İnsanların en temel gereksinimi olan beslenmenin sağlanabilmesi için gıdalar yaşamsal öneme sahiptir.
Gıda arzının yeterli düzeyde sağlanabilmesi, güvenli gıdalar üretilmesi, üretilen gıdanın adil bir şekilde paylaşılabilmesi gibi birçok öge gıda ile ilgilidir.
Yüksek gıda fiyatları, düşük ve orta gelirliler başta olmak üzere tüketicileri, genel enflasyonu ve hatta tarımsal ürün ve gıda üreticilerini olumsuz yönde etkilemektedir.
Gıda fiyatlarındaki yüksek artış, özellikle dar gelirli ailelerin alım gücünü olumsuz etkilemektedir.
Yüksek gıda fiyatları bununla da kalmayıp, yoksulluk ve açlık oranlarında artışa neden olmaktadır.
Tanım
Bir tanım yapacak olursak;
– Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar,
– Yem ve hasat edilmemiş bitkiler,
–Sağaltım amaçlı kullanılan tıbbi ürünler ve
–Kozmetikler, tütün ve tütün ürünleri hariç
–İnsanlar tarafından yenilen, içilen,
–Yenilmesi ve içilmesi beklenen; işlenmiş, kısmen işlenmiş ya da işlenmemiş her türlü madde gıdayı anlatır.
Açlık olgusu
Tarih boyunca en büyük kaygılardan birini açlık sorunu oluşturmuştur.
İnsanlar hayata tutunabilmek ve varlığını devam ettirebilmek için karnını doyurmak zorundadır.
Dahası, ölmeyecek kadar karın doyurmak da yeterli değildir.
İnsanın yaşamını anlamlı kılacak ekonomik, siyasal, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılabilmesi, üretebilmesi ve değer yaratabilmesi sağlıklı olmasına, sağlıklı olması da iyi beslenmesine bağlıdır.
Sanayi devriminden sonra ortaya çıkan gelişmeler; tarımda makineleşme, gübreleme, ilaçlama ve sulama olanaklarının gelişmesi gibi nedenler tarımsal üretimdeki verimliği artırmıştır.
Dünyada tarıma elverişli toprakların sınırlı olmasına karşın, verimlilik artışı sayesinde birim alandan elde edilen ürün miktarı artırılabilmektedir.
Gen mühendisliği alanında kaydedilen gelişmeler ve var olan uygulayım bilimi olanakları nedeniyle aslında dünyada açlık diye bir sorunun olmaması gerekir.
Oysa bugün dünyanın pek çok yöresinde böyle bir sorun vardır.
Dünyada, açlık sorununun giderek derinleşmesi ve bu konudaki kaygıların artmasının iki önemli nedeni vardır.
– Birincisi küresel iklim değişikliğine bağlı olarak artan kuraklık,
– İkincisi de bölgesel anlaşmazlıklardan doğan çatışmalar.
Dünyada açlıktan en çok etkilenen halkların çok büyük kısmı savaşların yıkıma neden olduğu ülkelerin halklarıdır.
Ülkelerin ya da ülke içindeki kümelerin peşine düşüp savaşa girişmesi, diğer birçok maliyet yanında, açlık sorununu da süreğen hale getirmektedir.
Daha özelde, az gelişmiş ülkelerdeki gıda üretiminin yetersiz oluşu, bir yandan doğal gelir kaynaklarının yetersizliğine ve iklim koşullarının elverişsizliğine, öte yandan da nüfus yoğunluğuna bağlanmaktadır.
Çocukların iyi bir eğitim ile yetiştirilip nitelikli bir hale getirilememesi, aynı biçimde sahip olunan zaman, güç, para, anamal, emek ve toprak gibi kıt kaynakların çatışma, kavga ve savaşlarda yitirilmesi açlığın nedenidir.
Gıda fiyatları endeksi
2008 yılında dünyada yaşanan ekonomik bunalım sonrasında KKTC ve Türkiye de 2020 yılı ilk çeyreğinden sonra ortaya çıkan Covid salgını ve Ekim-Kasım aylarında oluşan kuraklık endişesinin etkisiyle gıda enflasyonu kendini göstermeye başlamıştı.
Küresel gıda fiyatları, yemeklik yağ, süt ürünleri ve temel gıda maddelerinin sağlanmasına ilişkin kaygıların devam ettiği bir ortamda, Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yayımlanan rapora göre Ağustos 2023 deiki yıldan uzun bir sürenin ardından gıda fiyatları dünyada en düşük seviyesine geriledi.
FAO’nun 2005 –2023 Gıda Fiyat Endeksi (FFPI) Ağustos 2023’te, Temmuz ayına göre 2,6 puan (yüzde2,1) düşüşle ortalama 121,4 puan oldu.
Gıda Fiyat Endeksi 2020’de 98.91, 2021’de 125,7, 2022’de 143,7’e yükselmişti.
Bu durum geçen ay kaydedilen toparlanmayı tersine çevirdi ve Gıda Fiyat Endeksi ulaştığı doruk noktasının 38,3 puan (yüzde 24,0) altına geriledi.
Düşüş, süt ürünleri, bitkisel yağlar, et ve tahıl fiyat endekslerindeki yaşanırken, şeker fiyat endeksinde ılımlı bir artış yaşandı.
KKTC Devlet İstatistik Kurumu (DİK) verilerine göre Ağustos ayında gıda fiyatları döviz kurundaki dalgalanmalar ve enflasyondaki yükseliş nedeniyle 10,12 artarak bir önceki yıla göre yüzde 71,30’a yükseldi.
2022 yılsonu verilerine göre KKTC, Venezüella, Lübnan, Arjantin ve Türkiye’nin ardından gıda enflasyonu en yüksek 5’inci ülke olma konumunu devam ettiriyor.
DİK verilerine göre uzun ömürlü süt fiyatı Ağustos 2023 de yüzde 17,63 artarak yıllık yüzde 62,47 ye yükseldi. Hellim yüzde 19.10, yoğurt ise yüzde 25,07 zamlandı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’de gıda fiyatlarındaki artış yine hızlandı.
Ağustos 2023 de gıda fiyatları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 73,6 arttı. Bu artış, enflasyondaki genel artışın da üzerinde gerçekleşti.
Türkiye’de Ağustos 2023 itibariyle son bir yılda gıda TÜFE’deki artışın (yüzde24,9) genel TÜFE’deki artışın da (yüzde18,9) üzerine çıkması gıda enflasyonunun bir göstergesidir.
Türkiye ve KKTC de gıda fiyatlarındaki artışın aksine FAO bilgilerine göre dünyada süt ürünleri, bitkisel yağlar ve et fiyatları geçen ay bir önceki aya göre yüzde 3 oranında düştü.
Ekonomi kuramları ile de açıklanabilen gıda enflasyonu;
–Üretim yetersizliği,
– Talepteki hızlı artış,
– Pazarlama payının büyümesi ve
–Genel olarak dünyadaki fiyat artışları
KKTC ve Türkiye’deki artışları öne çıkaran temel nedenlerdir.
KKTC de ise gıda enflasyonunun önemli diğer bir nedeninin de yaş sebzeler, sert kabuklu ve yaş meyveler olduğu anlaşılmaktadır.
(devam edecek)







Yorumlar kapalı.