2022 KTC-TC İktisadi ve Mali İşbirliği Anlaşması (protokol) geçtiğimiz nisan ayı ortasında imzalanmış, çok özet bilgi verilmiş, fakat anlaşmanın detayları, aradan bir aydan fazla zaman geçmesine rağmen açıklanmamıştı.
Geçtiğimiz cuma akşamı protokolün detayları en nihayet açıklandı ve bizde böylece öğrenmiş olduk. Bugünkü yazımda protokolü, detayları ve KKTC’nin ev ödevleri olan eylem planı çerçevesinde değerlendirmeye çalışacağım.
Söz konusu anlaşmanın süresi yılsonunda bitecektir. Eylemler için verilen bazı tarihlerin yakın gelecekte olması, tarihlerin aşılacağını göstermektedir. Umarım, KKTC tarafından yerine getirilmesi beklenen eylemler ve taahhütler gerçekleşir ve açıklanan kaynaklar ülkeye zamanında ulaşır.
KKTC ve Türkiye arasında toplamda 4.250 milyar tutarındaki hibe ve kredileri içeren İktisadi ve Mali İş Birliği Anlaşması çerçevesindeki hibeler toplamı 3.2 milyar TL, krediler toplamı da 1 milyar 50 milyon TL’dir. Geçen yılki ekonomik protokoldeki toplam rakam ise yaklaşık 3.250 milyar TL idi.
Ayrıca, KIB-TEK’in borcu için, AKSA’ya ödenmek üzere ülkeye geldiği söylenen 560 milyon TL tutarındaki kaynağın da, krediler içinden ödeneceği bilgisi mevcuttur. Dolayısıyla, krediler içindeki kaynak kısa sürede tükenecektir.
Bütçe açığı ve diğer kamu harcamaları için ayrılan 1 milyar 50 milyon TL tutarındaki kredi katkısı, geçen sene ayrılan kredi rakamı ile hemen hemen aynıdır. Toplam protokol rakamı da geçen seneye göre yaklaşık yüzde 30 civarında artmıştır. Yaşanan devalüasyon ve enflasyonu dikkate aldığımızda, bu sene daha fazla kaynak ayrılması lazımdı.
Protokoldeki eylem planına göre, KKTC’nin taahhüt ettiği eylemlerin önemli gördüğüm bazılarını aşağıda sizlerle paylaşıyorum. Tümünü, kamuoyu ile paylaşılan protokolün içinde görebilirsiniz. Bu köşenin sınırları buna yetmez. Zaten, protokole o kadar çok eylem yazıldı ki, sanki de protokol bir yıllık değil de üç yıllıktır.
Optimum belediye ölçeği esasına göre, belediye sayısı belirlenecek ve belediyelerin yetki ve görevleri bir bütün olarak yeniden düzenlenecek.
Sendikal faaliyetler dışında sendikaların kuruluş amaçlarını aşan siyasi, ideolojik faaliyette bulunmamalarına ve sendikal ayrımcılığı önlemeye yönelik mevzuat düzenlemeleri de dahil gerekli tedbirler alınacak.
Başta sosyal medya olmak üzere, tüm iletişim platformlarında dezenformasyona karşı, etkin bir işbirliği sağlanacak.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkının kullanımına ilişkin kurallar ile bu hakların kullanımının aşımı suretiyle özel kişi ve/veya kamuya ait mallara verilen zararın tazmini düzenleme altına alınacak.
Kamu personel rejimi ve emeklilik sistemi gözden geçirilerek, analizler çerçevesinde gerekli mevzuat düzenlemeleri yapılacak.
KIB-TEK’in mali yapısı güçlendirilecek şekilde yeniden yapılandırılacak. KKTC elektrik sektörü yeniden yapılandırılarak, üretim, iletim ve dağıtım ağı iyileştirilecek.
Toplu iş sözleşmeleri süre bitiminden sonra otomatik olarak uzamayacak şekilde yeniden düzenlenecek.
Maraş’ın günlük kullanıma hazır hale getirilmesi için gerekli tüm altyapı ve imar işleriyle diğer hizmetler tamamlanacak.
