1. Haberler
  2. Ekonomi
  3. Zeytinyağında kavga büyüyor!

Zeytinyağında kavga büyüyor!

Aydın Zeytinyağları sahibi Durmuş Aydın, yerli şirketlerin zeytinyağı stoğu tükenmeden ithalata ‘rant sağlama’ nedeniyle’ izin verildiğini savunurken, kooperatif yöneticileri HürremTulga ve Ersun Aytaç, iddialara sert çıktı

featured


Ali ÇATAL

Ülkemizde bu yıl zeytin rekoltesinin düşük olmasından dolayı zeytinyağı üretimindeki azalış karşısında ithalat kapısının açılması, büyük tartışmalara yol açıyor.

Zeytinyağındaki “kontrollü” ithalat, yerli üreticiyi çok kızdırdı.

Aydın Zeytinyağları sahibi Durmuş Aydın, yerli zeytinyağı stokları tükenmeden, kooperatif üzerinden zeytinyağı ithalatına izin verilmesini sert bir dille eleştirerek, bu iznin ‘rant sağlama’ nedeniyle verildiğini iddia etti.

Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkârlar Odası (KTEZO) Genel Sekreteri Hürrem Tulga ve Esnaf, Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi Genel Sekreteri Ersun Aytaç ise bu iddiayı yalanladı ve kooperatif üzerinden ithalat yapılmasa, düşük kaliteli yağların yurda kaçak sokulacağını savundu.

Aydın: Sektörün birincil yatırımcısı fabrikatörler

Birden fazla işletme adına konuştuğunu söyleyen Aydın, “Kıbrıs’ta zeytin ve ürünlerinin ithalatı, 2010’dan bu yana yasaktı. Ülkemizde bu sektörün en büyük yatırımcısı fabrikatörlerdir. Yurt genelinde, bu işi yapan 10-12 fabrika var. Bu fabrikaların sahipleri, direkt yerli üreticiden malı alıyor. Bu sayede üretici de malını sattığından motive oluyor. Üretimde süreklilik de bu sayede sağlanıyor” dedi.

Aydın, bu yatırımcıların, devletin hiçbir desteği olmadan, çoğu kez kredi kullanarak bu uğraşı verdiğini ifade etti.

“Nüfusun artmasına paralel, bu iş de bir sektör oldu” diyen Aydın, yerli üreticinin üretimden kopmaması için zeytinyağı üretimi yapan fabrikaların desteklenmesi gerektiğini belirtti.

“Rekolte dört yıl önce de düşmüştü”

Zeytinyağı üretiminde rekoltenin dört yıl önce de beklenenin altında kaldığını anımsatan Aydın, “O dönemki hükümet, yerli üreticiden mal alan firmalara ‘faturaları oranında’ ithalat izni vermişti. Onun da ötesinde bu uygulama, kısa süreliğine ve son derece kontrollü şekilde yapılmıştı. Keza, ülkedeki ihtiyaç kadar bir ithalat yapıldığından, üretici de zarar görmemişti” ifadesini kullandı.

Zeytinyağı ithalatının Kuzey Kıbrıs’ta ilk kez yapılmadığını yineleyen Durmuş Aydın, ‘belirli unsurları gözeterek’ yapılacak bir ithalatın, mevcut üretimi baltalamayacağı gerçeğine dikkat çekti.

“Stok tükenmeden ithalat izni verildi”

Aydın, şöyle devam etti:

“Tarım Bakanlığı yetkilileriyle 2 Aralık 2018’de gerçekleştirdiğimiz toplantıda, kendilerine ‘Rekoltenin bu yıl beklenenin altında kaldığının farkındayız fakat üretim de halen devam ediyor. Stoklarda da malımız var. Ne kadar zeytinyağına ihtiyacımızın olacağı, Nisan 2019 gibi belli olur’ dedik.

Yetkililer de bizlere ‘Üretim devam ederken ithalat olmaz, zaten kontrollü ve kısıtlı bir ithalat izni vereceğiz. Bu konuda sizlere danışmadan hiçbir adım atmayız’ şeklinde konuştu fakat son toplantımızın zamanı geldiğinde, ithal mal, Mağusa Limanı’na çoktan inmişti.”

Durmuş Aydın, uzun zamandır bu işle meşgul firmalara danışılmadan ve eldeki stok tükenmeden ithalata başlandığını iddia etti.

“Peşkeş çekildi”

Aydın, şu iddialarda bulundu:

“Esnaf ve zanatkârların kurduğu, sadece bir yıllık, yeni yetme bir kooperatife bu izin peşkeş çekildi. Bu ithalatı, sadece bahse konu kooperatifin yapmasına karar verildi ve söz konusu sektöre yıllarını vermiş köklü firmalar adeta yok sayıldı. Sektör bileşenleri olarak bizler, bu izinde bir ‘rant’ işi arıyoruz.”

