Dilimizde oldukça sık kullanılan sözcüklerden birinin ön yargı olduğunu söylemek yanıltıcı olmaz.
Türk Dil Kurumuna göre;
– Bir kimse ya da bir şeyle ilgili olarak, belirli koşul, olay ve görüntülere dayanarak önceden edinilmiş,
– Olumlu ya da olumsuz,
– Yargı, peşin yargı, peşin hüküm, peşin fikir,
ön yargı olarak tanımlanmaktadır.
Öte yandan ön yargı gibi iki farklı sözcükten oluşan sözcük kümelerinin yazım hatalarının çok sık yaşanan durumlardan olduğunu belirtmek gerekir.
Özellikle bu sözcüklerin ayrı mı, yoksa birleşik mi yazıldığı çoğu kişilerce merak konusu olmakta ve araştırılmaktadır.
Türk Dil Kurumuna göre doğru yazılış “ön yargı” biçiminde olmalı ve “önyargı” şeklindeki birleşik yazılımdan uzak durulmalıdır.
Önyargı (prejudice) ruh bilimi yazınında diğer kişi ve kümelere karşı;
– Hoşgörüsüz,
– Haksız ve
– Ayırımcı
bir tutumu anlatmak için kullanılmaktadır.
Ön yargı, genel ve özel kullanımlarında taraf tutma biçimidir. Bu manada bir düşünsel fikri, inancı ya da bakış açısını koşulsuz desteklemek anlamına gelmektedir.
Bireylerin ve toplumların ilişkisini bozan önyargılar; ruh bilimsel, tarihsel, ekonomik ve başka sosyokültürel öğelerden kaynaklana bilmektedir.
Tüm zamanların en iyi fizikçilerinden kabul edilen Albert Einstein’a göre insanların ön yargılarını parçalamak, bir atomu parçalamaktan daha zordur
Önyargıda düşünmeden bir vaziyet alış söz konusudur.
İnsanlık tarihi birçok ön yargı olaylarına sahne olmuştur.
Farklı olaylarda ön yargıyla karşı karşıya kalan kişiler bundan yakınmakta ancak sonrasında bilinçli ya da bilinçsiz yakındığı olayın işleyeni olmaktan da vazgeçememektedir.
İnsanlar ben-sen, biz-siz ayrımını koymuş; kendi özelliklerini taşımayan birey ya da kümelere bakış açısını belirleyerek bu olayların süregelmesine neden olmuştur.
Bireyler kendisine yapılan ön yargı gibi tutumlarda kendisine haklılık payı çıkarmış, yapılan davranışı bir şekilde yapana iade etmiştir.
Bu durum ise yaşamda bir kısır döngüye dönüşmüştür.
Sözcükten de anlaşılacağı gibi ön yargı “önceden yargıya” varmaktır.
Burada söz konusu olan bireyin eylemi değil, belleğindeki düşüncedir.
İnsan belleğinde var olan düşünce olumlu ya da olumsuz olabilir. Bireyler ön yargıya genellikle olumsuz anlam yüklemektedir.
Ön yargı, özellikle toplum ruh biliminde yer alan; bireysel, kümesel ve toplumsal yönü bulunan bir kavramdır.
Kullanıldığı alana göre tanımı değişmektedir.
Birey, küme ya da toplumlar yeteri kadar bilgi sahibi olmadıkları ya da yanlış bilgi sahibi oldukları durumlarda karşı tarafa olumlu ya da olumsuz tutum takınırlar.
Dolayısıyla ön yargı bir tutumdur.
Tutum sözcüğünün kökenine bakıldığında Latince’de harekete hazır anlamına gelmektedir.
Tutumların davranışları etkilediği varsayılmaktadır.
Olguculuğun egemen olduğu dönemde ortaya çıkan diğer bütün bilimlerde olduğu gibi toplumbilim ve ruh biliminin içinden yeni bir bilim dalı olarak çıkan toplumsal ruh bilimi; tutumların davranışların tek belirleyicisi olduğu, tutumları öngörmenin davranışları öngörmek ve denetlemek olduğu ileri sürülerek tutum bilimi olarak tanımlanmıştır.
Tutum, en genel anlamda bireyi belli insanlar, nesneler ve durumlar karşısında belli davranışlar göstermeye yönelten öğrenilmiş eğilimdir.
Tutum öğrenme ile kazanılan, bireyin davranışlarına yön veren, karar verme sürecinde yanlılığa neden olan bir olgudur.
Bir nesne ya da bir olaya karşı geliştirdiğimiz tutum, eğer olumlu ise, onunla ilgili kararlarımızın olumlu olma; eğer tutumumuz olumsuzsa onunla ilgili kararlarımızın da olumsuz olma olasılığı vardır.
Bir bireyin tutumu gözle görülemez. Fakat onun davranışlarına bakarak bir nesneye ilişkin tutumu hakkında fikir sahibi olunabilir.
Önyargı akıl öncesidir.
Yani akılcı bir sınamaya tabi tutmadan yapılan bir seçimdir. Sezgiler ve içgüdüler ile belirlenir.
İnsan davranışları boşlukta oluşmaz.
Kesinlikle bir nedeninin olması gerekir.
İnsanlar genel olarak kendi toplumsal kümeleri dışında kalan kişilere karşı önyargılı olarak davranmaktadır.
Önyargı bir tutum olup bir eylem değildir.
Toplumsal kabul için doğru davranışın ne olduğuna ilişkin toplumsal düzgüler ve beklentiler, insanların önyargılarını ve bunu neden yaptığı şekillendirir.
İnsanlar, önemli toplumsal kurallara uyma ve yaşadığı toplumun beklentilerine göre hareket etme eğilimindedir.
Bu nedenle toplumsal bilinç düzeyinde farklılıklara karşı hoşgörü düzeyi, bireysel özgürlükler ile doğru orantılıdır.
Önyargının nedenleri
Önyargıların pek çok farklı nedeni vardır. Bunlar genellikle farkına varmadan kişide önyargıların oluşmasına neden olur.
Çeşitli durumlar ve bazı koşullar altında ortaya çıkabilecek olan önyargılar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Çünkü koşullar önyargıların oluşumu için önemli belirleyicilerdir.
Önyargıları ortadan kaldırma
Ön yargılar kişilerin tinsel durumlarına, sahip oldukları yargılara, çevrelerine, yaşadıkları toplumsal ortama, bulundukları toplumsal konuma ve daha pek çok etkiye bağlı olarak ortaya çıkar.
Toplumsal ve tinsel olan önyargıları yalnızca ruh bilime bağlı olarak değerlendirmek oldukça yanlıştır.
Bunun için yapılması gereken farklılıkları ön plana çıkarıp kınanacak şekilde yargılamak değil, herkesin pek çok açıdan farklı olabileceğini kavramaktır.
Konuşma, davranış, ırksal küme ve din gibi pek çok farklı konuda farklılık olabileceği düşünüldüğünde önyargılar ortadan kaldırılabilir ve toplumsal düzen içinde sağlıklı ilişkiler kurmak olası olabilir.
Yorumlar kapalı.