Helikopter para; ekonomide kriz ya da durgunluk halinde genişleyici maliye politikası bağlamında ekonomik kriz ya da durgunluğu aşmak için para arzının artırılmasını anlatılır.
2007 yılı sonunda başlayan küresel krizin etkileriyle başa çıkmak amacıyla başta ABD, Euro Bölgesi ve Japonya olmak üzere pek çok ülke merkez bankası genişleyici para politikası uygulamaya koydu.
Krizin etkilerinin derin olması nedeniyle geleneksel para politikası araçları yeterli olmadı ve niceliksel genişleme gibi geleneksel olmayan para politikaları da uygulanmaya başlandı.
Düşük büyüme oranlarının yanı sıra ülkeler durgunluk riskiyle de karşı karşıya kaldı. Bu nedenle tahvil alım izlencelerinin büyüklükleri artırılırken eksi faiz uygulamasına da başlandı.
Olağan koşullar altında düşük faiz oranları ile yüksek likiditeye dayalı gevşek para politikasının harcamaları artırarak büyümeyi desteklemesi ve harcamalar arttığı için enflasyonu yükseltmesi beklenir.
Ancak ABD, Euro Bölgesi ve Japonya gibi ülkelerde ekonomide belirgin bir iyileşme olmadığı ve enflasyon oranlarının çok düşük seviyelerde seyretmeye devam ettiği görüldü.
Uygulanan para politikalarının artık ilk zamanlardaki kadar etkili olmaması, ekonomiyi canlandırabilmek için yeni alternatifler aranmasına yol açtı.
Bu dönemde alternatif bir politika aracı olarak helikopter para dile getirilmeye başlandı.
Helikopter para ilk kez Nobel ödüllü Amerikalı ekonomist Milton Friedman tarafından 1969 yılında ortaya atıldı.
Friedman’ın “bir helikopter geldiğini ve gökten bin dolarlık banknotlar saçmaya başladığını farz edin.” tümcesiyle açıkladığı politika, deflasyonist bir ortamda merkez bankalarının, hükümet özendirmelerini ve harcama izlencelerini doğrudan finanse etmesi olarak tanımlanabilir.
Aslında söz konusu politikanın esas ismi para ile finanse edilen maliye politikası idi, ancak Friedman’ın gökten helikopterle para saçılması betimlemesinin ardından izlence helikopter para olarak anılmaya başlandı.
Kısaca anlatmak gerekirse; kamu, kalıcı bütçe açıkları yaratacak şekilde harcama yapıyor. Merkez bankası da para basarak kamunun harcamalarını finanse ediyor.
Bu şekilde para arzı hızla artıyor ve enflasyon yaratılıyor. Bir yandan da kamunun harcamaları sayesinde ekonomi toparlanıyor.
Helikopter para olarak adlandırılan bu yöntemin bir başka yolu da doğrudan vatandaşın cebine para koymaktır
Friedman, insanların gökten saçılan ve bir defalığına dağıtılan bu paraları harcayacağını ve de bunun sonucunda da iç talebin canlanmasıyla kısa sürede enflasyonun artacağına inanıyordu.
Helikopter para sözcüğü daha sonra yani 2003 yılında Amerikan Merkez Bankası Başkanı Ben Bernanke tarafından da dile getirildi.
Açıklamaları ile helikopter Ben lakabı yakıştırılan Bernanke, helikopter para uygulamasının bir defalık doğrudan para transferi şeklinde yapılmaktansa vergi indirimi şeklinde de yapılabileceğini belirterek tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı.
Helikopter paranın geleneksel ekonomi politikalarından farklı olduğunu söyleyebiliriz.
Ekonomi politikaları geleneksel olarak;
– Para ve
– Maliye
politikaları olarak ikiye ayrılmaktadır.
Ekonomide para arzını kontrol altında tutularak, büyüme, enflasyon ve istihdam gibi belirli makroekonomik göstergelerin;
-Açık piyasa işlemleri,
– Döviz işlemleri ve
– Zorunlu karşılık oranları
gibi para piyasası araçları ile kontrol atında tutulmasını sağlayan para politikası merkez bankası tarafından yürütülmektedir.
Devletin kamu harcamaları ve vergiler gibi maliye politikası araçlarını kullanarak;
-İstihdam,
– Ücretler ve
– Gelir dağılımını
kontrol altında tuttuğu maliye politikasını ise hükümet adına Maliye Bakanlığı ve onunla birlikte Hazine ve Ekonomi Bakanlığı gibi idareler yürütür.
Helikopter para politikası ise merkez bankasının parasını devlet tahvili alarak kullanmasındansa doğrudan doğruya halka dağıtmasını sağladığı için geleneksel para politikalarından ayrılıyor.
Helikopter para için hem para, hem de maliye politikalarının bir arada yürütülmesi gerekmektedir.
Söz konusu politikanın uygulanabilmesi için para politikasını kontrol eden merkez bankası ile maliye politikasını kontrol eden hükümet işbirliği içerisinde olmalıdır.
Dünyada şimdiye kadar uygulanmamış olmasına ve uygulanması konusunda çeşitli belirsizlikler barındırmasına karşın helikopter para, merkez bankalarının geleneksel para politikalarına seçenek yaratabilecek bir politika olarak karşımıza çıkmaktadır.
Gelinen noktada kavram artık doğrudan tüketiciye para verilmesi anlamına geliyor.
Tanım zaman içerisinde kabuk değiştirdi.
Yıllar içerisinde her yavaşlayan ekonomiye karşı daha da hararetlenen tartışmalara neden oldu.
Bugünkü tartışmalarda ise helikopter para’nın vergi iadesi ile insanların bakiyesini yükseltmek anlamına
gelebilecek bir tanıma sahip olduğunu düşünenler var.
Helikopter paranın önde gelen destekçileri; hisse senedi ya da tahvil piyasasında balon olarak gördükleri niceliksel genişleme yerine helikopter paranın daha az riskli olduğu görüşünde.
Aksini savunanlar ise; daha fazla para basmanın zenginin varlığını şişirmek ya da mevcutta sadece tasarruf edenlerin satın alma gücünü düşürdüğü savındalar.
Olgun Beyoğlu
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.