“11’e alıp 26’ya satıyorlar”

Aydın, “Bu kooperatifin, malı aslında 11 TL’ye aldığı halde 16,5 TL’ye fatura gösterdiğini ve etiket fiyatını da 26 TL olarak belirlediğini öğrendik. Bizler, aynı malı, yerli üreticiden 27,5 TL’ye alıp stokladık. ‘Hata’ mı yaptık? Ayrıca sayın Bakan Özdil Nami’nin, Bakanlar Kurulu toplantısı sonrasında söylediği fakat Resmî Gazete’de okuyamadığımız açıklamasında da, toplamda 140 tona izin çıktığını öğrendik. Bunun adı saygısızlıktır ve sektörün aktörlerini hiçe saymaktır” şeklinde konuştu.

“Güvensizliğe neden olacak”

Aydın, bu davranışın üreticide güvensizliğe neden olacağını ifade ederek, “Bizler gibi ‘sadece bu işi’ yapan kişiler dururken, henüz bir yıllık bir kooperatife, üstelik eldeki stok da tükenmemişken ithalat izni vermek, hem üreticide, hem de firmalarda güvensizliğe neden olacak. Öngörülerimize göre gelecek yıl, üretimde rekor bir artış bekleniyor. Firmalar, söz gelimi 200’er ton stok yapmayı ‘yine’ düşünecek mi? Bu işler, bileşenlerle istişare içerisinde yürütülmelidir” dedi.

“Cuma günü Başbakanla görüşeceğiz”

Aydın, şunları kaydetti:

“Şimdiye kadar Kudret Özersay ve Fikri Toros’la görüştük. Cuma günü de Başbakan’la görüşeceğiz ve tepkimizi dile getireceğiz. Sayın Özersay’la görüşmemizde, Karpaz’da zeytin üretiminin olmadığı iddiasıyla karşılaştık. Üretim fazlasının yaşandığı Güzelyurt ve Girne bölgeleri üreticilerinin, gerekirse alış fiyatından ve hatta vadeli satış yapmaya hazır olduğunu; sadece Karpaz’daki eksiklik için ithal iznine gerek olmadığını söylemiştik fakat kendilerinde ‘Bu işi öyle veya böyle yapacağız’ anlayışı vardı. ‘Üretici potansiyelini zora sokmayın ve dengeleri bozmayın’ taleplerimiz de ne yazık ki yanıtsız kalmıştı. Şimdi de Sayın Başbakan’ın huzuruna çıkacağız.”

“Halen istişareden yanayız”

“Sıkıntı, ‘bir kooperatif kur, malı al, yurda getir, sonra da sat’ gibi çarpık bir anlayışa verilen primdir. Dokuz yıldır, hiçbir üreticiye ‘senin malını alamayız’ demedik fakat bu son kararın ardından önümüzü göremediğimizden, artık bazı üreticileri üzülerek geri çevirmek zorunda kalıyoruz” diyen Aydın, “Hükümetin, Aralık 2018 itibarıyla başlattığı ithalat politikası, yerli üreticinin de duruma tepki göstermesine neden oluyor. Üretici, ‘Toplanalım ve eylem yapalım’ diyor, fakat bizler, her zaman olduğu gibi hâlâ istişareden yanayız” ifadesini kullandı ve “Başbakan’a her şeyi anlatacağız” sözleriyle, üreticiden gelen ‘eylem’ taleplerini ‘en azından Başbakan’la görüşene kadar’ dikkate almayacaklarını kaydetti.

“20’şer ton mal elimizde kaldı”

Aydın, ellerinde kalan ürün miktarını da “20 ton mal, halen stoğumuzda. Bunun dışında Yeşil Lefke’de de 20 tonluk bir miktar var. Bir üreticimizin daha elinde 20 ton mal kaldı. 5-6 üreticide de 1-20 ton arası mal, depolarda kaldı. Yeniceköy, Geçitkale, Ziyamet, Kuruova ve Sütlüce zeytin fabrikalarının yanı sıra Yeşil Lefke Ticaret ve sahibi olduğum Aydın Zeytinyağı adına görüş bildiriyorum” diyerek, durumun vahametini ortaya koydu.

Tulga: Sekiz senelik bir çabadan bahsediyoruz

KTEZO Genel Sekreteri Hürrem Tulga ise 8 yıllık kooperatifleşme sürecini anlatarak söze başladı ve şöyle dedi:

“Aslında son derece açık bir konudan söz ediyoruz fakat ne yazık ki bazı çevreler, bu işi ‘sanki çok karmaşık bir şey’miş gibi lanse ediyor.

