Yıllardır köşe yazısı yazarım. Pazar günleri siyaset yazmamayı tercih ettim hep. Çocukluğumda hayranı olduğum rahmetli Burhan Felek’ten mülhemdir herhalde. Tatil günü siyasetin dolambaçlı girdaplarını anlatan, anlaşılması zor yazılarla okuru sıkıştırmaktansa, kolay okunan tatili bunaltmayan tatlı yazıları yazmayı benimsedim. Bir hatıra, kültürel bir konu gibi konulardır benim pazar konularım. Bunları topladığım bir kitap hazırlığım da vardır. “Siyasetsiz Yazılar”… Yayıncı dün hatırlattı gene… “O kitap duruyor” diye…
Gündemde Taksim Sahası var… Rum başkanlık seçimi var… Geçitkale Havaalanı var… Esnafın açgözlülüğü var… Ne Atatürk’e, ne Dr. Küçük’e, ne de Denktaş’a hiç benzemeyen büstler meselesi var… Müftü var… Var oğlu var… Ama bir tek de pazar gününüz var… Onda da mı sıkıntı?
Dedim… Ve bugün size başka bir şey anlatmaya karar verdim…
Söyleyin kahvenizi de buyurun: 1450 yılına kadar, dünyada kahve diye bir şeyin varlığından kimse haberdar değildi! İlk defa o yıl Aden’de içildiği bildiriliyor. Oradan Mekke’ye geçmiş ama 1511’de içimi yasaklanmış… 1524’te bir daha yasaklanmış! Demek ki arada yasak hükmünü sürdürememiş. 1510’da Kahire’de görülüyor… 1555’te İstanbul’dadır… Oradan dünyaya dağılıyor…
İtalyan seyyah Alpini, 1615’te İstanbul’da sohbetlerin kahve eşliğinde içildiğini yazar. Tarif edilen de bugün “Türk Kahvesi” diye bildiğimizdir… O yıl kahve, Venedik’te de görülmüş… 1644’te Roque isimli bir tüccar, fincan ve cezve ile birlikte kahveyi Marsilya’ya götürmüş… Ancak Paris’te ortaya çıkması, bir yıl öncedir: 1643… 1651’de Londra’da görülmüş…
Ama 1594’te, Mağusa’da kahvehaneler olduğu yazılıdır. Bre aman! (https://www.altayli.net/osmanli-kibrisinda-kahve-ve-kahvehaneler-1594-1640.html. Erişim 03.06.2020)
Braudel’e göre kahve, kahve olmanın tadını, Paris’e ulaştıktan sonra yaşamıştır. Braudel, “Türk elçisi” Süleyman Mustafa Paşa’nın 1669’da Paris ziyaretinde kahve sunduğunu ve elçilik görevi başarısız geçse bile, kahveyi Paris’te moda etmekte çok başarılı olduğunu yazıyor. Paris’te ilk kahve dükkânını da Türk tarzında giyinmiş, Türk usulü kahve yapan, fincanları cezveleri Türk usulü, Hatariyun isimli bir Ermeni açmış… 1672’de! İlk müşteriler Doğu Akdenizli ve Maltalılar’mış… Hatariyun başarılı olamayınca, Londra’ya göçmüş. Paris’te bir başka Ermeni, Maliban ondan sonra da Hatiriyun’un garsonu olan bir Sicilyalı, Coltelli; birer kahve dükkânı açmışlar. Coltelli’nin kahvehanesi Procobe hâlâ açıktır. Birkaç yer gezdikten sonra, 1688’den beri, Comedié Française’nin tam karşısındadır. Sonradan Academié Française’nin genel sekreteri olan Charles Duflos, oradan hiç çıkmazmış vakti zamanında…
1782’den beri de Fransızlar sabah kahvaltısında sütlü kahve içerler… O yıl kahve tüketimi birden üç katına çıkmış… Ve o yıldan sonra, alternatif üretim alanları da sökün etmeye başlamışlar… Bourbon Adası, Cayenne Adası, Martinik, Jamaica, Santa Domingo… Buralarda 1730’larda başlayan kahve tarımı, Arap kahvesinin yerini almaya 18.yy sonlarında başlamış… Kahve’nin Atlantik’i aşıp Amerika’ya varmasının da aşağı yukarı 1722’lerde olduğu sanılıyor. Amerika sömürgelerinin Britanya’ya isyanını nedeni, çaya yapılan vergi zamlarıdır ya? Bağımsızlık Savaşı’nda onlara en büyük yardımın da Fransızlar’dan geldiği biliniyor. Muhtemelen kahvenin ABD’ye girişi de bu dönemdedir.
“Tüm sıracaları kurutur, gazları çıkarır, karaciğeri güçlendirir, saflaştırma niteliğinden ötürü su toplamaları yok eder, uyuz ve kan bozulmasına karşı aynı biçimde iyi gelir, kalbi ve onun hayati atışlarını tazeler, karın ağrıları ve iştahsızlık çekenleri rahatlatır, soğuk nemli, ağır basan beyin düzensizliklerine iyi gelir. Ondan çıkan duman, göz kamaşması ve kulak uğultusu için iyidir. Tıknefesliğe, ciğere oturan nezleye ve dalak ağrılarına, kurtlara iyi gelir, çok yiyip içtikten sonra olağanüstü rahatlık sağlar. Çok meyve yiyenler için bundan iyi bir şey yoktur.”
Yukarıdaki satırlar, 17. yy’da Fransa’da yazılmış bir kitaptan alıntıdır. Ben Fernand Braudel’in yalancısıyım. (Maddi Uygarlık c.1 s.220)
Paris’te Osmanlı’nın götürdüğü kahveyi sunan, Osmanlı tebaası bir Ermeni’nin kahve yapmayı öğrettiği Coltelli’nin açtığı kahvehane hâlâ açık… Peki, İstanbul’da o zamandan kalma kahvehane var mı? Starbucks’da içiliyor şimdi kahve… Ayran budalası gibi, sırıtaraktan… Memnun ve dahi mes’ud… “Medeniyetleştik” sanarak…
Hadi, afyonunuz patlamıştır bunca kahve lâfıyla… Günaydın… Belki de “sabah şerifleriniz hayırlı olsun” demek lâzımdı ama idare edin…
Yorumlar kapalı.