Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ekonomide Çin modeline anlam yüklemesinin ardından kamuoyunda Çinmodeli tartışması başladı.
Peki! Bir Çin modeli var mıdır?
Açıkçası bundan emin değilim.
Çin modeli diyebileceğimiz, herkesin her zaman aynısını anladığı bir model aslında yoktur.
Deneme yanılma yöntemi
Çin’in Mao Zedong dönemi sonrası politikaları daha çok deneme yanılma yöntemine dayanıyordu.
Buna pragmatikyani faydacı, yararlı politikalar diyorlar.
Pragmatizm; uygulamayla birlikte bir şeyin değerinin, sağladığı yarara denk olduğu yaklaşımıdır.
Buna göre bir şeyi deniyorlar, işlerse devam ettiriyorlar,işlemezse değiştiriyorlar.
İşlerken de bir başka sorun ortaya çıkarsa, o sorunu çözme politikaları geliştiriyorlar.
Çin düşüngüselbir parti tarafından yönetilse de reform ve dönüşüm sürecinde işe yararı olan her şeyi almaya çalıştı.
Bu nedenle Çin’in düşüngüsel çerçeve içinde sunduğu bir model yoktur.
Amaç yalnızca büyümekti.
Asya kaplanları
Çin, Asya Kaplanları (AsianTigers) ya daAsya‘nın Dört Küçük Ejderhası (Asia’s Four Little Dragons) olarak da bilinen Tayvan, Singapur, Hong Kong ve Güney Kore uygulamaları üzerinde çalıştı ve büyümek için onlar gibi dış satıma dayalı bir modelin uygunolacağını düşündü.
Bu ülkeler, 1960 ve 1990 yılları arasında yüksek büyüme oranları ve hızlı sanayileşmeyle bilinirler.
Bu nedenleTayvan, Singapur, Hong Kong ve Güney Kore gibi ülkelerin Çin’e ilham kaynağı olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
Yani; sanıldığı gibi Asya, Çin’e bakıp dış satıma yönelmedi.
Ancak sonraki yıllarda Güney Asya’nın, Çin uygulamalarınıincelediği de doğrudur.
Çin,neo-liberal anamalcıdizge içerisinde devletin baskın olduğu bir model uygulamakta.
Son dönemde Türkiye’de yaşanan kur krizine bakacak olursak TC Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayip Erdoğan’ın Çin modeli uygulayacağız dediği ve amaçladığışeyinsanırım Çin’in özellikle ilk 20 yılınıyani 1980 ve1990’lı yıllardaki büyümesini örnek alıyor olmasıdır.
Bunun en büyük özelliklerinden biri yabancı sermayenin çok gelmesi idi.
1980 yani neo-liberal dönemin başladığı zaman diliminde, küresel üretim ağlarının pekiştirilmiş olduğu bir dönemden bahsediyoruz.
O dönemde çok büyük bir finansallaşma dalgası yaşandı.
Ayrıca o dönemde yabancı sermayeye dayalı, kalifiye olmayan ve düşük yaşam düzeyini benimseyen köyden kente göçmüş çok sayıda mavi yakalı işçi gizil gücü vardı.
Çin bunu kullandı.
Şu an Türkiye de yaşanan kur krizi ile beraber önerilen çözüm buymuş gibi gözüküyor.
Bu gelişme 1980’lerde Çin de yaşandı. 2022 de Türkiye de yaşana bilir mi?
Ciddi kuşkularım var.
Çin yabancı yatırımcıları çekerek; emek yoğun ve düşük uygulayım bilimli hafif sanayi kuruluşları ileçok hızlı bir büyüme gerçekleştirdi.
Bununla dışsatım fazlası verilmesi ve yaratılan değerlerle ağır sanayiye geçilmesi düşünüldü.
Bunun için de yüksek uygulayımbilimi ve yaratıcılığın, ticari ustalıkla birleştirilmesi yaniinovasyonhedefolarak konuldu.
Yüksek uygulayımbilimini sağlayacak olanlar yabancı şirketlerdi.
Bu yüzden, Çin kalkınmasını yabancılara uzak durarak değil,tam aksi onları davet ederek ve özendirerekgerçekleştirdi.
Sahip oldukları inanılmaz büyüklükteki iç pazar yabancıların uygulayımbilimi paylaşımı konularında kolay iş birliği yapılmasınısağladı.
Çin ya da Doğu Asya tipi kalkınma modeli
Çin ya da Doğu Asya tipi kalkınma modeli özünde; sanayileşme, bol cari fazla ve ekonomik istikrar için kullanılan bir tanımlamadır.
Çin modeli, Batı’nın demokratik ve serbest piyasa ekonomisine karşın bir seçenek olmuştur.
Bu seçenek Pekin Uzlaşısı olarak da adlandırılır.
Pekin Uzlaşısı bir başka ekonomik dünyanın da olası olduğunun kanıtı kabul edilir.
Bu bağlamda Çinmodeli diyebileceğimiz uygulamahalen yürürlükte olduğuna göre diğer ülkelerDoğu Asya Tipi Kalkınma Modeli ya da Pekin Uzlaşısı’nıdüşünce düzeyinde tartışmaya başlamıştır.
Tarihsel gelişim
Çin ya da Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucu partisi Çin Komünist Partisi (ÇKP), kurulduğu günden günümüze yüz yılı aşkın bir süredir 1,4 milyar nüfusa sahip Çin’i tek başına yönetmekte.
Mao Zedong ‘un ölümünden sonraÇKP’nin liderliğine seçilen Deng Şiaoping 2013 yılında;Bir Kuşak, Bir Yol(One Belt, One Road-OBOR) projesi ile altyapı yatırım atılımlarını başlatarak dikkatleri ülkesine çekti.
Özellikle ülke ekonomisini dışarıya açarak uluslararası yatırımcıları ülkesine çekmeyi başardı.
Buna karşınyetkeliyönetimi devam ettirdiği için yoksul halkın durumunda dikkate değer bir iyileşme olmadı.
Halkın refahı tek başına devletin güçlü olmasına bağlı değildir.
Özgürlük ve hukuk güvencesi olmadan halkın ekonomik refaha ulaşması da olası değildir.
Halkının yoksul olması, Çin devletinin yoksul ve güçlü olmadığı anlamına gelmez.
Aksine başta uzay uygulayımbilimi olmak üzere çağdaş silahları ve ekonomik gücü ile ABD’ye karşı küresel güç olarak konumlanmakta.
ABD’nin demokrasi ve insan hakları konusundaki baskı ve dayatmalarına karşı söz konusu gücüyle direnmektedir.
1949 yılında kurulan Çin Halk Cumhuriyeti, kurucu istenci öncülüğünde planlı ve kapalı bir ekonomiyi benimsemiştir.
1953 yılından itibaren uygulanmaya koyulan beş yıllık planlar ekonomin geleceği üzerinde biçimlendirici oldu.
Zenginlik ve eşitsizlikte artış
Bu yıl kuruluşunun 72. yıl dönümünü kutlayan Çin Halk Cumhuriyeti, dünyanın en büyük ekonomik güçlerinden biri.
Ülkede yaşanan dönüşüm sonucu hem zenginlik görülmemiş boyutlarda yayıldı hem de eşitsizlik derinleşti.
1979 yılında ABD ile diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasıyla Çin yabancı yatırımlara açıldı.
Ucuz işgücü ve düşük kira maliyetinin sağladığı üstünlükler nedeniyle yatırımcılar Çin’e para akıtmaya başladı.
Çin uygulanan modelden vazgeçmeye çalışılıyor
Çin’de bir yanda büyük varlık sahibi insanlar ve genişleyen bir orta sınıf görülürken, öte yanda çok sayıda yoksul köylü, kalifiye olmayan ve yaşlanan bir işgücü var.
Kırsal ve kentsel kesimler arasındaki eşitsizlik ülkede giderek derinleşiyor.
Çin, uzun yıllardır sürdürdüğü ucuz iş gücü ve dış satıma dayalı uygulamadan yavaş yavaş uzaklaşmaya çalışıyor.
Bir Kuşak, Bir Yol projesi ile küresel ekonomik kalkınmada yeni ve büyük bir adım atıyor.
Dünya çapında ticaret ve yatırım bağlantıları kurmayaçalışıyor.
Uygulanan modelle;
– Beklenen refahın sağlanamaması,
–Bazı deneysel girişimlerin,kıtlığa kadar varan büyük sorunlara yol açması,
–Dünyadaki değişim dalgası,
– Küresel ekonomi üzerinde neo-liberal değerlerinetkisiningiderek artmasıyla,
Çin ekonomisinde1970’lerin sonlarından başlayarak bir değişim yaşanmakta.
Bu manada;
–Çin hükümeti KİT’leri yeniden yapılandırıldı. KİT’ler yeni sanayi uygulamasının başoyuncusuoldu.
–Devlet sanayi politikalarını özel sermayeninyeğlemesine bırakmayıp hem özel sermayeyihem deKİT’leri 1960-70’lerdeki kalkınmacı Asya devletlerinin yaptığı gibi bir sanayi politikası güderek gelecekte önemli olacağını düşündüğü sanayi alanlarına yönlendirmeye başladı.
Çağdaş yatırımlar
Çin;
–Yapay zekâ,
–5K,
–Elektronik arabalara pili üretimi,
–Yeşil ekonomi yani güneş ve rüzgâr enerjisine,
çok büyük yatırımlar yapıyor.
Bütün bunlar devletin kalkınmacı politikaları sayesinde oluyor.
Bu bağlamda Çin de istihdam konusunda gelişmeleryaşandı.
1966-1967 Büyük Proletarya Kültür Devrimi sonrasında dünyaya gelen kuşakların kentlere göçünden itibaren yaşam kaliteleri artmaya başladı.
1980-1990’larda iş gücü sunanların çok bir istemleri yoktu.
İş bulduklarına şükrediyorlardı.
2000’lerden itibaren gelişen orta ve alt orta sınıfın;
– İş güvencesi,
– Asgari ücret,
– İş güvenliği,
konularındaistemleri oluşmaya başladı.
Bu da iş gücü istemini kalifiye hale getirdi.
Yüksek uygulayım bilimli iş kollarında Çin’i ileriye taşıyacak iş gücü haline geldiler.
Bu anlamda Çin ucuz iş gücü olmaktan çıktı.
Bu olduğu anda da çok uluslu şirketler Çin’i terk edip ilk önce Vietnam’a gittiler.
Vietnam da Çin’i izleyerek iş gücü fiyatlarını yükseltince; Kamboçya, Laos ve Bangladeş gibi ucuz iş gücü olan ülkelere gitmeye başladılar.
Güvencesizleşme yalnızca mavi yakalı işçiler için değil beyaz yakalı işçilerin de güvencesizleşmesi 1980’lerde üretimi zorlaştıran nedenlerden biri oldu.
Bazı göstergeler
– Gayrisafi yurtiçi hâsıla (2020 tahmin) 15,2 trilyon $
– Kişi başına gayrisafi yurtiçi hâsıla (2020 yılı tahmini) 10.839 $
– Ekonomik büyüme oranı (2019) yüzde 6,1
– Yıllık Ar-Ge harcamaları (2019) 322 milyar $
– Yıllık savunma harcamaları (2019) 261 milyar $
– Dışsatım (2019) 2,49 trilyon $
– Dışalım (2019) 2,07 trilyon $
– Dış ticaret fazlası (2019) 429,6 milyar $
– Döviz rezervleri (7.12. 2021) 3,22 trilyon $
– Altın rezervi (7.12. 2021) 62,64 milyon ons. Altın rezervlerinin parasal değeri 113,03 milyar $
Çin 2019 yılında dünya dışsatımında yüzde 13,3 pay ile1’incisırada, dünya dış alımında ise yüzde10,9 pay ile 2’nci sırada olmuştur.
Çin, en çok dış ticaret fazlası veren ülkedir.
2015-2019 yılları arasında ülkenin dışsatımı yıllık ortalama yüzde 4, dış alımı yıllık ortalama yüzde 7 artış kaydetmiştir.
2018-2019 döneminde dışsatımında azalma gerçekleşmezken, dışalımında yüzde 3 düşüş olmuştur.
2019 yılında ülkenin dış satımı 2,49 trilyon dolar, dış alımı 2,07 trilyon dolar olmuştur.
Çin dış ticaretinde 2019 yılında 429,6 milyar dolar fazla vermiştir.
Son tahlilde Çin’in yaklaşık 45 yıl önce çıktığı yoldaki ayak izlerini bugün;
–Ülke olanakları,
– Toplumsal ve kültürel farklılıklar ve
–Siyasi yapıfarklılıkları,
gibinedenlerleAnavatan Türkiye’nin izlemesi zor görünüyor.
Son söz: İlk çağlarda güçlü olanlar, endüstri çağında zengin olanlar kazandı. Bilgi çağında ise bilgili olanlar kazanacaktır.







Yorumlar kapalı.