Bundan sekiz yıl önce bu işin altyapısı kurulmaya başladı. Köy köy dolaştık ve ülkenin en yaygın ve dolayısıyla önemli tarım ürününün zeytin olduğunu, bunu da üzümün izlediğini, yaptığımız saha araştırmaları sonucunda anladık.

Kooperatifleşme ihtiyacının hasıl olduğu gerçeğinin, zeytin üreticileri tarafından da, yapılan sayısız toplantının ardından dillendirilmeye başlamasıyla da kolları sıvadık ve bir kooperatif çatısı altında birleşme girişimini resmen başlattık.”

“Amaç, üretimi tetiklemek”

Kooperatifleşmedeki birincil amacın, üretimi tetiklemek olduğunu belirten Tulga, şöyle devam etti:

“Kooperatifleşmeyle hem üretici ‘malını satacağından emin olduğundan’ üretimini sürdürecek ve arttıracak, hem, özellikle kırsal kesimlerdeki genç nüfusa yeni iş sahaları açılacak, hem istihdam meydana getirilecek, hem de ‘devletten iş bekleme’ mecburiyeti ortadan kalkacak.

Tek tek üreticilerin, mallarını ‘tamamen değirmencinin insafına kalacak şekilde’ satmaya çalışmaktansa, kümeleşip bu sorunu aşmaları da işin bir diğer boyutu.

“Katma değer yarattık”

Fizibilite raporlarının ardından, bu işin kâr marjının son derece yüksek olduğu ve yüksek katma değer oluşturacağı anlaşılınca, KOBİGEM aracılığıyla Avrupa Birliği de projemize teknik destek verdi ve yardımlarını esirgemedi.

Kalkınma Bankası da üniversitelerin de katıldığı çalıştaylar düzenleyerek, gerekli altyapının oluşturulmasında bizlere yardımcı oldu. Bugün görüyoruz ki kooperatifleşme, harcadığımız bu efor sonucunda artık bir ‘devlet politikası’ halini aldı.

“20 TL ödedik, 10 TL daha ödeyeceğiz”

2016’da yapılan kongre sonucunda ‘Zeytin Üreticileri Tarım Kooperatifi’ kuruldu.

Keza üzüm üreticileri de kooperatifleşti. Üretimin yanında bir de ‘pazarlama kooperatifi’ gerektiğinden, bu iki kooperatifin katılımında ve KTEZO öncülüğünde, Kalkınma Bankası’ndan alınan krediyle, 2017’de, ‘tam da zeytin hasadı başlarken’ bir ‘şemsiye yapı’ meydana getirildi. Üreticiye, litresi 20 TL’den peşin ödeme yaptık ve bir 10 TL’lik ödeme daha yapmayı da öngörüyoruz.”

“Biz getirtmesek kaçak girecekti”

Tulga, bu yılki rekoltenin bekleneni karşılamadığını ve ‘kontrollü ithalat’ yoluna gidilmese, var olan açığın ‘kaçakçılıkla’ karşılanacağını iddia ederek, şöyle konuştu:

“Otellere, restoranlara ve toptan satış yapan yerlere verecek ürün yok, çünkü üretim, bu yıl beklenenin çok altında kaldı. Hatta kimi değirmenler sıfır noktasında. İthal etmeyecektik de ne yapacaktık? Bütün üretici ve değirmenleri tek tek aradık. Hatta Tarım Bakanlığı da bu çalışmalara katıldı. Mevcut açık, ancak üretime zarar vermeyecek ‘kontrollü ithalatla’ kapatılabilirdi, ki bu işe de zaten bu nedenle talip olduk. Şayet kooperatif bünyesinde bu ithalat çalışması yapılmasaydı, Güney Kıbrıs’tan veya Türkiye’den kaçak ve kalitesiz zeytinyağları yurda sokulacak ve piyasa fiyatlarının altında satılacaktı. Bu da hem üreticiyi, hem de tüccarı baltalayacaktı.”

“Piyasa fiyatının altında satılmayacak”

Tulga, ithal yağların litresinin 30 TL’nin altında satılmayacağını ifade ederek, “Hatta bu yağların market fiyatı ‘muhtemelen’ 35 TL’yi de bulacak. Yani yerli üreticinin zarar görmesi gibi bir durum söz konusu değil. Onun da ötesinde bu yağların ilk 25 tonluk partisi zaten sadece otellere verilecek. Onun da ötesinde, ellerinde mal kaldığını iddia eden kişilerin iş yaptığı otellere de ithal yağlar verilmeyecek. Bu yağlar, ülkeye yüzde 15’lik bir fonla geliyor. Bunun nakliyesi ve stopajı da var. Bize bu yağların ‘fabrika çıkışı’ maliyeti litre başına 22 TL’dir” ifadelerini kullandı.