Aile birleşmesi ve mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla vatandaşlığa kabule ilişkin şartlarda kolaylaştırmalar ve gerekli düzenlemeler yapılacak.
Mülkiyet edinilmesindeki kısıtlamalar azaltılacak. TC yurttaşlarının KKTC’de gayrimenkul edinimindeki sınırlamalar, yatırımı kolaylaştıracak şekilde iyileştirilecek.
TC vatandaşları için öngörülen asgari şirket sermayesi ve ortaklık payı gibi kısıtlamalar kaldırılacaktır.
TC ile KKTC’deki cep telefonları tarife ücretleri arasındaki farkın kaldırılması için, ilgili firmalar nezdinde düzenleme yapılacak.
Din İşleri Başkanlığı’nın kurumsallaşması noktasında destek sağlanacak. Din hizmetlerinin devlet tüzel kişiliği içerisinde, tek çatı altında daha etkin bir biçimde verilmesi sağlanacak.
Yeni Girne Hastanesi’nin tamamlanmasının ardından donanım desteği verilecek; 500 yataklı yeni Lefkoşa Hastanesi yapılacak. Genel Sağlık Sigortası Sistemi kurulacak, tüm nüfusu kapsayacak şekilde kapsamının genişletilmesi için Sağlık Sigortası Planı hazırlanacak.
Cumhurbaşkanlığı ve Cumhuriyet Meclisi hizmet binaları yapımına yönelik iş birliğine devam edilecek.
Tüm maaş ödemelerinden vergi ve primlerin tahsil edilmesi sağlanacaktır.
Umarım, tüm maaş ödemelerinden vergi kesilmesi emeklileri kapsamıyordur. Zira, geçmişte de bu denenmiş, fakat Anayasa Mahkemesi buna engel olmuştu. Ortada bu karar durdukça, bunun yapılması mümkün değildir.
Ülkemizde ekonomik kriz sürerken, Cumhurbaşkanlığı ve Meclis binası yapımı acil değildir. Bu binalara harcanacak kaynağın, eğitime, sağlığa, esnafa, çiftçiye, hayvancıya, turizme, işletmelere, işsizlik ve sosyal güvenlik fonlarına, sosyal yardım ve engelli maaşı alanlara katkı olarak harcanması daha doğru olacaktır.
Türkiye’den gelecek kaynaklarla, küçük esnaf ve işletmelere ihtiyaç duydukları başta hibe olmak üzere, elektrik, sosyal güvenlik katkısı gibi diğer katkılar yapılmalıdır. Özellikle, alt yapı yatırımlarında, yerli müteahhitlerin ve şirketlerin devrede olması, ülke içinde katma değer ve gelir yaratma anlamında olmazsa olmazdır.
Ekonomik protokolleri imzalamak elbette önemlidir. Ama, daha da önemlisi, protokolde taahhüt edilen eylem ve icraatların her iki tarafça yerine getirilmesi ve gelmesi gereken kaynakların da ülkeye zamanında ve eksiksiz ulaşmasıdır. Hatırlanacağı üzere, geçen yıl yapılması gereken eylemler yapılmadığı için, gelmesi gereken kaynağın yaklaşık yüzde 55’i gelmişti.
Eylem planının içerisinde, sendikal hayatta, toplu iş sözleşmelerinde, basın camiasında, temel hak ve özgürlüklerde, kamu ve özel sektör çalışanları haklarında sıkıntı yaratacak eylemler bulunmaktadır. Özellikle, temel hak ve özgürlükleri kısıtlayıcı yönde cezaları artırmak, demokrasiye de zarar verecektir.
Protokole, bu ülkenin ekonomik, sosyal, kültürel yapısına ve halkın yaşam biçimine uymayan eylemler konulması ve bunların yapılmasına çalışılması, ülkede huzursuzluk ve mutsuzluk yaratacak, iki ülke arasındaki iyi ilişkilere de olumsuz yansıyacaktır.
Protokol hazırlanırken, KKTC tarafının bu konulara, özellikle ülke gerçeklerini dikkate alarak hassasiyet göstermesi gerekiyordu. Maalesef, bunun yapılmadığını görüyoruz.
Ödül Muhtaroğlu
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.