a-Sürgün:
Adaya göçmen getiren ilk gemi, 22 Eylül 1572 günü, Girne iskelesine yanaşmıştır. Bu gemiden, 20 dokumacı, 2 çizme yapımcısı, l çilingir, l ahçı, 5 demirci, 4 hamamcı, 9 ayakkabı yapımcısı, l silâh yapımcısı, 5 tabak, 2 tacir, 7 terzi, 2 keçeci, l nalbant, l halıcı ve l taşçı ustası ile bunların aileleri çıktı.
2 Kasım 1572 gününe kadar adaya gelen Türkmen nüfusunun toplamı, 672 aileye çıktı. Bunlar, Mamuriye, Silindi (bugünkü Gazipaşa), Ermenek, Mut, Gülnar ve Silifke’den gönderiliyorlardı.
Yıl sonuna kadarsa, 5720 aile gönderilmesi planlanmasına karşın, sadece 1689 aile gönderilebildi. Bunlar, Aksaray’dan 225, Beyşehir’den 262, Seydişehir’den 202, Endugi’den 145, Develihisar’dan 197, Ürgüp’ten 64, Koçhisar’dan 88, Niğde’den 172, Bor’dan 69, Ilgın’dan 48, İshaklı’dan 87, Akşehir’den ise 130 aile idiler. 777’si gönüllü olan bu nüfusa, daha sonra Akdağ’dan 84, Bozok’tan 134 ve Halep’ten 200 aile daha eklenmiştir. 1573 yılında İstanbul’a ilk defterler gönderildi. Bu kayıtlara göre, 1573 yılı itibarı ile gönderilenlerin 1743 hanesi, köylü idiler. Toplam göçmen 2107 aile olduğuna göre, 354 aile de sanayii erbabıdır.
2551 numaralı Mevkufat Defterinden öğrendiğimize göre, adaya sürülenlerin tümü de Türk ve Müslüman’dırlar. Osmanlı toplum düzeni dolayısıyla, adaya Hıristiyan (Rum-Ermeni) göçmen de gönderilseydi, bu yadırganacak bir davranış, olmazdı. Ne var ki resmi kayıtlarda, bunun böyle olmadığı, görülmektedir.
43 numaralı Mühimme Defteri, 134. sayfada yer alan, 241 sayılı hükümden öğrendiğimize göre, 1581 yılı sonuna kadar, adaya 12000 aile göçürülmesi plânlanmış olmakla birlikte, o tarihte Kıbrıs’a gönderilmesi başarılanlar sadece 8000 ailedirler. Yani düşünülenin 1/3’ü, hiçbir biçimde adaya gönderilememiştir. Bu tarihten on yıl sonra adayı ziyaret eden Rahip Dandini’nin verdiği, adada 12000 Türk yaşadığına dair rakamı, resmi görevlilerden aldığı anlaşılıyor.
XVII. yy boyunca, adaya göçmen gönderilmesinin, hızını kaybettiği ve bazı endemik örneklerle sınırlı kaldığı anlaşılıyor.
Kentlerde yaşayan nüfus:
XX.yy başlarına gelinceye değin, Kıbrıs’ta kent denilince akla gelen tek yerleşim birimi, Lafkoşa’dır. Bu bakımdan Lefkoşa’nın Türk nüfusunun geçmişini araştırmakla, konuya aydınlık kazandırmak, mümkündür.
18 No’lu Mühimme Defteri’nden öğrendiğimize göre, 1572 yılında fetihten hemen sonra, sadece Lefkoşa’da 1000 gazi kalıp, buraya yerleşmiştir. Toplam olarak adada kalan asker sayısı, 4000 kadardır. Bunlardan bekâr olanlar için, Canîk’ten kızlar getirilip, evlenip yerleşmeleri sağlanmıştır. Ada kentlerine gönderilmek istenenlerin, sanayiyi canlandırmak amacı ile meslek sahipleri öncelikli olmasına dikkat edildiği ve fermanda sayılan bölge kadılarına yazılan bir yazı ile 1/10 oranında göçürüldükleri, bilinmektedir. İlk gelen kafile’de, 20 dokumacı, 2 çizme yapımcısı, l çilingir, l ahçı, 5 demirci, 4 hamamcı, 9 ayakkabıcı, l silâh yapımcısı, 5 tabak, 2 tacir, 7 terzi, 2 keçeci, l nalbant, l halıcı ve l taşçı ustası bulunduğunu biliyoruz.
Kentlerde yaşayan Kıbrıslı Türklerin ataları, işte bu insanlardır. Yani, 1000 savaşçı ve onların aileleri ile, 354 haneden ibaret, esnaf-zanaatkârlar ve bunlara sonradan eklenen, Osmanlı memur ailelerinin, adaya yerleşen torunları…
Sefere katılıp adada kalanların, “Fütuvvet Ehli” oldukları açıktır. Fütuvvet Anlayışı, İslâm’da bir çeşit “Delikanlılık Örgütü” olarak ortaya çıkmış, Türkler arasında da Orta Asya çapul geleneğine uyduğu için büyük taraftar bulmuş, savaşla din yayma tavrının yarattığı, bir tür tarikattır. Buna bağlı olanlar, savaşçı gaziler ve abdallar olup, Cahen bunların pirinin Ali olduğunu, açıkça yazar. Osmanlı’da Fütuvvet Ehli, dörde ayrılır:
a) Gâziyan-ı Rum, (Rum gazileri) b) Abdalan-ı Rum (Rum-Anadolu abdalları, savaşçı dervişler), c) Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri, savaşçı esnaflar) d) Baciyan-ı Rum (Anadolu bacıları, savaşçı kadınlar). Kentlere yerleşen Türkler’in, büyük oranda bu fütüvvet ehli olduğu anlaşılmaktadır. Savaşçı abdallar, savaşçı ahiler ve savaşçı gaziler. Şimdi ayrıntılara geçelim:
a- Lefkoşa Ahileri:
İlk gelen 354 esnaf ailesinin, kentlere yerleştiği ve o tarihte adada tek bir kent olduğu meydandadır. Osmanlı esnafınınsa zaten Ahî olmaktan başka bir şansı, bulunmamaktadır. Ahilik, bir tür batınî etkili tarikat-lonca’dır.
Fetihten sonra Lefkoşa, büyük bir çarşı görüntüsü gösterir. “Kentlere, genellikle zanaatkâr aileleri yerleştirilir.” Türk idaresi dönemi boyunca, adayı ziyaret edip de yazılı belge bırakanlardan hemen hepsi, Lefkoşa’nın bir ticaret ve zanaat merkezi olduğunu anlatmakta, birleşirler. Türk devrinin sonunda adayı gezen Mrs. Stevenson’un anlattığı Lefkoşa’da dikkati çeken, çeşitli zanaat kollarının etkinliğidir. Yazar, önce dericiler, boyacılar, bakırcılar ve zilciler arasından geçtiğini, sonra da sebze pazarına ulaştığını anlatır. Daha sonra, kasapların bulunduğu bir sokağı geçen Mrs. Stevenson, kadınların oturup, önlerindeki yerli dokumaları sattıkları bir yere geldiğini anlatır. Anlatılan yerin neresi olduğunu anlamak için, bugünkü Lefkoşa’yı bilmek, yetip artıyor. Ne var ki, asıl önemli olan, anılan zanaatlarla, 1571 tarihli ferman ve giderek bugünün Lefkoşa’sının eski ailelerinin isimleri arasındaki, uyumdur. (Boyacılar, Debbağoğulları, Tabak Hilmi Sokağı v.s.)







Yorumlar kapalı.