“Faturalarda ancak özel firmalar oynama yapar”

İthal zeytinyağlarının, fatura fiyatından ucuza mâl edileceğine yönelik iddiaların gerçeği yansıtmadığını da söyleyen Hürrem Tulga, şöyle devam etti:

“Böylesi şeyler ancak ithalatın özel firmalar eliyle yapılması gibi durumlarda yaşanabilir ki artık o bile zannedilenden çok daha zor.

Güney Kıbrıs’tan ‘ayçiçek yağı tenekesinde’ zeytinyağı getirirseniz, yine böyle bir kazancı elde edebilirsiniz. Birçok paydaşın katılımıyla meydana getirilmiş kooperatif tarzı yapılarda böylesi bir oyunu düşünmek dahi mümkün değildir.

Haydi buna kalkıştınız, üreticilerin de içerisinde olduğu bileşenleri nasıl ikna edeceksiniz? Hepsi bir yana, buna, Türkiye’nin yarısına mal veren bir firma izin verir mi? Onca emeğimizin yanında bu tarz saçmalıkları duymak, bizleri gerçekten çok üzüyor.”

“Satalım dedik, yanaşmadılar”

Tulga, yerli firmaların elinde mal olduğu halde ithalata izin verildiği iddiasını da yanıtlarken, “Bu arkadaşlara ‘Elinizde mal kaldıysa, bunları bize getirin, biz de satalım ve eritelim’ dedik fakat bu kişiler, kooperatif bünyesinde satış yapmak için gereken ‘laboratuvar analizi’ kıstası nedeniyle bu çağrımıza yanıt vermedi. Bu ülkenin en büyük sorununun ‘denetimsizlik’ olduğu da bir kez daha anlaşıldı” ifadelerini kullandı ve kamuoyunu dönem dönem meşgul eden ‘tağşiş skandalları’na da gönderme yaptı.

“Aynı irade ette de konmalı”

Aynı iradenin ette de uygulanması gerektiğini belirten Tulga, “Halkımızın yüzde 60’ı et tüketemiyor ve araştırmalar gösteriyor ki yurda sokulan etin neredeyse yarısı, ülkeye kaçak yollarla geliyor. Böylesi bir kayıp, hem üreticiyi, hem de toplumu mağdur ediyor ve bütçeye de yük getiriyor. ‘Kayıt dışı ekonomi’ de zaten budur. Zeytinyağında koyulan irade, bu üründen çok daha önemli ette de konmalı” şeklinde konuştu ve hükümet edenlerden de ‘eylem planı’ talebinde bulundu.

Aytaç: İhtiyacın üçte biri bile karşılanmadı

Esnaf, Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi Genel Sekreteri Ersun Aytaç ise yurt genelinde ihtiyaç duyulan yıllık zeytinyağı miktarının, bu sene üçte birinin dahi karşılanmadığını savunurken, şunları kaydetti:

“Toplam ihtiyacımız700 ton ve bu yıl, bu miktarın üçte biri dahi üretilemedi. Bu açığı, kooperatif ‘kontrollü ithalatla’ kapatmasaydı, hem zeytinyağının fiyatı tavan yapacak, hem de kalitesiz zeytinyağları yurda kaçak sokulacaktı. Aslında sorgulanması gereken şey şu: Kooperatif yokken de bu tarz rekolte açıkları yaşanıyordu. Zeytinyağına ihtiyaç, o dönemlerde ‘acaba nasıl’ karşılanıyordu? Kimler, bu işten ‘neler’ kazanıyordu? 25 ton zeytinyağı için ‘sadece gümrüğe’ 100 bin TL ödedik. Bir zamanlar 350 ton zeytinyağını yurda sokanlar, acaba ‘ne kadar’ ödedi? Bir irade ortaya kondu. Gürültünün kaynağı da zaten bu.”

“Menşeine yönelik ithamlar absürt”

Aytaç, ithal edilecek zeytinyağının ürün menşeine dair çıkan ‘Afrin’den gelecek’ tarzı söylentileri de esefle protesto ettiğini belirtirken, “Bu ürünün geldiği yere dair belgeleri de analiz raporlarıyla birlikte bunu isteyen herkesle paylaşmaya hazırız. Bu tarz iddialar, diğer bütün ithamlar gibi sadece absürt” ifadelerini kullandı.

Zeytinyağında kavga büyüyor!
+ -

Yorumlar kapalı.

AI ile Haber Hakkında Sohbet

AI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir