok azı bir araya tekrar gelir. Öte yandan, çok iyi arkadaş olup ve senelerce arkadaşlıklarını devam ettiren Türk ve Rum öğretmenler de var.
“Çocuklar için yeni projeler var”
SORU: 13 yılda hedeflerinize ulaştınız mı?
TUĞBERK: Daha yapmak istediğimiz, hedeflediğimiz ama yapamadığımız şeyler var. Yayınlarımızdan bir tanesi Güney’de Milli Eğitim Bakanlığınca onaylandı ve okullara dağıtıldı. Bu onaylanan yayının ismi, “Geçmişimize bir bakış”. Bunun daha fazla olmasını istiyoruz. 1000’e yakın öğretmen eğittik ve bunlar sürekli eğitimlerdi. Mart ayında işbirliği kültürü üzerine uluslararası bir konferans yapıyoruz. Çocuklar için yakında dil eğitimi programlarına başlıyoruz.
“Türkçe öğretmeni olmak bana çok şey kattı”
SORU: Türkçe öğretmeni olmaktan pişman oldun mu? Türkçe öğretmenliği sana ne kazandırdı veya dezavantajları var mıydı?
CHRISTODOULOU: Hiç pişman olmadım ancak zorluklar vardı, kolayca iş bulamıyordum. İşimi seviyorum. Bana çok şeyler kattı. Arkadaşlarım var. Dil çok önemli çünkü hepimizi biraya getiriyor. Artık yetişkinlere ders veriyorum. İlgi gösteriyorlar ve öğrenci sayısı artıyor. Kıbrıs’ta birbirimizin dilini öğrenmemiz gerekiyor.
“Futbol iyi bir tercihti”
SORU: Türkçeyi öğrencilerine öğretirken, ilgi çekici tekniklerin var mıydı?
CHRISTODOULOU: Bir okulda 5 erkek öğrencim vardı. İlgilerini çeksin diye futbol hakkında konuştuk. Ben de futbolla ilgili şeyler öğrendim. Türkiye’deki futbol takımları hakkında proje hazırlamalarını istedim. Öğrencilerin bazıları web tvden, Youtube’tan Türk dizileri seyrediyorlardı. Ben de onlara araştırma projesi veriyordum. Öğrencilerin dikkatini çekmek için dilbilgisinden ziyade, farklı şeyler yapmamız gerekiyordu. Böylece motivasyon artıyordu.
Ödül motivasyon oldu
SORU: Derneğiniz, 2016 Max Van Der Stoel ödülü kazandı. Bu ödül nedir? Kimlere verilir?
TUĞBERK: Max Van Der Stoel, insan hakları, özellikle de adaletsizliğe ve azınlıkların maruz kaldığı haksızlıklara karşı çıkan Hollandalı bir devlet adamı. Ailesinin kurduğu bir vakıf alanında olağanüstü performans göstermiş, katkıda bulunmuş kişi, örgüt veya gruplara her iki yılda bir verilen ödül. Ekimde ödülümüz aldık. Bizim için büyük motivasyon oldu.
“Barışı içselleştirelim”
SORU: Son olarak vermek istediğiniz mesajlarınız nelerdir?
CHRISTODOULOU: Bu ada çok güzel, hepimiz burada yaşıyoruz ve beraber yaşamamız lazım. Bunun da aracılığını dil yapacak. Umarım ki gelecekte, bu bir gerçek olacak.
TUĞBERK: Barışı, barış kültürünü, işbirliğini içselleştirmek gerek. Bu konuda çok çaba harcamalıyız. Günlük hayat şartları derken, saldırgan ve gergin bir toplum imajımız var. Bunu aşabilmenin tek yolu, kendi kendine barışık olmaktan ve karşısındakine saygı duymaktan geçer. Farlılıklara anlayışlı olmak, tolerans göstermek ve barışı içselleştirme mesajı veriyorum. Dünya vatandaşıyız. Bunun gereklerini yerine getirelim. Mutlu olalım. Güzel bir adada yaşıyoruz neden bunu kendimize zehir ediyoruz anlaşmış değilim. Tarihle ilgili olan takıntılardan kurtulmamız lazım, farklı bakış açısıyla bakalım ve demokrasiyi de içselleştirelim.
Yorumlar kapalı.